Hukuk Davasında Tanık Yazılı Notlarına Bakabilir mi?

Hukuk davasında tanık, anlatımını hazırladığı metni okuyarak yapamaz. HMK 261/2, bildiğinin sözlü açıklanmasını ve dinlenirken yazılı not kullanılmamasını esas alır. Bunun bir istisnası vardır: Tanık tarihleri, rakamları belirlemek veya bir hususu açıklamak yahut hatırlamak için yazılarına bakmak zorundaysa bunu hâkime söyler. Hâkim hemen bakmasına izin verebilir veya belirlediği duruşmada yeniden dinlenmesine karar verebilir. İzin kendiliğinden doğmaz; açıklanmış ihtiyaca ilişkin mahkeme kararı gerekir.

Hazır ifade ile hatırlamaya yardımcı kayıt farklıdır

Tanığın görevi, kendi bilgisini anlatmaktır. Tarafın hazırladığı bir sayfayı okumak, olayın gerçekten nasıl öğrenildiğini belirsizleştirebilir. Buna karşılık yıllar önceki teslimin kesin tarihini kendi takviminden kontrol etmek farklı bir ihtiyaçtır. Kanun her yazıya koşulsuz bakma serbestisi vermediği gibi, tarih ve rakam bilgisinin hiçbir durumda kayıttan doğrulanamayacağını da söylemez. İhtiyacın konusu açıklanır; izin hakkında hâkim karar verir.

Örneğin tanık, üç ayrı sevkiyatın gerçekleştiğini görmüş fakat her birinin gününü karıştırıyor olabilir. Duruşmada hangi tarihler için hangi kayda ihtiyaç duyduğunu söyleyebilir. Kayıtta bulunmayan bir miktarı tahmin ederek kesin rakam gibi açıklaması uygun değildir. Olayı hatırlamakla yalnız belgeyi okuyup öğrenmek arasında fark varsa bilgi kaynağı da belirtilmelidir. Mahkemede Tanıklık Yaparken Hatırlamadığım Sorulara Nasıl Cevap Vermeliyim? yazısı bu gerçek bilgi sınırını ayrı ele alır.

İzin nasıl istenir?

Tanık, soruya cevap verirken kayıt ihtiyacını açıkça mahkemeye bildirir. “Bunu hatırlamak için şu tarihteki kendi notuma bakmam gerekiyor” biçimindeki açıklama, genel bir okuma talebinden daha belirgindir. Belgenin kime ait olduğu, ne zaman tutulduğu ve hangi ayrıntıyı göstereceği gerektiğinde açıklanır. Hâkim hemen bakmaya izin vermek yerine yeniden dinleme günü belirleyebilir. Tanık bu tercihi kendi başına değiştiremez.

Notun bulunması, içindeki her bilginin doğru olduğunun mahkemece kabul edildiği anlamına gelmez. Karşı taraf kaydın kaynağı, olayla bağlantısı veya sonradan değiştirilmesi hakkında ilgili soruları usulünce yöneltebilir. Not bir tarafın elindeki sözleşmenin yerine de otomatik geçmez. Tanıklığın konusu ile belge delilinin sunulma usulü farklı değerlendirilir; dosyaya gerekli belgenin uygun şekilde alınması ayrıca istenebilir.

Duruşmanın düzeni korunur

HMK 261, tanığın bildiğini sözlü açıklamasını ve sözü kesilmeden dinlenmesini öngörür. Hâkim anlatım bittikten sonra açıklama veya tamamlama soruları sorabilir. Tarafın her cümlede müdahale ederek tanığa ne söyleyeceğini göstermesi uygun bir dinleme yöntemi değildir. Akrabalık veya yakınlık varsa bu ilişki doğru açıklanır; Hukuk Davasında Yakın Akraba Tanıklık Yapmak Zorunda mı? kapsamındaki çekinme hakkı ile not kullanma izni aynı konu değildir.

Telefon ekranında bulunan bir kayıt da sırf dijital olduğu için genel yasaktan bağımsız sayılmamalıdır. Mahkemenin izni ve incelemek istediği kaydın niteliği esas alınır. Ekrandaki metnin kimin hazırladığı açık tutulur; tanığın kendi gözlemi yerine başkasının anlatımı okunmaz. Duruşmadan önce olayları gerçeğe uygun hatırlamaya çalışmak, mahkemede hazırlanmış cevapları izinsiz okumayla aynı işlem değildir.

Tutanakta hangi bilgi görünmeli?

Bakılması istenen ayrıntı, verilen izin ve kaydın hangi bilgiyi sağladığı anlaşılabilir şekilde tutanağa yansıtılmalıdır. HMK 261/5, tanığın sözlerinin tutanağa yazılarak önünde okunmasını ve imzalatılmasını düzenler. Tanık, kendi söylemediği kesin bir tarihin yazıldığını fark ederse gerçek açıklamasını belirtmelidir. Belirsiz hatırlama, tutanakta kesin bilgiye dönüştürülmemelidir. Böylece mahkeme, tanığın doğrudan bildiğini ve izinle kayıttan doğruladığını ayrı değerlendirebilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 261/2