Ceza Duruşmasındaki Zabıt Kâtibinin Reddi İstenebilir mi?

Ceza duruşmasında zabıt kâtibinin tarafsızlığını etkileyen somut bir sebep varsa reddi istenebilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 32. maddesi, hâkimin davaya bakamaması ve reddine ilişkin bölüm hükümlerini zabıt kâtipleri için de uygular. Bununla birlikte her yazım hatası veya tarafın beğenmediği tutanak ifadesi ret sebebi değildir. Görevi yerine getirmeye engel ilişkiyle kaydın doğruluğuna yönelik itiraz ayrı değerlendirilmelidir.

Yalnız hâkimlerin tarafsız olması yeterli mi?

Kâtip, duruşmada yapılan işlemlerin ve açıklamaların tutanağa geçirilmesinde görev alır. Yargılamanın kayıt düzeni açısından bu görevin tarafsız yürütülmesi önemlidir. Bu nedenle kanun, ret ve çekinme kurumunu yalnız kararı verecek hâkimle sınırlamamıştır. Suçtan zarar görme, taraflarla kanunda belirtilen yakınlıklar veya tarafsızlığı şüpheye düşüren başka somut sebepler incelenebilir. İleri sürülen bağın gerçekliği ve dosyayla ilişkisi ortaya konulmalıdır.

Örneğin mağdurla aynı mahallede yaşamak veya duruşma öncesinde genel bir selamlaşma her olayda yeterli değildir. Buna karşılık kanunun yasaklılık kapsamında değerlendirdiği bir hısımlık ilişkisi farklıdır. Kişinin yalnız soyadının benzemesinden akrabalık sonucu çıkarılamaz. Nüfus bağı, önceki dosya görevi veya doğrudan menfaat iddiası varsa hangi belgeye dayanıldığı açıklanır. Talep kişisel ithamlarla değil, hukuki sebep ve doğrulanabilir olgularla kurulmalıdır.

İstemi kim ve ne zaman ileri sürer?

32. maddenin atıf yaptığı bölümde Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanık ile müdafii, katılan veya vekili gibi hak sahipleri düzenlenir. Başvuran kişinin dosyadaki sıfatı belirtilmelidir. Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebepler açısından muhakemenin geldiği aşama ve sebebin ne zaman öğrenildiği önemlidir. Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerde, duruşma veya inceleme bitmeden ve öğrenmeden itibaren yedi gün içinde istem yapılması koşulu dikkate alınır.

Bu yedi günlük kural, bütün yasaklılık ve tarafsızlık ihtimallerinin aynı başlangıca bağlandığı biçiminde okunmamalıdır. İlk derecedeki sorgu aşaması ve kanun yolundaki inceleme aşaması gibi kanuni sınırlar ayrıca değerlendirilir. Sebep bilindiği halde karar sonucunu görmek için beklenmesi usul bakımından sorun yaratabilir. Dilekçede öğrenme tarihi ve bunu açıklayan olay açıkça yazılmalıdır. Birden fazla bilinen ret sebebi varsa birlikte gösterilmelidir.

Kararı hangi makam verir?

Yalnız zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi söz konusuysa gereken kararı yanında çalıştığı mahkeme başkanı ya da hâkim verir. Aynı işte kâtip ile hâkimin birlikte reddi istenmişse karar verecek merci hâkime göre belirlenir. Bu nedenle iki kişiye ilişkin sebeplerin aynı dilekçede karıştırılması yerine her kişinin görevi ve bağlantısı ayrı açıklanmalıdır. Kâtibin kendi yerine görevlendirme yapması beklenmez; usulüne uygun karar gerekir. Ret dilekçesinin bir örneği, havale veya sunulma kaydı ve verilen karar aynı dosyada korunabilir. Böylece başvurunun içeriği sonradan tartışmasız izlenebilir.

Disiplin şikâyeti yapılması, dosya içindeki ret isteminin yerine geçmez. İdari incelemenin konusu ile yargılamada o kişinin göreve devam edip edemeyeceği farklıdır. Benzer biçimde ceza dosyasında bilirkişinin reddi başka bir görev ve özel düzenleme kapsamında incelenir. Bilirkişinin teknik görüşüyle kâtibin tutanak görevi aynı olmadığından bir kurumun usulü diğerine düşünmeden kopyalanmamalıdır.

Tutanak yanlışsa doğrudan ret mi istenmeli?

Hayır. Söylenen bir cümlenin eksik geçirilmesi veya tarih hatası öncelikle kaydın doğruluğuyla ilgilidir. ceza duruşma tutanağının düzeltilmesi için hangi bölümün neden hatalı olduğu gösterilebilir. Hata ile tarafsızlığı etkileyen ilişki birlikte bulunuyorsa iki talep ayrı gerekçelerle açıklanır. Ret başvurusu, tartışmalı tutanak cümlesini kendiliğinden silmez. Tutanak düzeltme istemi de kâtibin görevden çekilmesi sonucunu otomatik doğurmaz.

Varsayımsal bir dosyada sanık, kâtibin mağdurla kanunen önem taşıyan yakınlığını duruşmadan sonra öğrenmiş olabilir. Başvuruda hem ilişkiyi gösteren dayanak hem öğrenme zamanı belirtilir; yalnız “bana karşı davranıyor” denilmez. Mahkeme ilgili usul çerçevesinde karar verir. İstem reddedilirse kararın niteliği ve açık kanun yolu ayrıca değerlendirilmelidir. Süre ve gerekçe eksikliği nedeniyle başvurunun geri çevrilmesi olasılığı bulunduğundan kayıtların gecikmeden hazırlanması önem taşır.

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — Adalet Bakanlığı: 22–26, 31–32.