Şirket Müdürü Şirket Malını Kendi Yakınına Satarsa İşlem Nasıl İncelenir?

Şirket müdürü şirket malını yakınına satarsa işlem otomatik geçersiz değildir. Araç, makine veya taşınmazın devrinde şirketin çıkarı ve gerçek ödeme araştırılır. Fakat yakınlık, çıkar çatışması ve şirket zararını araştırmayı gerektirir. İlk ayrım şirketin alıcıya karşı satış işlemiyle bağlı olup olmadığı, ikinci ayrım müdürün şirket içindeki özen ve bağlılık yükümünü ihlal edip etmediğidir. Üçüncü ayrım ise malın iadesi, satış bedelinin tahsili ve zarar tazmini için hangi kişinin hangi talebi ileri sürebileceğidir.

Temsil yetkisi ve şirket kararı nasıl kontrol edilir?

İşlem günündeki ticaret sicili kayıtları, imza yetkisi, şirket sözleşmesi ve varsa genel kurul kararı alınır. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 629, limited müdürlerinin temsil yetkisinde anonim şirket hükümlerinin kıyasen uygulanmasını; m. 371 ise yetkili temsilcinin üçüncü kişilerle işlemlerinin kapsamını düzenler. Şirket içi karar eksikliği ile dış dünyada temsilin sonuçları her zaman aynı değildir. İyi niyetli üçüncü kişi, yalnız şirket içi onay alınmadığı gerekçesiyle kendiliğinden mülkiyetini kaybetmiş sayılmaz; yakın alıcının işlemin gerçek niteliğini bilip bilmediği somut delille tartışılır.

Şirket tek ortaklıysa müdür veya tek ortak ile şirketin kendi arasındaki sözleşme için TTK 629/2'deki özel yazılı şekil hükmü de olayın türüne göre incelenir. Satıcı şirket, alıcı ise müdürün yakını olduğunda bu hüküm otomatik uygulanır diye varsayılmaz. İlişkinin tam tarafları ve imza biçimi belirlenmelidir. Müdürün şahsen alıcı olduğu, yakının yalnız görünürde yer aldığı iddiası varsa para ve fiili kullanım zinciri ayrıca araştırılır.

Ucuza satış nasıl kanıtlanır?

Şirket muhasebesindeki kayıtlı değer tek başına piyasa fiyatı değildir. Satış tarihi itibarıyla bağımsız emsal ilanlar, ekspertiz, aracın kilometre ve hasar durumu, makinenin kapasitesi, taşınmazın konumu, stokun miadı ve aynı dönemdeki gerçek teklifler karşılaştırılır. KDV dahil faturadaki tutar, sözleşme bedeli ve bankaya giren para uyuşuyor mu bakılır. Bedel şirket hesabına hiç gelmemişse veya kısa sürede müdüre geri dönmüşse banka hareketlerinin ilgili kısmı ve işlem açıklamaları incelenir. Aynı tutarda şirket borcu mahsup edildiği savunuluyorsa bu borcun gerçek dayanağı istenir.

Örneğin şirket aracı yakın akrabaya 400 bin liraya devredilmiş, aynı ayki benzer araçlar 900 bin lira civarında el değiştirmiş olabilir. Fark tek başına zarar hesabını tamamlamaz: aracın kazası, borçları, bakım ihtiyacı ve piyasa işlemlerinin gerçekten karşılaştırılabilir olup olmadığı tespit edilir. Müdür “nakit sıkışıklığı” gerekçesi ileri sürüyorsa şirketin o günkü finansal durumuyla satış koşulları karşılaştırılır. Hızlı satma ihtiyacı her fiyatı haklı kılmaz, yakınlık da her indirimi hile saydırmaz.

Müdürün sorumluluğu ile alıcının durumu ayrılmalı

TTK m. 626 müdüre özen ve şirket menfaatini gözetme yükümlülüğü yükler. M. 553 yönetici kusuruyla kanun veya şirket sözleşmesi yükümlülüğünü ihlal edip zarar doğurmuşsa sorumluluğu düzenler. Şirketin tazminat talebinde işlem, kusur, zarar ve nedensellik bağı somutlaştırılır. Müdürün görevden alınması veya yetkisinin sınırlandırılması için TTK m. 630, genel kurul ile haklı sebep halinde ortağın mahkeme başvurusu yollarını gösterir. Bunun için yalnız akrabalık bağına değil ağır yüküm ihlalini gösteren işlem zincirine dayanılır.

