İş Yerine Giderken Şirket Servisi Gelmedi: Devamsızlık Yazılabilir mi?

Şirket servisi gelmedi devamsızlık tutanağı tutulduysa önce “servis o gün gerçekten gelmedi mi, işçi bunu ne zaman öğrendi, işe gitmek için ne yaptı?” soruları yanıtlanır. İş Kanunu m.25/II-g, işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı sebep bulunmaksızın belirli günlerde işine devam etmemesini düzenler. İşverenin sağlamakla yükümlü olduğu servis hiç gelmediyse bu durum, devamsızlığın haklı sebep içerip içermediğini etkileyebilir. Fakat servis aksadı diye işçinin hiç haber vermeden evde kalması her olayda otomatik olarak mazur sayılmaz.

Şirket servisi gelmedi devamsızlık hangi durumda haklı sebep taşıyabilir?

İşveren, iş sözleşmesi, işyeri uygulaması veya servis düzeniyle belirli noktadan ulaşımı üstlenmiş olabilir. Servisin gelmediğine dair güzergâh kayıtları, servis firması mesajı, diğer çalışanların beyanı ve çağrı kayıtları önemlidir. İşçi servisi beklediği yeri ve saati belgelemeli; mümkünse amirini veya insan kaynaklarını hemen arayıp yazılı mesajla da bildirmelidir. İşverenin başka servis, taksi veya ulaşım talimatı verip vermediği, mesafenin ve alternatif maliyetin makul olup olmadığı ayrıca değerlendirilecektir.

Örneğin gece vardiyası bitiminden sonra yalnız tek servis hattıyla ulaşılan bir fabrika ile şehir merkezinde çok sayıda ulaşım seçeneği olan ofis aynı değildir. İşçinin sağlık, güvenlik ve ekonomik imkânları ile işe varmasının fiilen mümkün olup olmadığı değerlendirilir. Servis yarım saat gecikmişken işçinin bütün günü habersiz geçirmesi ayrı; servis iptal edildiği halde derhal arayıp çalışma talimatı isteyen işçinin durumu ayrıdır. “Haklı sebep” soyut biçimde tahmin edilmez, olay zinciriyle gösterilir.

İş Kanunu m.25/II-g’de hangi devamsızlık günleri var?

Madde, işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki kez herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü yahut bir ayda üç iş günü işe devam etmemesini haklı fesih sebebi olarak düzenler. Bunlar “bir kez geç kaldı, kıdemi bitti” kuralı değildir. Vardiya çizelgesi ve fiilen çalışma günü dikkate alınmalıdır. İşverenin tek taraflı tuttuğu tutanaklar, servis aksaması veya izin talebine ilişkin karşı delillerle birlikte değerlendirilir.

Genel devamsızlıkta haklı fesih günleri yazımız eşikleri ayrıntılı anlatır. Servis olayında ayrıca m.25/II-g’nin “haklı sebep olmaksızın” unsuru belirleyicidir. İşveren, bir gün için tutanak tutabilir ama bu tutanak tek başına maddede yazılı fesih eşiğini oluşturmaz. Kayıt gerçeğe aykırıysa işçi tutanağa ilişkin açıklamasını yazılı vermeli ve tarihli delillerini sunmalıdır.

İşçi başka araçla gitmek zorunda mı?

Her olayda “mutlaka taksiye binmeli” veya “hiçbir alternatif aramaz” sonucu doğru değildir. İşveren servis taahhüdünü yerine getirmediğinde işçinin iyi niyetle haber verip makul talimat istemesi beklenir. Alternatif yolun varlığı, süresi, güvenliği, maliyeti ve işverenin masrafı karşılayıp karşılamadığı önem taşır. İşçi kendi imkânıyla işe ulaşmış ve gecikmişse servis aksamasının disiplin yaptırımına etkisi ayrıca tartışılır. Çalışılan süre, eksik kalan süre ve ücret kesintisi ayrı hesaplanır.

İşveren yalnızca “kendi yolunu bul” dediğinde dahi işyerinin konumu ve çalışanın koşulları göz ardı edilemez. İşverenin ulaşım taahhüdü bir çalışma koşulu haline gelmişse bunu kaldırması İş Kanunu m.22’deki esaslı değişiklik prosedürünü gündeme getirebilir. Bir defalık arıza ile servis hakkının kalıcı olarak kaldırılması farklı meselelerdir. İşyerinin başka şehre taşınması veya çalışanın nakliyle ilgili başka şehre nakli kabul yükümlülüğü yazımız da çalışma koşulu değişikliği ayrımına yardımcı olur.

