Ortak Verdiği Zararı Önceki Kazançtan Düşebilir mi?

Ortağın zararı kazançtan düşmesi, “daha önce çok para kazandırdım” savunmasına dayanıyorsa TBK628 özel bir sınır koyar. Her ortak kendi kusuruyla verdiği zararı, başka işlerde ortaklığa sağladığı menfaatlerle mahsup ettirmeden gidermekle yükümlüdür. Geçmiş başarı, yeni kusurlu zararı kendiliğinden silmez. Bununla birlikte gerçek zarar ve kusur yine somut olay üzerinden belirlenmelidir.

Olağan ticari zarar ile kusurlu zarar farklıdır

Adi ortaklığın beklenen kazancı elde edememesi, her zaman belirli bir ortağın tazminat borcu olduğu anlamına gelmez. Piyasa koşulları, ortaklaşa alınmış riskli karar veya öngörülemeyen olaylar zarara yol açabilir. TBK628'de incelenen, ortağın kendi kusuruyla verdiği zarardır. Ortaklığın zarar paylaşımı ile kişisel sorumluluk aynı hesap değildir.

Örneğin bütün ortakların bilgisiyle alınan malın piyasa değerinin düşmesiyle, bir ortağın koruma yükümlülüğünü ihmal edip malı bozması ayrılmalıdır. İkinci durumda davranış, zarar ve aralarındaki bağ incelenir. İlk durumda ise otomatik olarak yöneticiye kusur yüklemek doğru olmaz. Dosyada zarar veren somut işlem açıkça gösterilmelidir.

Ortaktan ne ölçüde özen beklenir?

TBK628, her ortağın ortaklık işlerinde kendi işlerinde gösterdiği ölçüde çaba ve özen göstermesini öngörür. Ortaklık işlerini ücret karşılığında yürüten ortağın sorumluluğu ise vekâlet hükümlerine göre değerlendirilir. Bu nedenle görevin ücretsiz mi ücretli mi olduğu ve neyin üstlenildiği önem taşır. Her ortak aynı rolü taşımayabilir.

Özen değerlendirmesi soyut bir “iyi ortak” etiketiyle yapılamaz. Malın saklanması, ödeme zamanının izlenmesi veya müşteriye teslim gibi görevler somutlaştırılmalıdır. Talimatlar, bilinen riskler ve alınabilecek önlemler görülür. Bir işin kötü sonuçlanması tek başına kusuru kanıtlamaz; gerekli özenin hangi davranışla eksik kaldığı açıklanmalıdır.

Önceki kazanç neden savunma olarak yetmez?

Kanun, başka işlerde sağlanan menfaatlerle kusurlu zararın mahsup ettirilmesini engeller. Önceden kazanç getiren satış yapmak, daha sonra ayrı bir işte verilen zararın karşılığı olarak otomatik kredi yaratmaz. Ortaklığın bütün dönemini tek net başarı puanına indirgemek, zarar veren davranışın sorumluluğunu görünmez hâle getirebilir.

Farazi olarak ortak bir satışta kazanç sağlamış, aylar sonra kendisine bırakılan malı kusuruyla zayi etmiş olsun. İlk satıştaki kazanç, ikinci olayın tazminatını doğrudan sıfırlamaz. İkinci olayın zarar tutarı kendi verileriyle hesaplanır. İlgili maldan elde edilmiş kurtarma değeri veya aynı zararı karşılayan ödeme varsa bunlar gerçek zarar hesabında ayrıca dikkate alınır.

Aynı olayın yararıyla başka işin yararı ayrılır

TBK628'in sözünü ettiği, başka işlerde ortaklığa sağlanan menfaattir. Zarar hesabında gerçekten kaybedilmeyen değerlerin veya aynı zarar için alınmış ödemenin dikkate alınması farklı meseledir. Tazminat, zararı aşan bir kazanç aracına dönüştürülmez. Hangi tutarın neden düşüldüğü veya düşülmediği hesapta açık olmalıdır.

Ayrıca ortağın ortaklıktan bağımsız bir alacağı varsa bunun hukuki niteliği ve varsa takas koşulları ayrıca değerlendirilir. “Geçmişte faydam oldu” demek ile belirli bir borç ilişkisinden doğmuş muaccel alacağı ileri sürmek aynı değildir. Kanundaki yasağı aşmak için kazanç katkısını sonradan yapay bir alacak gibi adlandırmak yeterli olmaz.

Hesap ve ispat nasıl hazırlanır?

Kusurlu olduğu ileri sürülen işlemin tarihi, ortağın görevi, ihlal edilen özen ve doğan kayıp ayrı başlıklarda yazılır. Fatura, teslim tutanağı, stok kaydı, uyarı mesajı ve varsa teknik inceleme birlikte değerlendirilir. Diğer işlerden doğan kâr ise başka satırda tutulur. Böylece hem zarar hem geçmiş kazanç gerçek bağlamında görünür.

Ortaklığın tasfiyesi sürüyorsa aynı olayın hem kasa açığı hem ayrıca tazminat olarak iki kez hesaba girmediği kontrol edilmelidir. Diğer ortakların kendi davranışları ve ödemeleri de gizlenmemelidir. Talebin sağlamlığı, önceki başarıları inkâr etmekten değil, somut kusurlu zararın kendi hesabını açık ve mükerrerlikten uzak biçimde kurmaktan gelir.

Teknik değer kaybı tartışmalıysa uzman incelemesi gerekebilir. Bilirkişiye yalnız toplam kasa bakiyesi değil, zarar doğurduğu belirtilen olayın belgeleri ve alternatif açıklamalar da sunulmalıdır; hesaplanabilir veri, genel kusur suçlamasından daha işlevseldir.

Bağlantılı konular

Adi Ortaklık Tasfiyesi: Hesaplaşma Alacağı Nasıl Hesaplanır?; Sözleşmeye Aykırılık Nedeniyle Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK627–628.