Koruma Başvurusu Kabul Edilemez Bulunursa Ne Yapılır?

Uluslararası koruma başvurusu “kabul edilemez” bulunmuşsa, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yetkili idare mahkemesine başvuru yolu vardır. 6458 sayılı Kanun’un 72. maddesine dayanan bu karar, başvurunun normal usulde esastan reddiyle aynı değildir. Bu karar için Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz yolu öngörülmez; yalnız yargı yolu kullanılabilir. Kararın dayanağı ve tebliğ tarihi gecikmeden kontrol edilmelidir.

Kabul edilemezlik hangi nedenlere dayanabilir?

Kanun, farklı gerekçe ileri sürmeden aynı başvurunun yenilenmesi gibi durumları düzenler. Daha önce kişinin adına başvuru yapılmasına onay verilmişken haklı neden veya farklı gerekçe olmaksızın ayrı başvuru yapılması da koşullarıyla bu kapsamdadır. İlk iltica ülkesi ya da güvenli üçüncü ülke düzenlemeleri de kabul edilemezlik sebebi olabilir. Yalnız kararın başlığına bakılarak savunma hazırlanmaz.

Örneğin önceki başvuru sonrasında ülkedeki durum değişmiş veya kişiye yönelik yeni tehdit ortaya çıkmışsa, yeni başvurunun neden aynı gerekçenin tekrarı olmadığı açıklanır. Buna karşılık aynı olayın yalnız farklı kelimelerle anlatılması, tek başına yeni gerekçe oluşturmaz. Yeni gelişmenin tarihi, kaynağı ve kişisel etkisi gösterilmelidir. Belgelerin ne zaman temin edildiği de ayrıntılı biçimde belirtilir.

Güvenli üçüncü ülke değerlendirmesi otomatik midir?

Bir ülkeden geçmiş olmak, o ülkenin her kişi için güvenli üçüncü ülke olduğu sonucunu doğurmaz. Kanun, korumaya erişim, geri göndermeme ilkesi, ciddi zarar riski ve kişiyle ülke arasındaki bağlantılar dâhil bireysel değerlendirme öngörür. Transit geçiş, önceki ikamet ve orada korunabilme imkânı ayrı ayrı incelenmelidir. Genel ülke bilgisi kişisel durumla ilişkilendirilir.

İlk iltica ülkesi yönünden de kişinin oradaki korumadan hâlen yararlanabilmesi önemlidir. Geçmişte verilen ama artık kullanılamayan belge ile fiilen etkili koruma aynı değildir. İlgili ülkenin kişiyi kabul etmemesi hâlinde başvuru işlemlerinin devamına ilişkin kanuni düzenlemeler bulunur. Bu konular, ülke makamlarının yazıları ve kişinin mevcut statüsünü gösteren belgelerle açıklanabilir.

Dava dosyasında neler bulunmalıdır?

Kararın tamamı, tebliğ belgesi, önceki başvuru ve kararlar, mülakat tutanakları ve yeni gerekçeleri destekleyen belgeler bir araya getirilir. İdarenin hangi kabul edilemezlik sebebine dayandığı açıkça gösterilir. Dilekçe, bu sebebin somut olayda neden oluşmadığını anlatmalıdır. Genel bir “ülkeme dönemem” ifadesi, kararın başvuruyu neden incelemediği sorusuna tek başına cevap vermeyebilir.

Tercüme eksikliği, yanlış kimlik eşleştirmesi veya daha önceki başvurunun kişiye ait olmaması gibi durumlar varsa ayrıca açıklanır. Başvuru başka aile üyesi üzerinden yapılmışsa verilen muvafakat ve kişinin bağımsız gerekçeleri incelenir. Evrakların tercüme ve onay ihtiyacı, belgenin niteliğine göre belirlenir. Yalnız okunaksız ekran görüntülerinden oluşan dosya yerine kaynak ve içerik görünür tutulmalıdır.

Dava süresinde ülkede kalış nasıl değerlendirilir?

6458 sayılı Kanun’un 80. maddesi, ilgili koruma itirazı veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar kişinin ülkede kalışına izin verilmesini düzenler. Bununla birlikte ayrıca verilmiş sınır dışı, idari gözetim veya başka kararlar kendi başvuru yolları ve süreleriyle ele alınmalıdır. Kabul edilemezlik davası açılması, dosyadaki bütün bağımsız işlemlere otomatik dava açılmış olduğu anlamına gelmez.

Başvuru sahibi mevcut bildirim, adres ve diğer kanuni yükümlülüklerini takip etmelidir. Dava dilekçesinin verildiğine ilişkin kayıt ve dosya numarası korunur. Kuruma yalnız “avukatım dava açacak” bildirilmesiyle yargısal başvurunun tamamlandığı varsayılmamalıdır. Ayrı kararların tebliğleri tek dosyada kronolojik biçimde tutulursa kısa sürelerin birbirine karışması önlenebilir.

Mahkeme kararından sonra ne olur?

Kanun, 72. madde kararlarına karşı başvuruların on beş gün içinde sonuçlandırılmasını ve mahkeme kararının kesinliğini düzenler. Bu nedenle sıradan istinaf takvimine güvenilmemelidir. Karar sonrasında yapılabilecek başka hukuki başvurular varsa bunların özel koşulları ayrıca incelenir. İptal hâlinde idarenin yeniden işlem tesis etmesiyle kişinin doğrudan koruma statüsü kazanması aynı sonuç değildir.

Sık sorulan sorular

Komisyona itiraz ederek 15 günlük dava süresini koruyabilir miyim?

72. madde kabul edilemezlik kararlarına karşı yalnız yargı yolu öngörülür. Bu dosyada genel komisyon itirazı yoluna güvenilmemelidir.

Yeni bir belge sunarsam başvurum mutlaka yeniden kabul edilir mi?

Hayır. Belgenin yeni gerekçeyi ve kişisel riski nasıl gösterdiği incelenir. Eski olayın tekrarını içeren her belge yeni değerlendirme sonucunu zorunlu kılmaz.

İlgili yazılar

• Uluslararası Koruma Başvurusunun Reddine Karşı Dava
• Sınır Dışı Kararına İtiraz ve İptal Davası Süreci

Hukuki kaynaklar

• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu — m.72–74,80–81
• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uygulama yönetmeliği — kabul edilemezlik ve yargı yolu; m.101