Emek ve Hizmet Şirket Sermayesi Olabilir mi?

Kişisel emek ve hizmet edimleri, anonim veya limited şirkete sermaye olarak konulamaz. Bir kurucunun şirkette yıllarca çalışacak olması, teknik bilgisi veya müşteri çevresi, bu şirketlerde üstlendiği sermaye borcunu kendiliğinden ödemiş sayılmasını sağlamaz. Türk Ticaret Kanunu’nun 342 ve 581. maddeleri bu sınırı açıkça koyar. Buna karşılık gerekli şartları taşıyan mevcut ve devredilebilir malvarlığı hakları ayni sermaye olabilir.

“Ben çalışacağım, sen para koy” anlaşması

İki girişimciden birinin finansmanı, diğerinin günlük işi üstlenmesi ekonomik açıdan anlaşılabilir. Ancak görev paylaşımıyla şirket sermayesinin ödenmesi ayrı işlemlerdir. Bir ortağın projeyi geliştirmesi, müşteri bulması veya yönetimi yürütmesi, esas sözleşmede üstlendiği nakit sermaye taahhüdünü yalnız bu sebeple ortadan kaldırmaz.

Ortaklar kendi aralarında emeğin değerini belirlemiş olsalar bile bu değer, ticaret sicilinde sermaye olarak kabul edilebilecek bir malvarlığı unsurunun bulunduğunu göstermez. “İki yıllık çalışma karşılığı sermaye ödenmiştir” biçimindeki kayıt, emredici sermaye hükümlerini etkisizleştirmez. Kuruluş evrakı ile ortakların aralarındaki anlaşma uyumlu hazırlanmalıdır; bir belgede nakit taahhüt, diğerinde ödemesiz ortaklık yazılması ileride ciddi uyuşmazlık yaratabilir.

Hazır bir yazılım ile yazılım geliştirme sözü aynı mı?

Gelecekte yazılım geliştirme hizmeti sunmayı üstlenmek, mevcut bir fikrî mülkiyet hakkının şirkete devredilmesinden farklıdır. Kanun, para ile değerlendirilebilen ve devredilebilen fikrî mülkiyet haklarını belirli şartlarla ayni sermaye kapsamına alır. Ancak “yazılım bende” demek bu şartların tamamlandığını göstermez; gerçekten hangi hakkın kime ait olduğu ve şirkete hangi kapsamda aktarılacağı incelenmelidir.

Örneğin varsayımsal olarak, girişimci henüz yazılmamış bir uygulamayı gelecek yıl geliştirmeyi vaat etmiş olsun. Bu vaat kişisel hizmet niteliğindedir. Buna karşılık tamamlanmış bir ürün üzerindeki devre elverişli malvarlığı haklarının sermaye olarak düşünülmesi ayrı bir değerlendirme gerektirir. Üçüncü kişilere ait kod, lisans kısıtları veya birlikte eser sahipliği bulunması, kişinin serbestçe devredebileceği hakkın kapsamını etkileyebilir.

Hangi malvarlığı unsurları kabul edilebilir?

TTK 342 ve 581, nakden değerlendirilebilme ve devredilebilme şartlarının yanında malvarlığı unsurunun üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmamasını arar. Bir varlığa yüksek fiyat yazılması, devrine engel hukuki durumu gidermez. Tapu, sicil, lisans ve hak sahipliği kayıtları varlığın niteliğine göre kontrol edilmelidir.

Hizmet edimi ve kişisel emek yanında ticari itibar ile vadesi gelmemiş alacaklar da bu hükümlerde sermaye dışında bırakılmıştır. Girişimcinin çevresinin geniş olması, tanınması veya gelecekte yüksek gelir elde edeceğini öngörmesi bu yasağı değiştirmez. Vadesi gelmiş bir alacağın değerlendirilmesinde ise yalnız vade yeterli değildir; gerçekliği, geçerliliği ve tahsil edilebilirliği gibi koşullar ayrıca araştırılır.

Ayni sermayenin değerini ortaklar belirleyebilir mi?

Ortakların kendi aralarında bir rakam üzerinde anlaşması, kanuni değerleme sürecinin yerine geçmez. TTK 343 uyarınca ayni sermayeye şirket merkezinin bulunacağı yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişiler değer biçer. Limited şirketlerde de TTK 578’in göndermesiyle ilgili anonim şirket hükümleri uygulanır. Raporda değerleme yöntemi, varlığın karşılığı ve tahsis edilecek paylar gerekçelendirilir.

Değerleme ile hakkın fiilen şirkete geçirilmesi de birbirinden ayrılmalıdır. Rapor düzenlenmiş olması, devrin tabi olduğu bütün işlemlerin tamamlandığı anlamına gelmez. TTK 128 kapsamındaki sermaye koyma kuralları ve ilgili varlığın özel devir şekli birlikte ele alınır. Sicile kayıt gereken bir hakla fiziki olarak teslim edilecek bir malın işlemleri aynı olmayabilir.

Emeğe karşılık ortaklık nasıl planlanır?

Emek veren kişinin ortak olabilmesi ile emeğin şirket sermayesi sayılması aynı soru değildir. Mevcut payların devri, çalışma karşılığı ödeme veya koşullara bağlı pay edinimi gibi düzenlemeler düşünüldüğünde, her işlemin kendi geçerlilik, devir, vergi ve çalışma ilişkisi kuralları incelenir. Startup yatırım sözleşmesindeki pay ve çıkış düzenlemeleri bu planlamanın bağlantılı yönünü açıklar.

Mevcut sermaye taahhüdü varsa, sonradan yapılan çalışma nedeniyle borcun kapandığı varsayılmamalıdır. Sermaye borcunun ödenmemesinin sonuçları ayrıca gündeme gelebilir. Esas sözleşme, ortaklar arası anlaşma, ödeme kayıtları ve devredileceği söylenen hakların belgeleri birlikte incelenerek hangi edimin kime karşı üstlenildiği belirlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.128,342,343,578,581.