Birden Fazla Davalı Varsa Dava Nerede Açılır?

Birden fazla davalıya karşı aynı hukuk davası açılacaksa, genel kural olarak davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi seçilebilir. HMK 7 bu imkânı tanır; ancak dava sebebine göre kanunda bütün davalılar hakkında ortak yetki taşıyan bir mahkeme belirlenmişse dava o yerde görülür. Davalı sayısının artması, görevli mahkeme veya özel yetki kurallarını ortadan kaldırmaz. Önce talebin konusu ve her davalının uyuşmazlıkla bağlantısı belirlenmelidir.

Davalıların adresleri neden önemlidir?

HMK 6, genel yetkili mahkemeyi davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri üzerinden belirler. Adres kaydı, geçici kalınan yer ve gerçek yerleşim yeri arasında farklılık bulunabilir. Birden fazla davalı olduğunda bunların her biri için ayrı bir adres ve sıfat bilgisi gerekir. Şirketin merkeziyle bir çalışanın evi aynı ölçüt değildir. Tebligat yapılacak adresin belirlenmesi de yetki araştırmasından ayrı fakat bağlantılı bir işlemdir.

Örneğin aynı işlem nedeniyle iki kişiye yöneltilen talepte biri Ankara’da, diğeri Mersin’de yerleşmiş olabilir. Diğer kanuni kurallar saklı kalmak üzere HMK 7, bu yerlerden birini seçme imkânı verebilir. Bunun uygulanması için ikinci kişinin gerçek bir davalı olması gerekir. Sırf yakın şehirde dosya açmak için uyuşmazlıkla ilgisiz bir kişinin dilekçeye eklenmesi sağlıklı bir yetki gerekçesi değildir.

Bütün davalılar için ortak kanuni yetki

Kanunun dava sebebine göre bütün davalıları kapsayan ortak yetkili mahkeme belirlediği durum, olağan seçim kuralından ayrılır. Bu nedenle talebin yalnız ödeme veya satış gibi genel adıyla yetinilmez. Taşınmazın aynına, miras ilişkisine veya özel kanun kapsamındaki uyuşmazlığa ilişkin yetki hükümleri ayrıca incelenir. Bir kişinin kendi şehrinde bulunması, başka yerdeki kesin yetkili mahkemeyi değiştirmez.

Aynı dilekçede yer alan taleplerin hukuki bağlantısı da değerlendirilmelidir. Birden fazla kişiye karşı her bağımsız uyuşmazlık sırf tek dilekçe verildi diye tek yetki kuralına bağlanmaz. Birlikte dava açma koşulları, görev ve dava şartları ayrı incelenir. Talep sonuçları ve sorumluluk iddiaları davalıların her biri yönünden anlaşılır biçimde yazılmalıdır. “Hepsi sorumludur” ifadesi, bu incelemenin yerine geçmez.

Bir davalı sırf uzak mahkemeye çekildiyse

HMK 7/2 kötüye kullanım ihtimali için özel bir sonuç düzenler. Davanın davalılardan birini yalnız kendi yerleşim yeri dışındaki mahkemeye getirmek amacıyla açıldığı delil veya belirtilerden anlaşılırsa, ilgili davalının itirazı üzerine onun hakkındaki dava ayrılarak yetkisizlik kararı verilir. Bu hüküm, bütün dosyanın her durumda aynı şekilde gönderileceğini söylemez. İtiraz ve inceleme ilgili davalı bakımından yapılır.

Uzakta yargılanmanın masraflı olması tek başına bu özel amacı kanıtlamaz. Davalılar arasındaki ilişkinin gerçekliği, ileri sürülen sorumluluklar ve seçilen yerle bağlantı değerlendirilir. Dava dilekçesiyle ekleri birlikte okunmalıdır. İtiraz eden kişi, sadece uzaklığı belirtmek yerine hangi bağlantının yapay olduğunu ve hangi mahkemenin yetkili olduğunu usulüne uygun açıklamalıdır.

Yetki sözleşmesiyle karıştırmayın

Sözleşmedeki mahkeme kaydının herkesi bağlayıp bağlamadığını açıklayan Sözleşmede Uzak Şehir Mahkemesi Yazıyor: Yetki Şartı Herkesi Bağlar mı?, HMK 17–18 kapsamında taraf sıfatı ve yazılılık koşullarına ilişkindir. İki tacirin mahkeme seçmesini ele alan Tacirler Sözleşmede Başka Şehir Mahkemesini Yetkili Kıldı: Yetki Şartı Her Davada Geçerli mi? de sözleşmeye dayalı yetkiyi açıklar. Bu yazıdaki HMK 7 ise birden fazla davalı nedeniyle kanundan doğan yetki konusudur. Sözleşme varsa kapsamının hangi taraf ve talebi içerdiği ayrıca görülmelidir.

Kesin olmayan yetkide itirazın cevap dilekçesinde yapılması ve yetkili mahkemenin gösterilmesi gerekir. Kesin yetkide mahkemenin incelemesi farklıdır. Dava tebligatı alındığında yalnız şehir tartışmasına yoğunlaşıp esas borca ilişkin cevap ve delil sürelerini kaçırmak doğru değildir. Dosya numarası, dilekçe, bütün davalıların sıfatları ve adresleri bir arada değerlendirilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 6, 7