Ticaret Siciline Kaydolmadan İşletme Açan Kişi Tacir Sayılır mı?

Sicile kaydolmadan tacir olmak mümkündür. TTK 12'ye göre ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir. Ticaret sicili kaydının yapılmamış olması, fiilen oluşmuş bu sıfatı her durumda ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte her küçük satış faaliyeti ticari işletme sayılmaz; işletmenin niteliği ve esnaf ayrımı ayrıca değerlendirilir. Kayıt eksikliğiyle faaliyetin hukuki kapsamı farklı sorulardır.

İşletmeyi kendi adına işletmek neyi ifade eder?

İnceleme yalnız işyerinin kapısında kimin durduğuna bakılarak yapılmaz. Sözleşmeleri kimin adına kurduğu, işletme hesabına kimin hareket ettiği ve faaliyetin kimin ekonomik alanında yürütüldüğü belirlenir. Bir mağazada ücretli müdür olarak çalışmak, kişiyi işletmenin sahibi gibi otomatik tacir yapmaz. Buna karşılık başkasını çalıştırarak işletmesini yürüten kişinin fiziken dükkânda bulunmaması da belirleyici değildir.

İşletmenin kısmen kendi adına işletilmesi de kanunun kapsamındadır. Ancak ticaret şirketinin pay sahibi olmak ile kişinin kendi adına ayrı ticari işletme işletmesi aynı kabul edilmemelidir. Şirketin tüzel kişiliği ve gerçek kişinin kişisel faaliyeti ayrılarak hangi sözleşmenin kimin adına yapıldığı belirlenir.

Daha müşteri gelmeden tacir sıfatı doğabilir mi?

TTK 12'nin ikinci fıkrası, işletmesini kurup açtığını ilan araçlarıyla halka bildiren veya işletmesini tescil ettirip ilan eden kişinin, fiilen işletmeye başlamamış olsa da tacir sayılmasını düzenler. Bu nedenle yalnız ilk satış faturası tarihinin beklenmesi her durumda doğru değildir. Açılışın hangi içerikle ve ne zaman duyurulduğu önem taşır.

Varsayımsal olarak kişi kurduğu toptan satış işletmesinin açıldığını kamuya duyurmuş, sipariş almaya hazır olduğunu ilan etmiş fakat ilk teslimatı henüz yapmamış olsun. Bu olgu, ileride iş kurmayı düşündüğünü arkadaşına söylemesinden farklıdır. İlanın içeriği, kuruluş hazırlığı ve işletmenin gerçek durumu birlikte değerlendirilir; her sosyal medya paylaşımı aynı kanuni sonucu yaratmaz.

Gerçekte işletme yokken varmış gibi davranılırsa

Kanun, ticari işletme açmış gibi kendi adına veya hukuken var olmayan şirket adına işlemlerde bulunan kişinin iyiniyetli üçüncü kişilere karşı tacir gibi sorumlu olabileceğini de düzenler. Bu sonuçla gerçek tacir sıfatının bütün yönleri aynılaştırılmamalıdır. Karşı tarafın iyiniyeti ve işlemin nasıl tanıtıldığı somut olayda araştırılır.

Örneğin kişinin gerçekte kurulmamış bir işletmeyi faal göstererek tedarik sözleşmesi yapması halinde, sadece “sicilde adım yok” savunması değerlendirmeyi bitirmez. Yazışmalar, sipariş belgeleri, kullanılan unvan ve karşı tarafa yapılan açıklamalar incelenir. Yanlış görünümü oluşturan kişinin, kendi yarattığı belirsizlikten otomatik yararlanacağı varsayılmamalıdır.

Esnaf ile tacir nasıl ayrılır?

TTK 11 ve 15 çerçevesinde faaliyetin ticari işletme niteliği ve esnaf sınırı ayrıca belirlenir. Ekonomik faaliyetin sermayeden çok bedeni çalışmaya dayanması ve ilgili gelir sınırları değerlendirmede önemlidir. Yalnız bir vergi levhası, oda kaydı veya kişinin kendisini “esnaf” diye tanıtması her uyuşmazlığı tek başına çözmez.

Faaliyetin sürekliliği, ölçeği, organizasyonu ve güncel kanuni ölçütler incelenmelidir. Bu yazıda değişebilen parasal sınır için sabit bir rakam verilmemektedir. Bir yılın işletme verileriyle başka dönemin ölçütünün karıştırılmaması gerekir. Tescil başvurusu yapılmış fakat reddedilmişse sicilin tescil başvurusunu reddetmesi ayrı bir idari sicil aşamasını açıklar; bu ret tek başına bütün fiili faaliyeti ortadan kaldırmaz.

Sıfat belirlenince hangi sonuçlar ayrıca kontrol edilir?

Tacir sıfatı, ticaret hukuku yükümlülükleri ve bazı usul kuralları bakımından etkili olabilir. Ancak kişinin yaptığı her işlemin aynı dava rejimine girdiği düşünülmemelidir. İşlemin ticari niteliği, taraflar ve talep ayrıca değerlendirilir. ticari alacak ve arabuluculuk süreci, ticari alacaklarda görev ve arabuluculuk konusunu bu ayrı aşamada ele alır.

İşletmeye ilişkin sözleşmeler, faturalar, banka kayıtları, açılış duyuruları ve dönemsel faaliyet belgeleri bir arada tutulmalıdır. TTK 14 kapsamında izin veya yasağa aykırı işletmenin de tacir sayılabilmesi, faaliyetin hukuka uygun hale geldiği anlamına gelmez; ilgili yaptırımlar saklıdır. Sicile kaydolmamak, ne faaliyet için izin yerine geçer ne de ticari sorumluluktan genel bir kaçış yolu oluşturur.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.11–15 ve 18: ticari işletme, gerçek kişi tacir ve yükümlülükler