Limited Şirket Müdürü Rakip Şirket Kurarsa Ortak Ne Yapabilir?

Limited şirket müdürü, şirketle rekabet oluşturan bir faaliyeti kural olarak serbestçe yürütemez. Türk Ticaret Kanunu’nun 626. maddesi, şirket sözleşmesindeki düzenleme ve ortakların gerekli izni bakımından özel kurallar koyar. Müdürün aynı zamanda ortak olması, kendisine sınırsız rekabet serbestisi sağlamaz. Bununla birlikte sadece başka bir şirkette adının geçmesiyle ihlal ve tazminatın kesinleştiği de söylenemez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Önce rekabet oluşturan faaliyet belirlenir: İnceleme, iki şirketin ticaret sicilindeki uzun faaliyet listelerini karşılaştırmakla bitmez.
• Hangi izin rekabet yasağını etkiler: TTK 626’ya göre şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer bütün ortaklar yazılı izin vermemişse müdür rekabet oluşturan faaliyette bulunamaz.
• Ortak bilgiye nasıl ulaşır: Ortağın şirketin işleri ve hesapları hakkında bilgi alma ve inceleme hakkı TTK 614 çerçevesinde değerlendirilir.
• Görevden alma ve sorumluluk ayrı taleplerdir: Genel kurulun müdürü görevden alma ve yönetim veya temsil yetkisini sınırlama yetkileri vardır.

Önce rekabet oluşturan faaliyet belirlenir

İnceleme, iki şirketin ticaret sicilindeki uzun faaliyet listelerini karşılaştırmakla bitmez. Fiilen sunulan ürün veya hizmet, müşteri çevresi, satış kanalı ve müdürün yaptığı iş önemlidir. Şirketin yürüttüğü işi kendi hesabına üstlenme, şirket fırsatını başka işletmeye yönlendirme veya rakibin yönetiminde etkin görev alma farklı deliller gerektirebilir.

Örneğin endüstriyel temizlik hizmeti sunan limited şirketin müdürü, şirketin fiyat teklifini hazırladığı müşteriye kendi işletmesi üzerinden daha düşük teklif götürmüş olsun. Burada teklif tarihleri, müşterinin talebinin nasıl öğrenildiği, kullanılan personel ve teklif belgeleri birlikte incelenir. Yalnız müşterinin sonradan başka firmayla çalışması, bu bağlantı kurulmadan müdürün hukuka aykırı davrandığını ispatlamaz.

Hangi izin rekabet yasağını etkiler?

TTK 626’ya göre şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer bütün ortaklar yazılı izin vermemişse müdür rekabet oluşturan faaliyette bulunamaz. Şirket sözleşmesi, ortakların tek tek onayı yerine ortaklar genel kurulunun onay kararını öngörebilir. Dolayısıyla “çoğunluk zaten biliyordu” açıklaması, gerekli yazılı izin veya sözleşme hükmünün yerini her durumda tutmaz.

İznin kapsamı da önemlidir. Belirli bir bölgede, belirli ürün için verilmiş izin, şirketin bütün müşterilerini veya ilerideki her faaliyeti kapsıyor sayılmaz. İzin tarihiyle faaliyetin başladığı tarih karşılaştırılmalıdır. Eski bir ortaklar kararının sonradan tamamen farklı hâle gelen işe uygulanıp uygulanamayacağı, kararın metni ve somut ilişki üzerinden değerlendirilir.

Rekabet izni verilmiş olması müdürün özen ve bağlılık yükümünü ortadan kaldırmaz. Şirket sırlarının korunması, şirket malvarlığının kişisel işte kullanılmaması ve şirket menfaatlerinin dürüstlük kuralı içinde gözetilmesi ayrıca önem taşır. “Rakip şirket kurmama izin vardı” savunması, şirketin parasını veya personelini izinsiz kullanmaya genel yetki oluşturmaz.

Ortak bilgiye nasıl ulaşır?

Ortağın şirketin işleri ve hesapları hakkında bilgi alma ve inceleme hakkı TTK 614 çerçevesinde değerlendirilir. Talep, şüphe duyulan işlem ve dönemle ilişkilendirilmelidir. Fatura, teklif kaydı, müşteri sözleşmesi, yönetim kararı ve şirket sözleşmesinin güncel örneği birlikte incelenebilir. Bilginin hukuka uygun yoldan edinilmesi gerekir; başka kişinin hesabına izinsiz erişmek doğru bir delil toplama yöntemi değildir.

Şirketin zararının ne olduğu somutlaştırılmalıdır. Kaçırılan her müşteri için varsayımsal ciroyu doğrudan zarar yazmak yeterli olmaz. İşin şirkete ait fırsat olması, alınabilirliği, maliyeti ve müdürün davranışıyla kayıp arasındaki bağ araştırılır. Ticari sır veya haksız rekabet iddiaları da varsa bunların kendi koşulları ayrıca incelenir.

Görevden alma ve sorumluluk ayrı taleplerdir

Genel kurulun müdürü görevden alma ve yönetim veya temsil yetkisini sınırlama yetkileri vardır. Ayrıca her ortak haklı sebeplerle yönetim ve temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir. Ağır özen ve bağlılık ihlalleri bu değerlendirmede önemlidir. Fakat tek bir iddianın ileri sürülmesi, haklı sebebin mutlaka kabul edileceğini göstermez.

Görev bakımından izlenecek yol limited şirkette müdürün azli yazısında açıklanmaktadır. Zararın giderilmesi ise şirket yöneticilerinin sorumluluk hükümlerini ilgilendirir; TTK 553 sorumluluğunun temel unsurları, limited şirketlere uygulanan atıf hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Başvurudan önce şirketin güncel ortaklık ve temsil kayıtları, izin belgeleri ve olayların zaman çizelgesi hazırlanmalıdır. Dava talebinin şirket zararının giderilmesine mi, ortağın doğrudan zararına mı, yoksa yönetim yetkisinin kaldırılmasına mı yöneldiği açık kurulmalıdır. Bu ayrım, talep sahibini, ispat yükünü ve uygun hukuki yolu belirler.

Rakip işletmeyle ilgili iddialarda tarih sırası özellikle önemlidir. Müdürlük görevi başlamadan önce yürütülen faaliyet, görev sırasında verilen izin ve görevin sona ermesinden sonraki davranışlar aynı döneme ait değildir. Başvuruda hangi yükümlülüğün hangi zaman aralığında ihlal edildiği belirtilmelidir. Müdürlük sona erdikten sonra devam eden sözleşmesel bir yasak bulunup bulunmadığı ise ayrıca sözleşme üzerinden incelenir.

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.613,614,626,630,644.