Devamsızlık tutanağına ve feshe nasıl karşı çıkılır?

Tutanağın yazıldığı gün, servis firmasının o tarihteki çalışma kaydı, uygulama ekran görüntüsü, çalışanların mesajları, amire yapılan bildirim ve cevabı dosyalanmalıdır. İşçi “devamsızlık” yazılı kayıtlarını öğrendiğinde servis aksamasına ve kendisinin işe gelme çabasına ilişkin açıklamasını işverene iletebilir. İmzalamadığı bir tutanağın bulunması onu hukuken otomatik olarak geçersiz kılmaz; imzaladığı belge de içeriğin gerçek olduğunu her durumda kesinleştirmez. Her kayıt bağlamıyla incelenir.

Haklı fesihte İş Kanunu m.26 uyarınca öğrenmeden itibaren altı iş günlük ve olaydan itibaren bir yıllık süre, maddi çıkar istisnasıyla birlikte incelenir. İşveren fesih yazısında sebebi açıkça belirtmiş mi, olaydan önce işçiye hangi talimat verilmiş, eşit durumdaki çalışanlara aynı uygulama yapılmış mı soruları önemlidir. İşe iade koşulları mevcutsa fesih tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuğa başvuru; anlaşmama son tutanağından itibaren iki hafta içinde dava süreleri gözetilmelidir. Haklı sebep itirazı ile ücret ve tazminat hesabı birlikte ama ayrı başlıklarda yapılır.

Servis taşerona aitse işçinin muhatabı kim?

Servis şirketi aracı veya yüklenici olabilir; işçinin iş görme borcu ve işverenin sağladığı ulaşım düzeni yine asıl iş ilişkisinde değerlendirilir. İşveren, ihlali taşeronun teknik arızasına bağlasa da işçiye o gün nasıl ulaşacağı konusunda talimat verme ve olayı adil biçimde inceleme sorunu devam eder. Servis firmasının sürücü listesi, GPS hareketi ve o günkü arıza kaydı işçinin beklediği noktada gerçekten hizmet verilip verilmediğini gösterebilir.

Örnek olay: Servis bozuldu, işçi üç saat geç geldi

İşçi saat 07.00’de durakta bekleyip 07.15’te amiriyle konuşmuş, servis 09.30’da tekrar çalışmış ve saat 10.00’da işyerine ulaşmış olsun. Bu olguda günün tamamını “işe gelmedi” diye nitelemek ile geç kalınan zamanın ücret veya disiplin bakımından değerlendirilmesi aynı değildir. Çalışana servis arızası ve verilen talimat açıklattırılır. Başka bir olayda işçi servisin gelmediğini ileri sürüyor fakat hiç bildirim yapmamış ve alternatif aramamışsa değerlendirme farklı olabilir. Olayların sonucu bir sloganla çözülemez.

Mersin merkezli ofisimiz Türkiye’nin farklı illerinden iş sözleşmesi, vardiya ve servis belgelerini inceleyebilir. Erken delil toplama, özellikle telefon uygulamasındaki kısa süre sonra silinen servis duyuruları için önemlidir. Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.22, 25/II-g ve 26.

Sık sorulan sorular

Servis bir gün gelmedi diye tazminatsız işten çıkarılabilir miyim?

Tek günün otomatik olarak m.25/II-g’deki devamsızlık eşiklerini oluşturduğu söylenemez. Haklı sebep, bildirim ve vardiya kayıtları incelenmelidir.

Servis gelmeyince işverene mesaj atmam yeterli mi?

Zamanında yapılan ve ulaştığı kanıtlanan bildirim önemlidir; ayrıca verilen talimata uyulması ve makul ulaşım seçeneklerinin olay özelinde değerlendirilmesi gerekir.

İşveren servis hakkını kalıcı kaldırırsa ne olur?

Taahhüt edilmiş veya yerleşik çalışma koşulunun esaslı biçimde değişip değişmediği İş Kanunu m.22’ye göre incelenir; tek günlük arıza ile aynı durum değildir.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)