Taşeron Değişirken SGK Çıkış ve Giriş Yapıldı: İşçinin Kıdemi Kesilir mi?

SGK çıkış ve giriş işlemleri tek başına kıdemi sıfırlar mı?

SGK çıkış ve giriş kaydı, taşeron değişiminde fiili çalışma devamlılığıyla birlikte incelenir. Aynı işyerinde işini sürdüren işçinin taşeron şirket değiştiği için SGK çıkışının yapılması ve yeni şirket üzerinden işe girişinin verilmesi, geçmiş kıdemin kendiliğinden silindiği anlamına gelmez. Fiili çalışma devamlılığı, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiği, devralınan faaliyetin niteliği ve önceki hakların gerçekten tasfiye edilip edilmediği incelenir. Sosyal güvenlik bildirimindeki teknik hareket ile iş hukukundaki sözleşme sona ermesi her zaman aynı hukuki sonucu doğurmaz.

İşçinin önceki şirketten çıkarılıp ertesi gün aynı tesiste aynı işi yapması, devir ve sürelerin birleştirilmesi tartışmasını gündeme getirir. Ancak her şirket değişimi hukuken işyeri devri sayılmaz. Gerçek bir fesih, uzun ara, farklı işe alım ve önceki kıdemin ödenerek tasfiyesi gibi unsurlar sonucu etkileyebilir. Bu nedenle “çıkış varsa bütün süre biter” ve “aynı adres varsa bütün şirketler daima sorumludur” şeklindeki iki uç yaklaşım da belgeler görülmeden benimsenmemelidir.

Bir günlük kayıt boşluğu ile fiili kesinti nasıl ayrılır?

Hizmet dökümünde iki bildirim arasında bir gün boşluk bulunması, işçinin o gün gerçekte çalışıp çalışmadığı araştırılmadan yorumlanamaz. Hafta tatiline veya şirketlerin bildirim düzenine rastlayan boşlukla işçinin işyerinden tamamen ayrıldığı dönem farklıdır. İşçi geçiş günlerinde aynı vardiyayı sürdürmüşse vardiya listeleri, kart kayıtları ve ücret bordroları bunu gösterebilir. Faaliyetin aynı araç, aynı ekip ve aynı yönetimle devam etmesi de değerlendirmede kullanılabilir.

İşçi yeni şirketle sözleşme imzalamış olsa bile geçmiş sürelerin hukuki durumu yalnızca yeni sözleşmenin üzerindeki başlangıç tarihinden çıkarılmaz. Sözleşmede “bütün kıdem yeni tarihte başlar” ibaresi bulunması emredici işçilik haklarını otomatik ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte işçinin önceki işinden gerçek bir istifayla ayrılıp sonradan bağımsız biçimde başka işverene girmesi farklıdır. İddia edilen devamlılık, işyeri ve dönem yönünden somutlaştırılmalıdır; farklı illerde farklı projelerde geçen tüm taşeron çalışmalar tek toplam olarak kabul edilemez.

İşyeri devri ve alt işveren sorumluluğu aynı konu mudur?

İş Kanunu 6. madde, işyeri veya bölümünün hukuki işlemle devri hâlinde mevcut iş sözleşmelerinin hak ve borçlarıyla devralana geçmesini düzenler. Kanunun 2. maddesi ise asıl işveren ile alt işverenin belirli yükümlülüklerden birlikte sorumluluğuna ilişkindir. Birincisi sözleşmenin devamı ve devirle, ikincisi işyerindeki çalışma ilişkisi ve alacakların sorumluluğuyla ilgilidir. İki düzenlemenin aynı dosyada uygulanması mümkün olsa da şartları ayrı incelenmelidir.

