Vakıf veya Kamuya Yararlı Derneğe Bağış Tenkiste Hangi Sırada Azaltılır?

Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar saklı pay incelemesinden bütünüyle muaf değildir. Türk Medeni Kanunu’nun 570. maddesi, bu kuruluşlara yapılan ölüme bağlı tasarrufların ve sağlıkta kazandırmaların en son sırada tenkis edilmesini düzenler. Dolayısıyla “vakfa verildi, geri alınamaz” sonucu da “diğer bağışlarla aynı sırada azaltılır” sonucu da koşullar incelenmeden kurulamaz.

Önce saklı pay hesabı yapılır

Tenkis, saklı payının karşılığını alamayan mirasçının mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflara yönelik korumasıdır. Kuruma yardım yapılması tek başına dava sebebi değildir. Net tereke, saklı pay sahibi kişiler ve hesaba eklenecek kazandırmalar belirlenir. saklı pay ve tenkis hesabı, bu genel hesabın başlangıcını açıklar. Saklı pay eksikliği bulunmuyorsa yalnız bağışın yüksek görünmesi nedeniyle tenkis sırası tartışması sonuç yaratmaz.

Birden çok kazandırma olduğunda liste eksiksiz hazırlanmalıdır. Tek bir vakfa gönderilen para seçilip diğer kişilere yapılan devirlerin göz ardı edilmesi sıra hesabını bozabilir. Banka hareketleri, tapu işlemleri, vasiyetname ve diğer karşılıksız kazandırmalar tarihleriyle gösterilir. Aynı mal hem terekenin mevcut varlığı hem dışarıda yapılmış bağış olarak iki kez hesaba eklenmemelidir.

Olağan sıra ile son sıra ayrımı

570. madde genel olarak önce ölüme bağlı tasarrufların, bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse en yeni tarihliden en eskiye doğru sağlıkta kazandırmaların tenkisini düzenler. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yönelik kazandırmalar için son sıra kuralı ayrıca vardır. Bu nedenle sadece işlem tarihine bakarak son yapılan kurum bağışının mutlaka ilk azaltılacağını söylemek doğru değildir.

Saklı pay açığı diğer tenkise tabi kazandırmalarla giderilebiliyorsa son sıradaki kazandırmaya ulaşılmayabilir. Yetmiyorsa kurum kazandırmasının da tenkisi gündeme gelebilir. Son sıra, sonsuz bir dokunulmazlık değildir. Dava dosyasında diğer kazandırmaların değeri ve hangi sırayla hesaba alındığı gösterilmelidir; kurumun adını yazmak bu hesabı tamamlamaz.

Kurumun adı yeterli mi?

Kanunun kullandığı statü esas alınmalıdır. Her özel topluluk, dernek veya adına “vakıf” yazılmış oluşum için aynı son sıra ayrıcalığı peşinen kabul edilemez. Tüzel kişilik, kazandırmanın gerçek alıcısı ve kamuya yararlılık kapsamında ilgili statü araştırılır. İşlem yapılırken kullanılan banka hesabı ile resmî kuruluş adı karşılaştırılır. Bir kişinin şahsi hesabına verilen paranın kurum bağışı olduğu ayrıca ispat gerektirebilir.

Vasiyetnameyle yeni vakıf kurulması da mevcut bir kuruma bağıştan farklı bir işlemdir. vasiyetnameyle vakıf kurulması, kuruluş iradesi, malvarlığının özgülenmesi ve tescili açıklar. Kuruluş süreciyle saklı pay hesabı birbirinin yerine geçmez. Mirasbırakanın yardım amacı, borçların veya mirasçıların kanuni haklarının incelenmesine engel oluşturmaz. Yeni oluşumun hangi hukuki statüyü kazandığı da somut kayıtlarla belirlenir.

Talep hazırlanırken hangi belgeler gerekir?

• Vasiyetname ve miras sözleşmeleri dahil kazandırmanın tam belgesi.
• Bağışın alıcısı, tarihi ve miktarını gösteren ödeme veya devir kayıtları.
• Kuruluşun resmî statüsünü açıklayan belgeler.
• Diğer tenkise tabi kazandırmalar ile net tereke hesabı.

Tenkis davası bakımından TMK 571’deki bir yıllık öğrenme süresi ve ilgili başlangıçtan hesaplanan on yıllık üst sınır ayrıca gözetilir. Kurumla yazışma sürmesi yeni bir dava süresi yaratmaz. Sıra hesabının ve statünün araştırılması sürelerin izlenmesiyle birlikte yürütülmelidir. Sonuç, kurumun sıfatına, saklı pay açığına ve önceki sıradaki kazandırmaların bu açığı karşılayıp karşılamadığına göre belirlenir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 560, 570, 571