İcra Şikâyeti ile Borca İtirazın Farkı Nedir? Yanlış Başvuru Süreyi Korur mu?

İcra şikâyeti, icra müdürlüğünün hukuka aykırı işlemi veya yapması gereken işlemi yerine getirmemesiyle ilgilidir. Borca itiraz ise takipte istenen borcun varlığı, miktarı veya ilgili itiraz sebeplerine yönelir. Genel haciz yolunda borca itiraz kural olarak yedi gün içinde icra dairesine; şikâyet ise kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Aynı rakam, bu iki başvurunun aynı olduğu anlamına gelmez.

Hangi uyuşmazlık borca itirazdır?

Borçlu, ödediği, hiç doğmadığı veya istenenden daha düşük olduğunu belirttiği bir alacakla karşılaşabilir. Faiz veya yetki bakımından da itiraz gerekebilir. Genel haciz takibinde bu savunmaların süresinde ve uygun kapsamda ileri sürülmesi önemlidir. İtirazın yalnız belirli tutara yönelmesi, itiraz edilmeyen kısmın durumunu ayrıca etkiler.

İİK 62 ve devamındaki ilamsız takip düzeni, her takip türüne uygulanmaz. Kambiyo senetlerine özgü takipte borca veya imzaya itiraz icra mahkemesinde ve farklı sürelerle yapılır. İlamlı takipte mahkeme kararıyla belirlenmiş borç, sıradan bir itiraz dilekçesiyle yeniden tartışmaya açılamaz. Takip türünü belirlemek, başvuru adını seçmeden önce gelir.

İtirazın sonucu da kapsamına bağlıdır. Genel hacizde süresinde itiraz, itiraz edilen kısmın takibini durdurur; alacaklının itirazı bertaraf etmek için uygun yolu kullanması gerekir. Ancak borçlu şikâyet başlığıyla yanlış mercie sadece borç iddiası sunmuşsa, normal itirazın sonuçlarının doğduğu varsayılamaz. Dilekçenin adı kadar içeriği ve sunulduğu yer önemlidir.

Hangi uyuşmazlık şikâyetle incelenir?

İcra müdürlüğünün mahkeme ilamından farklı bir icra emri düzenlemesi, yanlış hesap yapması, haciz talebini kanuna aykırı biçimde reddetmesi veya yerine getirmesi gereken işlemi sebepsiz geciktirmesi şikâyet değerlendirmesini gündeme getirebilir. İİK 16, işlemin kanuna veya olaya uygunluğuna ilişkin özel denetim yoludur.

Şikâyet, alacaklının maddi hukuktaki her alacağını yeniden yargılayan genel bir dava değildir. İcra mahkemesinin inceleme yetkisi, ileri sürülen işlemin niteliğine ve kanundaki özel hükümlere bağlıdır. Borcun sözleşmesel temeli hakkında kapsamlı delil toplanması gereken bir uyuşmazlık, yalnız müdürlük işlemine itiraz edilerek her durumda çözülemez.

Şikâyette genel yedi günlük sürenin istisnaları bulunur. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması bakımından İİK 16/2, her zaman şikâyet imkânı tanır. Bunun yanında işlemin kamu düzeniyle ilişkisi somut olarak incelenir. 'İcra müdürlüğü yanlış yaptı' denilen bütün olayların süresiz olduğu kabul edilemez.

Her iki başvuru aynı dosyada gerekli olabilir mi?

Varsayımsal örnek: Borçlu hiç almadığı hizmet bedeli için genel haciz ödeme emriyle karşılaşmış; tebligat da kanuna aykırı adrese yapılmış olsun. Hizmet borcuna ilişkin itiraz ile usulsüz tebligata ilişkin şikâyet farklı görevler üstlenir. Tebliğ tarihinin düzeltilmesi talebi, borca ilişkin savunmanın doğru mercie sunulması gereğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Başka örnekte borç gerçek, fakat müdürlük ilamda yazılandan önceki tarihten faiz işletmiş olabilir. Burada ilam ve hesap karşılaştırılarak işlemin düzeltilmesi istenir. Dilekçede 'borca itiraz' denilmesi, hükümle belirlenmiş alacağın tamamına ilişkin yeni bir incelemeyi açmaz. Hatanın hangi icra işleminde bulunduğu gösterilmelidir.

Birden fazla talep varsa hangi talebin hangi hukuki yola ait olduğu açıklaştırılır. Bazı başvuruların ayrı dosya ve farklı merci gerektirmesi mümkündür. Aynı dilekçede tüm şikâyet ve itirazları sıralamak, süre ve yetki sorunlarını kendiliğinden çözmez. Usule uygun kayıtların alınması ayrıca kontrol edilir.

Yanlış başvuru riski nasıl azaltılır?

Ödeme emrinin başlığı, takip dayanağı, tebliğ kaydı, borç hesabı ve şikâyet edilen karar birlikte okunur. Başvuru tablosunda takip türü, talebin konusu, görevli merci, başlangıç olayı ve son gün ayrı yazılır. Böylece ödeme süresi, itiraz süresi ve şikâyet süresi birbirine karıştırılmaz.

Başvuru checklisti: hangi borç kalemini kabul etmediğinizi belirleyin; hangi müdürlük işlemini hukuka aykırı gördüğünüzü gösterin; tebliğ ve öğrenme tarihlerini ayırın; doğru mercie dilekçe sunun; alındı kaydını saklayın; varsa durdurma veya tedbir istemini ayrıca değerlendirin. Telefonla müdürlükten bilgi almak dilekçe yerine geçmez.

