Yurt Dışında Yaşayan Türk Davacı Teminat Yatırmalı mı?

Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşı hukuk davası açtığında, karşı tarafın olası yargılama giderlerini karşılamak üzere teminat göstermesi gündeme gelebilir. HMK 84–88 bu konuyu düzenler. Türk vatandaşı olmak tek başına her teminat yükümlülüğünü kaldırmaz; fakat yurt dışında bulunan herkes de otomatik olarak aynı kapsamda değildir. Mutad mesken, başvurunun niteliği ve kanuni muafiyetler birlikte belirlenmelidir.

Tatil ile mutad mesken aynı şey değildir

Mutad mesken, kişinin fiilî yaşam düzeniyle ilgili bir ölçüttür. Türkiye’de olağan yaşamını sürdürürken kısa süre başka ülkeye gitmek, bu yaşam düzenini her olayda ortadan kaldırmaz. Buna karşılık uzun süredir başka ülkede yaşayan kişinin yalnız Türk kimliği veya Türkiye’de bir yazışma adresi bulunması da yeterli olmayabilir. İkamet, çalışma ve yaşam kayıtları somut durumu açıklamaya yardımcı olur.

HMK 84/1-a, Türkiye’de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açmasını, davacı yanında müdahil olarak katılmasını veya takip yapmasını kapsar. Teminat bu kapsamda yargılama giderlerine yöneliktir. Davacının esas borcu peşinen ödemesi veya davasının haksız olduğunu kabul etmesi anlamına gelmez. Dava açmak için yatırılan harç ve gider avansı da aynı güvence kalemi değildir.

Hangi durumlarda teminat istenemez?

HMK 85, adli yardımdan yararlanmayı açık bir istisna olarak düzenler. Adli yardım için gelir ve talebin dayanağına ilişkin ayrı inceleme yapılır; yalnız kişinin ödeme yapmak istememesi yeterli değildir. Dava Masraflarını Ödeyemeyen Kişi Adli Yardım Nasıl İster? bu başvurunun kapsamını ve belgelerini açıklar. Mahkemede verilmiş yardım kararının hangi dosya ve giderleri içerdiği belirlenmelidir. Barodan avukat görevlendirilmesiyle mahkeme yardım kararı da aynı işlem değildir.

Davacının Türkiye’de istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmazı veya ayni teminatla güvenceye alınmış alacağı varsa da bu madde uyarınca teminat istenemez. Sadece bir malın adını söylemek yerine varlık, hak ve yeterlilik belgelendirilir. Taşınmazın payı ve yükleri, güvenceye bağlanan alacağın durumu gibi unsurlar önem taşıyabilir. Her banka bakiyesi, madde metnindeki taşınmaz veya ayni güvenceye alınmış alacakla aynı kategori değildir.

Ayrıca sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik dava ve ilama bağlı alacak için yapılan ilamlı icra takibi kanuni istisnalardır. İlamsız takip ile ilamlı takip ayrımı korunmalıdır. Davanın hem küçüğün hem başka kişilerin bağımsız taleplerini içermesi halinde kapsam ayrıca değerlendirilir. Bir istisnayı bütün farklı dosyalara yayarak genel muafiyet kabul edilmemelidir.

Miktarı kim belirler ve ne zaman sunulur?

Mahkeme yargılama gideri teminatına kendiliğinden karar verir. HMK 87 gereğince tutar ve şekil hâkim tarafından belirlenir; tarafların teminatın şeklini sözleşmeyle kararlaştırmış olması ayrıca dikkate alınır. Sebep ve koşullar değişirse azaltma, artırma, değiştirme veya kaldırma kararı verilebilir. Kanunda bu konu için her davada uygulanacak sabit bir yüzdelik oran yazmaz. Ara kararın tutarı, biçimi ve süresi okunmalıdır.

Belirlenen kesin sürede teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir. Müdahale isteyen kişi teminatı sunmazsa müdahale talebinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. Bu farklı sonuçlar birbirine karıştırılmamalıdır. Muafiyet veya yeterli malvarlığı ileri sürülüyorsa kayıtlar dosyaya zamanında sunularak karar istenmeli; yükümlülük kendiliğinden yok sayılmamalıdır.

Farklı yargı yollarını ayırın

Yürütmeyi Durdurmada Teminat İstenirse Ne Yapılır?, idari davada yürütmenin durdurulması için İYUK 27 kapsamında istenen teminatı ele alır. Buradaki HMK yargılama gideri teminatıyla amacı ve usulü aynı değildir. Yabancı vatandaşların teminatı da milletlerarası özel hukuk ve anlaşmalar bakımından ayrı incelenebilir. Başvuru öncesinde vatandaşlık, mutad mesken, varlık belgeleri ve varsa yardım kararı hazırlanarak hangi düzenlemenin uygulandığı netleştirilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 84, 85, 86, 87, 88