Şubeyle Yapılan Sözleşme İçin Şubenin Bulunduğu Yerde Dava Açılır mı?

Şube işlemlerinde yetkili mahkeme, yalnız şirket merkezinin bulunduğu yerle sınırlı olmayabilir. HMK 14'ün birinci fıkrası, şubenin işlemlerinden doğan davaların o şubenin bulunduğu yer mahkemesinde de açılmasına imkân tanır. Ancak şirketin bir şehirde şubesi bulunması, şirketle ilgili bütün davaların orada görüleceği anlamına gelmez. Uyuşmazlıkla o şubenin işlemi arasındaki bağ ortaya konulmalıdır.

Sözleşmenin gerçekten hangi şubeden doğduğu araştırılır

Sözleşmede geçen şube adı, imzalayan kişinin görevi, siparişin alındığı birim ve teslim süreci birlikte değerlendirilir. Merkezin yaptığı bir işleme ilişkin evrakın yalnız yakındaki şubeye bırakılmasıyla, sözleşmenin şubenin işlemi olması aynı değildir. Faturadaki adres yardımcı olabilir; tek başına bütün ticari ilişkinin hangi birimde kurulduğunu kesinleştirmez.

Örneğin varsayımsal olarak şirketin İzmir şubesi müşteriden sipariş almış, sözleşmeyi bu şubenin yetkilisi imzalamış ve teslimi de şube organize etmiş olsun. Uyuşmazlığın bu işlemden doğması halinde şube yerindeki yetki kuralı incelenebilir. Buna karşılık Ankara'daki başka bir işlemin borcu için, yalnız davacı İzmir'de oturuyor diye aynı şube bağlantısı kurulmamalıdır.

Şube ayrı bir şirket gibi mi dava edilir?

Şubenin bulunduğu yerde dava açılabilmesi, şubenin mutlaka ayrı tüzel kişi olduğu anlamına gelmez. Davalı tarafın hukuki kimliği şirketin sicil bilgileri ve işlem belgeleriyle belirlenmelidir. Şube adıyla kullanılan ticari ifadeler, şirket unvanıyla eşleştirilir. Aynı markayla çalışan bağımsız bayinin ise gerçekten o şirketin şubesi olup olmadığı ayrıca araştırılır.

Bu ayrım yanlış hasım gösterilmesini önlemek için önemlidir. Bir markanın tabelasını kullanmak tek başına merkez şirketin şubesi olunduğunu kanıtlamaz. Şube sicil kaydı, işletme ilişkisi ve sözleşmedeki taraf bilgileri görülmelidir. HMK 14, taraf kimliğini inceleme ihtiyacını ortadan kaldıran bir düzenleme değildir.

Şube yerindeki mahkeme tek seçenek midir?

Maddenin ilk fıkrası ek bir yetki yeri düzenler; şube işlemi bulunan her davayı yalnız o şehirde açma zorunluluğu getirmez. Davalının yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve uygulanabilecek özel kurallar ayrı incelenebilir. Aynı maddede tüzel kişinin ortaklık veya üyelik ilişkisine dair ikinci fıkranın kesin yetki düzenlemesi bulunması, şubeyle yapılan her sözleşmenin kesin yetkiye tabi olduğu anlamına gelmez.

Dolayısıyla şirket ortağının bu sıfatla açtığı dava ile şubeden mal satın alan kişinin sözleşme davası ayrılır. Şirketin merkeziyle şubenin bulunduğu yer farklı diye taraflar arasındaki her anlaşmazlık tek bir kategoriye sokulmamalıdır. Talep edilen hukuki sonuç, hangi yetki kuralının uygulanacağını doğrudan etkiler.

Sözleşmede başka şehir yazıyorsa ne olur?

Geçerli bir yetki sözleşmesi bulunması, kanuni yetki seçeneklerinin kullanılmasını etkileyebilir. HMK 17 ve 18 uyarınca taraf sıfatları, yazılılık ve belirli hukuki ilişki gibi koşullar incelenir. yetki sözleşmesinin geçerlilik koşulları, tacirler arasındaki bu düzenlemeyi ayrıntılı açıklar. Her standart sözleşmedeki şehir kaydı, bütün taraflara karşı aynı etkiyi yaratmaz.

Tüketici, iş veya sigorta gibi özel alanlarda uygulanabilecek görev ve yetki hükümleri de göz önünde tutulmalıdır. Şubenin bulunduğu yerin yetkili olması, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını tek başına belirlemez. Görevli mahkeme ile coğrafi yetki ayrı kontrollerdir; tarafların anlaşması görev kurallarını serbestçe değiştirmez.

Yetki itirazı ve belge hazırlığı

Kesin yetkinin bulunmadığı davada yetki itirazı cevap dilekçesinde, kanunun aradığı biçimde ileri sürülmelidir. HMK 19 uyarınca yetkili mahkemenin de gösterilmesi gerekir. Sadece “merkez başka şehirde” demek, şube işlemi bağlantısına karşı yeterli açıklama olmayabilir. Tebliğ tarihi ve cevap süresi ayrıca izlenmelidir.

Sözleşme, sipariş yazışmaları, şube kaydı, imzalayanın yetkisi, teslim belgesi ve varsa yetki maddesi aynı dosyada hazırlanır. Başka bir dava bulunduğu için dosyaların birleştirilmesi düşünülüyorsa bağlantılı davaların birleştirilmesi farklı koşullara bağlıdır; birleşme isteği baştan yetki kontrolünün yerine geçmez. İnceleme, davacıya yakın herhangi bir adresi seçmek yerine uyuşmazlığın gerçek işlem bağlantısını göstermelidir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.6, 10, 14 ve 17–19: şube işlemi, yetki sözleşmesi ve itiraz