Yazar Gelecek Kitaplarını Tek Yayınevine Bağlayabilir mi?

Yazarın gelecekte meydana getireceği bütün eserler veya belirli bir eser türü için mali hak devri taahhüdü vermesi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 50. maddesinde özel olarak düzenlenir. Kanun bu taahhütleri kabul eder; taraflardan her birine bildirim tarihinden bir yıl sonra sonuç doğuracak fesih imkânı tanır. Bu ilişki, yazarın bütün geleceğinin değiştirilemez biçimde yayınevine bağlandığı anlamına gelmez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Bir kitap ile gelecekteki bütün kitaplar: Sözleşme yalnız belirli bir romanın hazırlanmasını ve haklarının devrini mi içeriyor, yoksa yazarın ileride yazacağı bütün romanları mı kapsıyor?
• Fesih hemen sonuç doğurur mu: 50. maddedeki bildirim, yapıldığı anda bütün taahhütleri ortadan kaldırmaz; kanun sonuç tarihini bildirimden bir yıl sonrası olarak belirler.
• Eserin tamamlanması imkânsız olursa: Yazar eser tamamlanmadan ölür, tamamlama yeteneğini kaybeder veya kendi kusuru olmadan tamamlama imkânsızlaşırsa kanunda belirtilen taahhüt kendiliğinden sona erer.
• Bağlantılı konular: Yayınevi Kitabı Bastı Ama Yazara Satış Payı Ödemedi: Hesap Nasıl İstenir?; Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?.

Bir kitap ile gelecekteki bütün kitaplar

Sözleşme yalnız belirli bir romanın hazırlanmasını ve haklarının devrini mi içeriyor, yoksa yazarın ileride yazacağı bütün romanları mı kapsıyor? 50. maddedeki bir yıl sonra etkili fesih düzenlemesi, gelecekteki eserlerin bütünü veya belirli türüne ilişkin bu taahhütler bakımından önemlidir. Tek bir belirli esere dair sözleşmede aynı imkânın otomatik bulunduğu varsayılmamalıdır.

Örneğin “bundan sonra yazılacak tüm çocuk kitapları yayınevine verilecektir” hükmüyle, adı ve konusu belirlenmiş tek çocuk kitabının teslimi aynı kapsamda değildir. Kitabın türü, tarafların önceki uygulaması ve sözleşmede kullanılan ifadeler birlikte okunur. Sonraki bir kitabın gerçekten taahhüt edilen tür içinde kalıp kalmadığı da uyuşmazlık konusu olabilir.

Fesih hemen sonuç doğurur mu?

50. maddedeki bildirim, yapıldığı anda bütün taahhütleri ortadan kaldırmaz; kanun sonuç tarihini bildirimden bir yıl sonrası olarak belirler. Bu nedenle yeni yayıneviyle anlaşma yapılırken bildirim tarihi ve mevcut yükümlülükler hesaba katılmalıdır. Bildirimin içeriği ve karşı tarafa ulaştığı tarih açıklığa kavuşturulmalı, yalnız konuşma yapıldığı iddiasına dayanılmamalıdır.

Bu özel fesih imkânı hem eser sahibine hem diğer tarafa tanınmıştır. Bildirimin hangi sözleşme ve taahhütleri sona erdirdiği belirlenir. Önceden tamamlanmış eserler için geçerli biçimde yapılmış mali hak devirlerinin kendiliğinden geri döndüğü sonucu çıkarılmaz. Geleceğe ilişkin taahhüdün sona ermesi ile mevcut hakların süresi ve kapsamı ayrı incelenir.

Henüz doğmamış haklarla ilgili ayrım

50. madde taahhüt işlemini düzenler. 48. madde ise henüz meydana getirilmemiş veya tamamlanacak esere ilişkin doğrudan tasarruf işlemleri için hükümsüzlük öngörür. Bu nedenle sözleşmenin başlığında “devir” yazması tek başına yeterli değildir; hükmün derhal hak geçişi mi, eser tamamlandığında yapılacak devir borcu mu içerdiği belirlenir. Taahhüt ile tamamlanmış eserin devri aynı hukuki işlem değildir.

Mali hak sözleşmelerinde yazılılık ve konu hakların ayrı ayrı gösterilmesi koşulu da dikkate alınır. Yayınevinin basılı kitap çoğaltma ve yayma yetkisiyle e-kitap veya sesli kitap yetkisi tek bir belirsiz ifade altında varsayılmamalıdır. Gelecekte çıkarılacak mevzuatın tanıyabileceği haklar için 51. maddedeki ayrı hükümsüzlük sınırı da korunur.

Eserin tamamlanması imkânsız olursa

Yazar eser tamamlanmadan ölür, tamamlama yeteneğini kaybeder veya kendi kusuru olmadan tamamlama imkânsızlaşırsa kanunda belirtilen taahhüt kendiliğinden sona erer. Diğer tarafın iflası, devraldığı hakları kullanmaktan aciz kalması veya kusursuz imkânsızlık durumlarında da aynı düzenleme vardır. Geçici gecikme ile tamamlamanın gerçekten imkânsızlaşması birbirine karıştırılmamalıdır.

Dosyada sözleşmenin kapsadığı eser türleri, tamamlanmış kitapların hak belgeleri, fesih bildirimi ve eserlerin teslim takvimi ayrı gösterilir. Bir yıllık sürenin hangi tarihte biteceği somut tebliğ ve bildirim olgularıyla hesaplanır. Böylece gelecekteki eser taahhüdünün sona ermesi, geçmiş kitapların telif haklarını veya ayrıca doğmuş ödeme taleplerini belirsizleştirmeden değerlendirilebilir.

Bağlantılı konular

Yayınevi Kitabı Bastı Ama Yazara Satış Payı Ödemedi: Hesap Nasıl İstenir?; Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.48,50–52.