Refakatsiz Yabancı Çocuğun Koruma Başvurusu Nasıl Alınır?

Yanında kendisinden sorumlu bir yetişkin bulunmayan yabancı çocuğun uluslararası koruma talebi, yalnız belge veya sınır işlemi olarak ele alınamaz. 6458 sayılı Kanun’un 66. maddesi, bütün işlemlerde çocuğun yüksek yararını esas alır. Başvuru alındığı andan itibaren Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uygulanır. Çocuğun güvenliği, yaşının doğru belirlenmesi ve kendisini ifade edebilmesi başvurunun ayrılmaz parçalarıdır.

Refakatsiz çocuk kimdir?

Kanunen veya örf ve adet gereği çocuktan sorumlu yetişkinin etkin bakımında olmayan çocuk bu değerlendirmeye konu olabilir. Türkiye’ye yalnız gelmiş olmak yanında, girişten sonra ailesinden ayrılarak refakatsiz kalmak da önemlidir. Çocuğun yanında bir yetişkinin bulunması tek başına yeterli değildir; o kişinin sorumluluk, akrabalık ve gerçek bakım ilişkisi incelenmelidir.

Örneğin birlikte yolculuk yapılan kişinin kendisini amca olarak tanıtması, bakım yetkisini tartışmasız ispatlamaz. Kimlik ve akrabalık belgeleri, çocuğun anlatımı ve güvenlik değerlendirmesi birlikte ele alınır. Çocuğun sömürü veya baskı altında bulunma ihtimali varsa bu durum açıkça bildirilmelidir. Aceleyle herhangi bir yetişkine teslim, koruma ihtiyacını ortadan kaldıran güvenli çözüm sayılmaz.

İlk kayıt ve acil ihtiyaçlar nasıl ele alınır?

Koruma talebi yetkili göç birimine iletilirken çocuğun barınma, sağlık ve güvenlik ihtiyaçları da ilgili sosyal hizmet birimlerine bildirilir. Acil tehlikede kolluk ve acil yardım kanalları devreye sokulabilir. Belgesinin olmaması, çocuğun korunma ihtiyacının görmezden gelinmesini haklı kılmaz. Mevcut kimlik bilgileri, aileye ilişkin anlatımlar ve ulaşılabilir kayıtlar dikkatle toplanır.

Kayıtta çocuğun anlayabildiği dilde açıklama ve gerektiğinde tercüman önemlidir. Görüşme yetişkinlerin anlatımını otomatik olarak çocuğun beyanı sayacak biçimde yürütülmemelidir. Çocuğun yaşı, gelişimi, korkusu ve travma olasılığı dikkate alınarak bilgi alınır. Yardım eden kişinin görevi, çocuğun söyleyeceği olayları şekillendirmek değil güvenli biçimde kendisini anlatabilmesini desteklemektir.

Yaş konusunda tereddüt varsa ne yapılır?

Fiziki görünüm ile beyan edilen yaşın uyumlu görülmemesi hâlinde kanun, sağlık kuruluşlarında yaş tespiti yapılmasını düzenler. Yalnız dış görünüşe bakılarak yetişkin kaydı oluşturulmasıyla tıbbi değerlendirme aynı değildir. Doğum belgesi, okul kaydı veya aile kayıtları varsa sunulur. Belgelerde farklı tarihler bulunmasının nedeni de açıklanmalıdır; çelişki gizlenmemelidir.

On sekiz yaşından küçük olduğu belirlenenler ilgili Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğüne teslim edilir. Yaş değerlendirmesinde hata bulunduğu düşünülüyorsa rapor ve dayanakları edinilerek uygun itiraz yolu değerlendirilir. Çocuğun yetişkin olarak kaydedilmesi, konaklama ve usul güvencelerini etkileyebileceğinden sorun geciktirilmeden bildirilmelidir. Kimlik kaydındaki düzeltmeyle göç dosyasındaki güncellemenin birbirini izlemesi sağlanır.

Çocuk nereye yerleştirilir?

Kanun, çocuğun görüşünün dikkate alınmasını ve uygun konaklama yerine, yetişkin akrabasının veya koruyucu ailenin yanına yerleştirmeyi öngörür. Her seçenekte güvenlik ve bakım kapasitesi incelenir. Yakının bulunması tek başına o kişiye yerleştirme zorunluluğu yaratmaz. Çocuğun eğitim, sağlık ve istismardan korunma ihtiyaçlarının karşılanması önceliklidir.

Koruma tedbirleri bakım, sağlık, eğitim veya danışmanlık gibi farklı destekleri içerebilir. Uluslararası koruma başvurusunun sonuçlanması beklenirken çocuğun bu ihtiyaçları ertelenmemelidir. Kurumlar arasındaki sevk ve teslim belgeleri saklanır; çocuğun nerede olduğu ve kimin sorumluluğunda bulunduğu belirsiz bırakılmaz. Aileyle temas kurulması da çocuğun güvenliği ve mahremiyeti gözetilerek yürütülmelidir.

Mülakat ve hukuki temsil nasıl korunur?

Çocuğun mülakatında psikolog, çocuk gelişimci, sosyal çalışmacı veya yasal temsilcinin bulunmasına ilişkin güvenceler değerlendirilir. Gereken temsil düzeni, yetişkinin yanında bulunmasıyla kendiliğinden oluşmuş sayılmaz. Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış değerlendirmeye alınamaz. Bu güvence, dosyanın önemsiz görülmesi veya belirsiz süre bekletilmesi anlamına da gelmez. Tebliğler, talepler ve çocuğun değişen ihtiyaçları yetkili temsil ve ilgili kurumlar üzerinden düzenli takip edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Çocuğun pasaportu yoksa başvurusu alınamaz mı?

Belgesizlik koruma ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Kimlik ve yaş araştırması yapılırken çocuk koruma güvenceleri dikkate alınır; eldeki kayıtlar sunulur.

Refakatsiz çocuğun başvurusu hızlandırılmış usulle karara bağlanabilir mi?

6458 sayılı Kanun’un 79. maddesi refakatsiz çocukların başvurularının hızlandırılmış değerlendirilmesini yasaklar. Özel ihtiyaçları ve yüksek yararı gözetilmelidir.

İlgili yazılar

• Uluslararası Koruma Başvurusunun Reddine Karşı Dava
• Türkiye’de Doğan Yabancı Çocuk İçin İkamet İzni Nasıl Alınır?

Hukuki kaynaklar

• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu — m.3,65–67,70,75,79
• Çocuk Koruma Kanunu — m.3–6; yüksek yarar ve koruyucu destekleyici tedbirler