Vasiyetnameyle Yeni Bir Vakıf Kurulabilir mi?

Vasiyetnameyle yeni bir vakıf kurulması mümkündür. Türk Medeni Kanunu'nun 526. maddesi, mirasbırakanın tasarruf edilebilir tereke kısmının tamamını veya bir bölümünü vakfa özgüleyebilmesini düzenler. Bununla birlikte vasiyetnameye “vakıf kurulsun” yazılması, ölüm anında tek başına tüzel kişilik yaratmaz. Kanuni kuruluş koşulları, yeterli mal ve hakların özgülenmesi ve mahkeme siciline tescil süreci tamamlanmalıdır.

Yeni vakıf kurmak ile mevcut vakfa mal bırakmak

Var olan bir vakfa bağış veya vasiyet yoluyla kazandırmada bulunmak, yeni vakıf oluşturulmasından farklıdır. İlkinde zaten tüzel kişiliği bulunan kuruluşun doğru tanımlanması önemlidir. İkincisinde amaç, malvarlığı, örgütlenme ve yönetim düzeni hazırlanır. Mirasbırakanın hangi sonucu istediği belgeden açıkça anlaşılmalıdır. Belirsiz kurum isimleri veya yalnız genel yardım dileği, iradenin uygulanmasını güçleştirebilir.

Vakıf belirli ve sürekli bir amaç için yeterli mal ve hakların özgülenmesiyle oluşturulur. Tek seferlik bir yardımın yapılması isteğiyle kalıcı tüzel kişilik kurma arzusu aynı değildir. Amaç hukuka uygun, anlaşılır ve uygulanabilir olmalıdır. Eğitim, sağlık veya sosyal destek amacı düşünülüyorsa yararlanacak çevre, faaliyet türü ve malvarlığının bu amacı nasıl destekleyeceği planlanmalıdır. Her ayrıntının belirsiz bırakılması kuruluş aşamasında yeni sorunlar doğurur.

Vasiyetnamede hangi bilgiler önem taşır?

Vakfın adı, amacı, özgülenen mal ve haklar, yönetim ve örgütlenme şekli ile yerleşim yeri TMK 106 çerçevesinde düzenlenir. Amaç ve malvarlığı yeterince belirlenmişse diğer eksikliklerin giderilmesine kanun imkân tanır. Ancak bu olanak, temel kuruluş iradesini sonradan başkalarının serbestçe yaratabileceği anlamına gelmez. Mirasbırakanın esas tercihleri belgenin içinde anlaşılır olmalıdır.

Özgülenecek taşınmaz, para, gelir veya ekonomik değeri olan hakkın doğru tanımlanması gerekir. Borçla yüklü malın nominal değeriyle vakfın kullanabileceği net kaynak aynı olmayabilir. Sürekli faaliyetin giderleri de hesaba katılmalıdır. Kuruluş tarihindeki güncel asgari malvarlığı ve idari başvuru gerekleri ayrıca kontrol edilir. Burada tek bir sabit rakamın her yıl ve her amaç için yeterli olacağı varsayılmamalıdır.

Saklı paylar ve alacaklılar korunur

TMK 526, terekeden tasarruf edilebilir kısma işaret eder. Vakıf kurulması, saklı paylı mirasçıların haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Saklı pay ve tenkis hükümleri ayrıca değerlendirilir. Mirasçıların ve alacaklıların bağışlama ile ölüme bağlı tasarrufa ilişkin dava hakları TMK 108'de de saklı tutulmuştur. Malvarlığını vakfa ayırmak, mevcut borçları etkisiz hale getiren bir yöntem değildir.

Vasiyetnamenin şekli ve iradenin geçerliliği de önemlidir. Kuruluş amacı yararlı olsa bile ölüme bağlı tasarrufun gerekli şekli göz ardı edilemez. Ehliyet, irade sakatlığı veya şekil iddiaları varsa vasiyetnamenin iptali koşulları ayrı inceleme konusu olur. Vakıf tescili ile vasiyetin miras hukuku bakımından tartışmasız olması aynı şey değildir.

Tescil nasıl gündeme gelir?

TMK 102, ölüme bağlı tasarrufa dayanan vakıfta ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce resen mahkemeye başvuru yapılmasını düzenler. Vakıf, ilgili mahkeme siciline tescille tüzel kişilik kazanır. Korunması gereken mal ve haklar için mahkeme gerekli önlemleri alır. Ölümden sonra malların dağılmaması ve vasiyetnamenin yetkili makama ulaşması bu nedenle önemlidir.

Özgülenen mallar amacın gerçekleşmesine yeterli değilse TMK 107'de özel çözüm bulunur. Vakfeden aksini istememişse, denetim makamının görüşü alınarak benzer amaçlı vakfa özgüleme gündeme gelebilir. Bu sonuç her yetersizlikte otomatik gerçekleşmez; kanuni değerlendirme gerekir. Kuruluş metninde malvarlığının yeterli olmaması ihtimalinin düşünülmesi, mirasbırakanın iradesinin daha doğru uygulanmasına yardımcı olabilir.

Kuruluş tasarımı hazırlanırken yönetici adaylarının görevleri, değişim usulü ve gelirlerin hangi amaçla kullanılacağı anlaşılır yazılmalıdır. Kişisel dileklerin uygulanabilir kurallara dönüştürülmesi, vakfın ölüm sonrasında faaliyete geçmesini kolaylaştırır.

Varsayımsal örnek: Mirasbırakan bir taşınmazın gelirleriyle öğrencilere sürekli burs verilmesini ve yeni vakıf kurulmasını istesin. Vasiyetnamede taşınmaz, amaç ve yönetim düzeni belirlenir. Ölümden sonra saklı pay ve borçlar, malvarlığının yeterliliği ve tescil koşulları incelenir. Bu düzen, yalnız mevcut bir eğitim vakfına para bırakılmasından farklı bir kuruluş ve yönetim süreci gerektirir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu: TMK m.101–102, 105–109, 526.
• Vakıflar Genel Müdürlüğü: Vakıf nasıl kurulur?: Ölüme bağlı tasarrufla kuruluş, malvarlığı ve tescil açıklamaları.