Yeni taşeronun hangi çalışanları aldığı, eski şirketin ekipmanının devredilip devredilmediği, faaliyetin devamlılığı ve işin ekonomik kimliği önem taşıyabilir. Asıl işverenin rolü, yalnızca işçilerin çalıştığı binanın sahibi olup olmamasından belirlenmez. İş Kanunu anlamındaki asıl-alt işveren ilişkisinin bulunup bulunmadığı araştırılır. Kıdem tazminatında devreden ve devralanın dönemsel sorumluluğu, 1475 sayılı Kanun 14. madde ve somut devir ilişkisine göre değerlendirilir. Bütün borçlara tek bir iki yıllık sınır uygulamak doğru değildir.

Taşeron değişiminde istifa ve ibraname imzalanırsa

İşçiye yeni şirket üzerinden kaydının yapılması için istifa belgesi imzalatılması, sözleşmenin gerçekte nasıl sona erdiği tartışmasını doğurur. Belgenin işçinin özgür iradesiyle mi düzenlendiği, işin devamı için şart olarak mı sunulduğu, metnin sonradan mı doldurulduğu ve geçişte ödeme yapılıp yapılmadığı araştırılır. İşçinin yalnızca başlığı okumadan attığı imza tüm olayın açıklaması olmayabilir; fakat imzalı belgeye karşı somut delil hazırlanması gerekir.

İbra iddiasında Türk Borçlar Kanunu 420. maddenin özel koşulları uygulanır. Çıkış tarihinde alınan “hiçbir alacağım yoktur” yazısı ile banka üzerinden gerçekten yapılan ödeme aynı şekilde değerlendirilmez. Geçersiz bir ibra belgesinde yer alan ödemenin makbuz etkisi bulunabilir. İşçi önceki döneme ait kıdem tazminatını gerçekten ve doğru şekilde almışsa aynı süre için ikinci kez kıdem isteyemez. Ödemenin avans niteliğinde mi, tam tasfiye mi olduğu ise tutar, belge ve çalışma devamlılığıyla incelenir.

Yıllık izin kıdemi ve deneme süresi

İş Kanunu 56. madde, alt işvereni değişmesine rağmen aynı işyerinde çalışmayı sürdüren işçilerin yıllık izin süresinin aynı işyerindeki çalışma toplamı üzerinden hesaplanmasını düzenler. Asıl işverenin de izinlerin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etme yükümlülüğü vardır. Yeni şirketin “bizde henüz bir yılın dolmadı” demesi, bu kapsamdaki önceki çalışmaların otomatik dışlanmasını sağlamaz. İzin kıdemi ile izin günlerinin gerçekten kullanılıp kullanılmadığı ayrı araştırılır.

Yeni şirketin her değişimde deneme süresi başlatması da sözleşmenin gerçekten yeni ve bağımsız kurulup kurulmadığıyla birlikte değerlendirilir. Devam eden bir ilişkinin yalnızca şirket adı değiştiği için kanuni korumalardan arındırılması mümkün değildir. Bununla birlikte işçinin başka görev veya işyerinde yeni sözleşmeyle çalışmaya başlaması ayrı inceleme gerektirir. İzin bakiyesi için eski şirket formları, işçi imzalı kayıtlar ve yeni sisteme aktarılan günler karşılaştırılır. Önceden kullandırılan izin günleri yeniden hak edilmiş gibi iki kez hesaba alınmaz.

Talep ne zaman doğar ve hangi başvuru yapılır?

Sırf taşeronun değişmesi, devam eden her sözleşmede işçiye hemen kıdem tazminatı talep etme hakkı vermez. Kıdem için sözleşmenin kanuni koşulları karşılayan bir nedenle sona ermesi ve gerekli hizmet süresi bulunması gerekir. İşçi işini sürdürürken geçmiş kıdemin tanınmasını ve kayıtların açıklanmasını isteyebilir. Sonradan tazminat doğuran bir fesih gerçekleşirse eski ve yeni dönemler, ödemeler ve sorumlu taraflar birlikte değerlendirilir.