İİK 22 uyarınca şikâyet kural olarak icrayı kendiliğinden durdurmaz. İtirazın durdurma etkisi ise takip türüne göre değişir. İtiraz veya şikâyet başvurusu yapıldıktan sonra dosyada yeni işlem olup olmadığı takip edilir. Uyuşmazlığın yalnız başvuru günüyle tamamlandığını düşünmek, banka aktarımı veya satış aşamasındaki ayrı işlemlerin gözden kaçmasına neden olabilir.

İcra şikâyeti ve itiraz birlikte değerlendirilirken zaman çizelgesi

Başlangıç olaylarının farklı olması, sürelerin aynı gün bitmesini zorunlu kılmaz. Ödeme emri muhataba bir tarihte tebliğ edilmiş; daha sonraki hesap veya haciz işlemi başka tarihte öğrenilmiş olabilir. Borca itirazın tebliğe bağlı süresiyle son işlem hakkındaki şikâyetin öğrenmeye bağlı süresi ayrı çizelgede tutulur. Daha sonraki işlemin öğrenilmesi, ilk ödeme emrine ilişkin kaçırılmış itiraz süresini her olayda yeniden açmaz.

Örneğin borçlu, ödeme emrindeki borcu kabul etmiş fakat altı ay sonra dosyaya yapılan bir ödemenin hiç kaydedilmediğini öğrenmiş olsun. Yeni uyuşmazlık ödeme kaydı ve dosya hesabıyla ilgilidir. Borcun başlangıçtaki sebebinin tamamını yeniden tartışmak ile sonraki hesap işleminin düzeltilmesini istemek farklıdır. Başvuruda hangi tarihte oluşan hatanın giderilmesinin istendiği belirtilmelidir.

Şikâyet edilen işlemin yazılı örneği bulunmuyorsa dosya safahatı, talep evrakı ve müdürlük cevabı alınır. Dilekçeye yalnız bankadan gelen kısa mesajın eklenmesi, işlemin dayanağını her zaman göstermez. Borca itirazda ise ödeme emrinin tamamı ve takip dayanağı görülür. Aynı dosyaya ait iki farklı evrak seti, iki başvurunun neden ayrıldığını açıklamaya yardımcı olur.

Başvuru sonrası verilecek kararın kanun yoluna açık olup olmadığı da ilk başvuruyla aynı soru değildir. İcra mahkemesi kararının türü ve özel hükümler değerlendirilir. İcra dairesindeki bir ret işlemini mahkemeye götürmekle mahkemenin verdiği karara karşı başvurmak ayrı aşamalardır. Süre, merci ve giderler her aşamada yeniden kontrol edilir. Bu kontrol, tek bir dilekçenin bütün süreci otomatik tamamladığı beklentisinin önüne geçer.

Başvuru alındı belgesinde dosya ve merci yanlışsa bu durum gecikmeden araştırılır. Dilekçe doğru başlıkla hazırlanmış olsa bile başka dosyaya kaydedilmesi hukuki sonucunu etkileyebilir. Özellikle aynı tarafın birden fazla icra dosyası varsa yıl, esas numarası ve icra dairesi adı birlikte kontrol edilir. Başvuru gönderiminin teknik kaydı ile dosyadaki gerçek kaydı karşılaştırılır.

Dilekçe sunulduktan sonra dosyada durma, inceleme veya ret işleminin oluşup oluşmadığı görülür. Bu kayıt, daha sonra yapılacak başvurunun sebebini ve süresini belirlemede kullanılır. Başvurunun yapıldığını varsayarak dosyayı takipsiz bırakmak yerine sonucu takip etmek gerekir.

Sık sorulan sorular

Her ikisinde yedi gün olduğuna göre aynı dilekçeyi verebilir miyim?

Aynı süre uzunluğu aynı merci ve etki anlamına gelmez. Başvuru konusu ve takip türüne göre ayrı usul gerekebilir.

Şikâyet ettim, icra kendiliğinden durdu mu?

Genel kural olarak hayır. İİK 22 ve özel hükümler çerçevesinde durdurma ayrıca değerlendirilir.

Borca itirazı icra mahkemesine mi veririm?

Genel hacizde itiraz icra dairesine yapılır. Kambiyo ve özel takiplerde farklı kurallar vardır.

Yanlış yere verdiğim dilekçe her zaman süreyi korur mu?

Buna güvenilmemelidir. Somut başvuru ve kanuni usul incelenmeden otomatik süre koruması varsayılamaz.

Mevzuat ve ilgili okumalar

• İcra ve İflas Kanunu: m.16–22, 62, 66, 168–170

• İcra Müdürü Haciz Talebimi Reddetti: Nereye ve Ne Zaman Şikâyet Edilir?
• İcra Ödeme Emrinde Borcun Bir Kısmı Doğruysa Nasıl İtiraz Edilir?
• İcra Takibinde Yetki İtirazı Nasıl Yapılır? Borca da İtiraz Gerekir mi?

Diğer açıklamalar için icra hukuku yazılarını inceleyebilirsiniz.

İcra evrakının doğru başvuru yoluyla değerlendirilmesi için Mersin'deki ofisimizle görüşülebilir. Farklı illerdeki takiplerde dilekçe ve süreç yönetimi, gerekli temsil yetkisi ve dosyanın özellikleri çerçevesinde planlanabilir. Av. Emirhan Keskin ile iletişim.