Yazar ve hukuk bürosu hakkında
Avukat Emirhan Keskin
Türkiye’deki hukuki süreçlere ilişkin içerikler hazırlar ve Mersin’den hukuki hizmet sunar. Yayınlar güncel resmî kaynaklar üzerinden denetlenir.
Hukuki bilgilendirme
Bu yayın, belirtilen kontrol tarihi itibarıyla Türk hukuku hakkında genel bilgi verir. Avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz; belge, süre, görev, yetki ve güncel mevzuat somut dosyada ayrıca incelenir.
İletişime geçinBir ceza hükmü sanık lehine bozulmuşsa, bozma sebebinin uygulanabilmesi koşuluyla temyize başvurmayan diğer sanıklar da bundan yararlanabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 306. maddesi bu sonucu düzenler. Ancak aynı dosyada yargılanmak veya aynı cezayı almak tek başına yeterli değildir. Lehe bozmanın hangi hukuki hataya dayandığı ve bu hatanın diğer sanığın hükmünde de bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
Temyiz etmeyen sanığa hangi koruma sağlanır?
Kanun, ortak hukuki sorunun yalnız başvuran kişi bakımından düzeltilip aynı durumdaki diğer sanık bakımından korunmasını önleyen bir imkân tanır. Yararlanacak sanık, uygun koşullarda temyiz isteminde bulunmuş gibi lehe bozmanın etkisinden faydalanır. Bu düzenleme, herkesin temyiz başvurusu yapmasına gerek olmadığı yönünde tavsiye olarak anlaşılmamalıdır. Başka kişinin başvurusunun sonucu ve bozma kapsamı önceden kesin olarak bilinemez.
Bir sanığın kendine özgü savunma veya delil itirazlarını süresinde ileri sürmesi önemini korur. Diğer sanığın dilekçesinde tartışılmayan kişisel meselelerin onun başvurusuyla mutlaka inceleneceği söylenemez. 306. madde bütün kaçırılmış başvuru haklarını genel olarak canlandırmaz. Yalnız kanundaki lehe bozma ve uygulanabilirlik koşullarıyla ilgilidir. Bu nedenle dosyanın başvuru stratejisi, olası sirayet beklentisine bırakılmamalıdır.
Ortak sebep ile kişisel sebep nasıl ayrılır?
Bozma, ortak fiilin hukuki değerlendirilmesindeki bir hataya dayanıyorsa diğer sanığın konumu bakımından da incelenebilir. Buna karşılık yalnız başvuranın yaşı, kişisel durumu veya ona özgü ceza hesabı nedeniyle ortaya çıkan sonuç her sanığa aynı şekilde uygulanmaz. Önemli olan bozma kararının başlığındaki “lehe” sözcüğü değil, gerekçesinde açıklanan sebebin karşılaştırılmasıdır. Birden fazla bozma nedeni varsa her biri ayrı ele alınmalıdır.
Aynı dosyada farklı suçlardan hüküm kurulmuş olması da mümkündür. Bir sanığın belirli suçuna ilişkin bozma, diğer sanığın ilgisiz suçunu kendiliğinden etkilemez. Ortak eylem, iştirak biçimi, kabul edilen maddi olay ve uygulanan hükümler yan yana konulur. Dosyanın tek numara taşıması bütün hükümlerin aynı hukuki temele dayandığını göstermez. Hüküm fıkralarının hangi sanık ve suç bakımından kurulduğu açıkça ayrılmalıdır. Karşılaştırma çizelgesinde bozulan bölüm, ortak kabul edilen olay ve kişiye özgü farklılıklar ayrı sütunlara yazılabilir. Bu çalışma talebin hangi gerekçeye dayandığını görünür kılar.
Aleyhe değiştirme yasağıyla aynı şey mi?
Hayır. Yalnız sanık lehine başvuru yapılmış olması halinde yeniden verilecek cezanın ağırlaştırılamaması başka bir güvencedir. yalnız sanık istinafa başvurursa cezanın artırılması konusu başvurunun yönünü ve yeniden verilecek yaptırımı ele alır. Buradaki mesele ise bir sanık lehine verilen temyiz bozmasının, hiç temyiz etmeyen başka sanığa yayılıp yayılmayacağıdır. İki kuralın koşulları ve işlevi farklıdır.
306. madde temyiz bölümünde yer alır ve Yargıtayın lehe bozması bağlamında değerlendirilir. İstinafta verilen her kararın aynı ad ve usulle diğer kişilere uygulanacağı varsayılmamalıdır. İncelenen kararın hangi merciye ait olduğu, karar türü ve ilgili kanun yolu hükümleri belirlenmelidir. Günlük dilde bütün üst mahkeme kararlarına “bozma” denilmesi, hukuki değerlendirme için yeterli değildir. Belgenin gerçek hüküm sonucu okunmalıdır.
Başvuruda ne karşılaştırılmalı?
İlk derece ve varsa bölge adliye mahkemesi hükmü, Yargıtay bozma ilamı ve her sanığa ait başvuru kayıtları birlikte hazırlanabilir. Temyiz etmeyen kişinin yararlanmak istediği gerekçe açıkça belirtilir. “Arkadaşımın cezası bozuldu” açıklaması yerine, aynı nedenin kendi hükmüne neden uygulanabildiği gösterilir. Kişisel farklılıklar da saklanmamalıdır. Mahkemenin bozma sonrası işlemleri ve verdiği yeni karar ayrıca takip edilir.
Örneğin aynı olayda iki sanık hakkında ortak bir hukuki değerlendirme hatası bulunduğu için birinin hükmü lehine bozulmuş olabilir. Diğerinin temyiz etmemesi, 306. madde koşulları varsa yararlanmasına engel olmaz. Fakat bozma yalnız başvuranın şahsi yaş hesabına dayanıyorsa diğer kişinin durumu ayrıca değerlendirilir. Başvuru süreleri açısından gerekçeli ceza kararının tebliği yine önemlidir. Lehe sirayet olasılığına güvenip kendi açık kanun yolunu süresinde kullanmamak, dosyaya özgü itirazların incelenmesini riske sokabilir.