İşçilik alacağı veya tazminatı davasından önce 7036 sayılı Kanun 3. madde gereğince arabuluculuk gerekir. Başvuruda doğru şirketlerin belirlenmesi önemlidir; marka adı ile ticaret unvanı birbirine karıştırılmamalıdır. İşe iade uyuşmazlığında fesih tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk süresi vardır ve asıl-alt işveren ilişkisindeki taraf koşulları ayrıca incelenir. Kıdem tazminatında beş yıllık zamanaşımı ile eski fesihler bakımından geçiş hükümleri dikkate alınır. SGK kaydını düzeltme girişimi bütün iş davası sürelerini durdurmaz.

Varsayımsal geçiş ve belge listesi

Varsayımsal örnekte bir güvenlik görevlisi aynı fabrikada üç yıl eski taşeronla çalışmıştır. İhale sonrası yeni şirket göreve başlamış, çalışan hiç ara vermeden aynı kapıda aynı vardiyayı sürdürmüştür. Eski şirketin cuma günü çıkış, yenisinin pazartesi giriş bildirmesi nedeniyle işçi hizmet dökümünde hafta sonu boşluğu görmektedir. İncelemede ihale geçişi, vardiyalar, bordrolar, sözleşmeler ve varsa istifa veya ödeme belgesi bir arada ele alınır. Yalnızca SGK ekranındaki tarihlerden kıdemin silindiği sonucu çıkarılmaz.

İşçi bütün hizmet dökümünü, her taşeronun ticaret unvanını, işe giriş çıkış bildirgelerini, geçişte imzalanan formları, bordroları ve banka hareketlerini hazırlamalıdır. Aynı işyerinde farklı tarihlerde çalışan tanıkların hangi dönemi bildiği belirtilmelidir. Eski şirket kapanmışsa ticaret sicili ve tasfiye durumu araştırılır; sorumluluk yalnızca şirketin aktif olup olmamasına bağlanmaz. Belgeleri işverenler arasında dağılmış bir dosyada dönemlerin düzgün sıralanması, hangi alacağın hangi tarafla bağlantılı olduğunu ortaya çıkarır.

Sık sorulan sorular

Çıkış ve ertesi gün giriş kıdemi bitirir mi?

Tek başına bitirmez. Gerçek fesih, devamlılık, devir ilişkisi ve önceki ödemeler birlikte değerlendirilir.

Yeni taşeron eski yıllık izin kıdemimi saymalı mı?

Aynı işyerindeki çalışma devam ediyorsa 56. maddedeki özel düzenleme gereğince toplam süre esas alınır.

Taşeron değişti diye hemen kıdem isteyebilir miyim?

Devam eden sözleşmede değişiklik tek başına kıdem alacağını doğurmaz; sona erme koşulları incelenir.

Eski dönemin kıdemi ödendiyse tekrar alınır mı?

Aynı kıdem süresi için iki defa ödeme istenemez. Yapılan ödemenin tam tasfiye veya avans niteliği ayrıca incelenir.

Arabuluculukta yalnızca yeni şirketi mi yazmalıyım?

Sorumlu taraflar asıl-alt işveren ve devir ilişkisine göre belirlenir; doğru ticaret unvanlarının tespiti gerekir.

Resmî kaynaklar ve ilgili yazılar

• 4857 sayılı İş Kanunu: m.2,6,20,56.
• 1475 sayılı İş Kanunu: m.14.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.420.
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.3.

Konuyla bağlantılı okumalar: Alt İşveren İlişkisinde İş Kazası ve İşçilik Alacakları Sorumluluğu; Alt İşveren İşçisinin İşe İade Davasında Doğru Davalı; Kıdem Tazminatı Alma Şartları ve Hesaplama.

İlgili hukuk kategorisindeki diğer yazılar incelenebilir. Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı illerindeki dosyaların yönetimi; dosyanın niteliği, görev ve yetki kuralları, gerekli vekâletname ve fiziki işlem ihtiyaçlarına göre değerlendirilir. Belgelerinizin incelenmesi ve başvuru yolunun belirlenmesi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir; somut uyuşmazlıktaki belgeler ve özel hükümler sonucu değiştirebilir.