Komşunun Ağacından Bahçeme Uzanan Dallardaki Meyveleri Toplayabilir miyim?

Ekilmiş veya üzerine yapı yapılmış arazisine komşu ağacının dalları taşan ve buna katlanan komşu, bu dallarda yetişen meyveleri toplama hakkına sahiptir. TMK 740 bu özel yararlanmayı düzenler. Hak, ağacın tamamındaki ürünü almaya veya meyve toplamak için komşunun bahçesine izinsiz girmeye izin veren genel bir yetki değildir. Taşan dalın yeri ve arazinin niteliği belirleyicidir.

Hangi dallar ve hangi arazi söz konusu?

Öncelikle ağacın hangi parselde köklendiği ve dalların gerçek sınırı geçip geçmediği belirlenir. Çitin yerinin tapu sınırı olduğu her durumda varsayılamaz. Dal yalnız sizin taraftan kolayca ulaşılabilir görünüyor ancak komşu parsel içinde kalıyorsa, bu kolaylık kanuni hakkın koşulunu sağlamaz. Sınır tereddüdünde ölçüm ve tapu planı kontrol edilir.

Madde ekilmiş veya üzerine yapı yapılmış araziyi belirtir. Bu nedenle boş alan, ekili bahçe ve evin bulunduğu parsel aynı kelimeyle geçiştirilmemelidir. Bahçeye doğru uzanan meyve dalına katlanılmasıyla meyvenin hangi bölümde yetiştiği ayrı olgulardır. Ağacın karşı tarafta kalan dallarındaki meyveler, sadece bazı dallar sınırı geçti diye bu hakka girmez.

Meyve toplamak ağacı kesme yetkisi verir mi?

Meyve toplama hakkıyla zarar veren dal ve köklerin kaldırılması başka koşullara tabidir. TMK 740, taşan dal veya kök zarar veriyorsa ve uygun sürede kaldırılması istenmesine rağmen kaldırılmıyorsa kesip mülkiyete geçirme imkânı tanır. Meyve almak için ağacın gövdesini kesmek veya komşu taraftaki dalları budamak bu hükmün sınırlarını aşabilir.

Dalın kırılması, merdiven dayarken duvarın zarar görmesi veya hasadın tamamının alınması ayrı sorumluluk doğurabilir. Toplama yöntemi güvenli ve ölçülü olmalıdır. Yapıya zarar veren kök ve istinat sorunlarına ilişkin komşu ağacının verdiği zarara ilişkin rehber, teknik inceleme ve zararın önlenmesi yönünü açıklar. Zararsız meyve dalının kullanımından doğan mesele buna doğrudan eşit değildir.

Orman arazisinde aynı hak var mı?

Kanun komşu ormanlar hakkında bu hükümlerin uygulanmayacağını açıkça belirtir. Sınırdaki ormandan uzanan dal için “meyve benim bahçeme sarkıyor” denilerek aynı serbestlik ileri sürülemez. Ayrıca koruma altındaki ağaçlar, özel üretim veya farklı kanuni sınırlamalar varsa bunlar ayrı incelenir. Ağacın halk arasında verilen adı yerine hukuki ve fiilî niteliği önem taşır.

Taraflar hasat ve budamaya ilişkin ayrıca bir anlaşma yapmış olabilir. Hangi ağacı, mevsimi, dalı ve giriş koşulunu kapsadığı açık olmalıdır. Komşunun bir yıl kendi isteğiyle birkaç kasa meyve vermesi, sonraki yıllar için bütün ürünün paylaştırılmasına dair süresiz sözleşme kurulduğunu tek başına göstermez.

Bahçe satılmışsa kime bildirim yapılır?

Ağacın bulunduğu parsel devredilmiş veya intifa gibi kullanım hakkına konu olmuşsa muhatap belirlenir. Ürünün eski malike bırakıldığı anlaşmalar, ağacın karşı parselde kalan ürününün kime ait olduğunu etkileyebilir. satılan bahçede ürünlerin kime kalacağı, satışla hasadın çakıştığı bu farklı durumu ele alır. Komşuluk nedeniyle taşan dal hakkı ile satıcının ürün anlaşması birlikte değerlendirilmelidir.

Anlaşmazlıkta hangi kayıtlar yararlıdır?

• Parsel sınırını ve ağacın gövdesini gösteren plan ve fotoğraflar.
• Dalların sizin arazinize taşan kısmının tarihli görüntüleri.
• Arazinin ekili veya üzerinde yapı bulunan durumunu gösteren kayıtlar.
• Önceki hasat, budama ve giriş anlaşmaları.
• Zarar iddiası varsa uygun süreli bildirim ve teknik tespit.

Tarafların anlaşması sınırı ve hasat yöntemini açıklaştırabilir. Kanuni koşullar yoksa sadece meyvenin yakında bulunması toplama yetkisi oluşturmaz. Uyuşmazlıkta bütün ağacın mülkiyetiyle belirli taşan dallardaki üründen yararlanma hakkı ayrı sorular olarak ele alınmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — m.719, 740–741: sınır, taşan dallar, meyve ve orman istisnası