Türk Vatandaşlığı Yeniden Nasıl Kazanılır?

Daha önce Türk vatandaşı olan kişinin yeniden vatandaşlık başvurusunda ilk soru, vatandaşlığın hangi nedenle sona erdiğidir. Çıkma izniyle ayrılan kişinin yolu ile vatandaşlığı kaybettirilen kişinin yolu aynı değildir. 5901 sayılı Kanun’un 13 ve 14. maddeleri, ikamet şartı aranmayan ve ikamet şartına bağlı yeniden kazanımı ayırır. Eski Türk kimlik numarasının bulunması, bu ayrımı ve gerekli incelemeyi ortadan kaldırmaz.

Çıkma izniyle ayrılanlar için ikamet şartı var mı?

Türk vatandaşlığını çıkma izni alarak kaybeden kişi, millî güvenlik bakımından engel bulunmaması şartıyla Türkiye’de belirli süre ikamet aranmadan yeniden kazanım için başvurabilir. Bu yol Bakanlık kararını gerektirir. Başvurunun yapılması vatandaşlığı o gün otomatik geri getirmez. Vatandaşlığın sona erdiğini ve hangi usulle kaybedildiğini gösteren kayıtlar dosyanın temelini oluşturur.

Çıkma izni belgesi ile çıkma belgesinin hukuki işlevleri de birbirine karıştırılmamalıdır. Kişi geçmişte izin almış fakat vatandaşlık kaybı tamamlanmamış olabilir. Nüfus kaydı hâlen Türk vatandaşlığının sürdüğünü gösteriyorsa yeniden kazanım yerine mevcut durumun tespiti gerekebilir. Bu nedenle eski belgeler ve güncel kayıt karşılaştırılmadan başvuru türü seçilmemelidir.

Çocukken anne veya babasına bağlı ayrılan kişi ne yapar?

Anne veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden kişinin yaşı ve seçme hakkı süresi ayrıca önemlidir. Kanun, belirli koşullarla erginlikten itibaren üç yıl içinde seçme hakkıyla vatandaşlığı kazanma yolunu düzenler. Bu sürede seçme hakkını kullanmayanlar için 13. maddedeki ikamet şartı aranmayan yeniden kazanım değerlendirilir. Seçme hakkı ile yeniden kazanım aynı dilekçe türü değildir.

Kayıtlarda çocuğun gerçekten anne veya babasına bağlı kayıp işlemine dâhil olup olmadığı kontrol edilmelidir. Ebeveynin vatandaşlıktan çıkması, çocuğun her durumda aynı tarihte aynı sonucu yaşadığını göstermez. Çocuğun eski nüfus kaydı, kayıp kararı ve yabancı vatandaşlık belgeleri birlikte incelenir. Ad değişiklikleri veya yabancı kayıtlardaki farklılıklar ispatı güçleştirmeden açıklanmalıdır.

Üç yıllık ikamet hangi hâllerde gerekir?

Kanunun14. maddesi, 29. madde uyarınca vatandaşlığı kaybettirilenler ile 34. madde kapsamında seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kaybedenler yönünden, millî güvenlik engeli bulunmaması yanında Türkiye’de üç yıl ikamet koşulunu düzenler. Yetkili karar makamı kayıp sebebine göre değişir. Her eski vatandaşın ikametsiz biçimde geri dönebildiği şeklinde genelleme yapılmamalıdır.

İkametin hangi dönemlerle ve hangi belgelerle hesaplanacağı ayrı incelenir. Giriş çıkış kayıtları, kalış statüsü ve vatandaşlık mevzuatındaki süre kuralları önemlidir. Sadece Türkiye’de tapu sahibi olmak veya bir adres bildirmek, gereken ikamet süresinin geçirildiğini tek başına kanıtlamaz. Dosya hazırlanırken fiziki bulunma ve hukuki ikamet kayıtları birbirine uygun gösterilmelidir.

İptal edilen vatandaşlık için aynı yol kullanılır mı?

Vatandaşlığın yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi nedeniyle iptali, çıkma izniyle kayıp ya da kaybettirmeyle aynı değildir. İptal kararının niteliği, hukuki dayanağı ve varsa buna karşı başvuru ayrı incelenmelidir. Her iptal dosyasına13 veya 14. maddenin otomatik uygulanacağı söylenemez. Önceki kararın tam örneği görülmeden uygun yol belirlenmemelidir.

Eski 403 sayılı Kanun dönemindeki kayıp işlemleri için de özel geçiş düzenlemeleri bulunabilir. Bu dosyalarda karar tarihi kadar uygulanan bent önemlidir. Güncel başvuru yalnız geçmişte kullanılan gündelik tanıma göre yapılamaz. “Vatandaşlıktan çıkarıldım” ifadesi kişinin kendi çıkma talebini, kaybettirme kararını veya başka hukuki işlemi anlatıyor olabilir; kayıtla açıklığa kavuşturulur.

Başvuru dosyası nasıl hazırlanır?

Yurt içinde yetkili valilik, yurt dışında dış temsilcilik üzerinden başvuru imkânı değerlendirilir. Uygun başvuru formu, mevcut vatandaşlık belgesi veya pasaport, medeni hâl belgeleri, önceki Türk vatandaşlık kayıtları ve gerekli durumda ikamet belgeleri hazırlanır. Özel yetkili vekâletle işlem yapılacaksa vatandaşlık hakkına ilişkin yetki açıkça yer almalıdır. Karar sonrası aile üyelerinin durumu ayrıca incelenir; eş ve bütün çocuklar otomatik vatandaşlık kazanmış sayılmaz.

Sık sorulan sorular

Mavi Kartımı Türk kimliğine çevirmek için dilekçe yeterli mi?

Mavi Kart ile Türk vatandaşlığı farklı statülerdir. Yeniden kazanımda kayıp sebebi, başvuru koşulları ve yetkili makam kararı gerekir.

Eskiden Türk vatandaşıydım; herkes için üç yıl ikamet gerekir mi?

Hayır. 13. maddedeki kişiler için belirli ikamet süresi aranmaz; 14. maddedeki gruplarda üç yıllık ikamet koşulu bulunur. Kayıp kararı esas alınır.

İlgili yazılar

• Vatandaşlık İptali ve Kaybettirme Davası
• Türk Vatandaşlığı Başvurusunun Reddine Karşı İptal Davası

Hukuki kaynaklar

• Türk Vatandaşlığı Kanunu — m.13–14,21,37; ilk kabul metnindeki temel ayrımlar
• NVI yeniden vatandaşlık açıklamaları — çıkma izni, ebeveyne bağlı kayıp ve ikamet şartı
• NVI yeniden kazanım başvuru belgeleri — başvuru makamı ve duruma göre belge listesi