Alıcının mülkiyet edinimi ayrı bir sorudur. Satış gerçekte yapılmamış görünüşte işlem mi, bedel ödenmiş mi, alıcı müdürle birlikte şirketi zarara uğratmak için davranmış mı? Tapu veya trafik tescili kayıtları, alıcının malı ne zaman kullanmaya başladığı, ödemenin kaynağı ve üçüncü kişiye sonraki devirler değerlendirilir. Şirketin müdüre karşı para alacağı bulunması, her durumda üçüncü kişiye açılacak tapu iptali davasını haklı kılmaz. Hedeflenen sonuç ile talep edilen dava türü uyumlu olmalıdır.

Ortak ilk gün hangi evrakı istemeli?

• Satışın yapıldığı tarihte şirketi kimin, tek başına mı birlikte mi temsil ettiğini gösteren sicil ve imza kayıtları;
• Karar defteri, şirket sözleşmesi ve ilgili yetki veya onay kararları;
• Fatura, tapu resmi senedi veya araç devir belgesi, banka dekontu ve muhasebe kaydı;
• İşlem günündeki emsal değer, değerleme ve sonraki satış belgeleri;
• Yakın alıcının ilişkisinin, gerçek ödemesinin ve fiili kullanımının delilleri.

Limited ortağın TTK m. 614 kapsamındaki bilgi alma ve inceleme hakkı bu belgeleri araştırma için önemlidir. Müdür bilgi vermeyi reddederse bunun şirket sözleşmesi ve kanundaki yolu ayrıca izlenir; yetkisiz biçimde muhasebe sistemine erişmek veya şirket gizli belgelerini rastgele yayımlamak doğru delil yöntemi değildir. Ortakların bilgi alma rehberi bu adımı ayrıntılandırır.

Satış bedeli şirkete girmişse yine zarar olabilir mi?

Evet, ödeme yapılması işlemin her yönüyle şirket menfaatine uygun olduğunu kanıtlamaz. Piyasa değerinin çok altında satış, geç tahsilat veya uzun taksitlerle malın elden çıkması finansman ve fırsat maliyeti doğurabilir. Buna karşılık şirket, stokta uzun süre beklemiş ürünü makul indirimle satmış olabilir. Emsal fiyat ile şirkete gerçekten geçen net ekonomik değer aynı tarihte karşılaştırılır.

İşlem sonrası müdürün alıcı yakınıyla yazışmaları, malın hemen üçüncü kişiye daha yüksek bedelle satılması veya şirketin satış kararını ortaklardan gizlemesi delil değerinde olabilir. Ancak özel yazışmalara hukuka aykırı erişim yerine dava dosyasında ticari kayıt celbi ve gerekli ise bilirkişi incelemesi istenir. Koruma ihtiyacı varsa belirli mal, tutar ve devir tehlikesiyle ölçülü geçici tedbir koşulları ayrıca değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Satış şirketin zararına ise müdür ceza sorumluluğu taşır mı?

Ceza hukuku değerlendirmesi fiilin ve kastın somut içeriğine bağlıdır. Düşük fiyat tek başına suç tespiti değildir; hukuk davası ve olası suç ihbarı farklı ölçütlere dayanır.

Diğer ortak malın geri alınmasını tek başına isteyebilir mi?

Mal şirkete aittir. Ortağın bilgi, yönetici yetkisinin kaldırılması ve zararın giderilmesi için kullanabileceği yollar ile şirket adına açılacak talebin tarafı ayrı incelenir.

Müdür sonradan farkı şirkete yatırırsa işlem kapanır mı?

Ödeme, zarar hesabını etkiler; satışın biçimi, başka zararlar ve şirket organı kararları otomatik olarak geçmişe dönük geçerli hale gelmez.

Bu içerik genel bilgidir. Karar defteri, devir belgesi ve para akışı birlikte değerlendirilmeden kesin bir dava sonucu söylenemez. Dosya belgeleriyle iletişime geçebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)