Çekte Emre Yazılı Değildir Kaydı Varsa Ciro Geçerli mi?

Çekte emre yazılı değildir kaydı varsa, belirli kişi lehine düzenlenen çek alacağın temliki yoluyla devredilebilir. TTK 788'in ikinci fıkrası böyle bir devir için alacağın devri sonuçlarını öngörür. Bu nedenle çekin arkasında imza bulunması, her durumda olağan cironun bütün hukuki sonuçlarını doğurduğu anlamına gelmez. Önce çekin yazılış biçimi, sonra yapılan işlemin içeriği incelenmelidir.

Lehtarın adının yazması tek başına yeterli mi?

Çekin ön yüzünde belirli kişinin veya şirketin adı bulunabilir; buna rağmen çek emre yazılı nitelikte olabilir. TTK 785 ve 788, açıkça emre yazılı kaydı bulunmasa da belirli kişi lehine düzenlenen çekin ciroyla devredilebilmesini kabul eder. Buna karşılık “emre yazılı değildir” ya da aynı anlamı taşıyan kayıt, devir rejimini değiştirir.

Örneğin çek yalnız “A Tekstil Limited Şirketine ödeyiniz” ifadesini taşıyorsa sırf şirketin adı yazıldığı için devir konusunda kesin sonuca varılmamalıdır. Çekin bütün ön yüzü, basılı ifadeleri ve varsa sonradan eklenen kayıtlar görülmelidir. Çizilen kelime veya eklenen notun kimin tarafından ve hangi aşamada konulduğu tartışılıyorsa asıl belge incelenir.

Devir tamamen yasaklanmış mı olur?

Emre yazılı değildir kaydı, kanuni düzenleme bakımından alacağın hiçbir şekilde el değiştiremeyeceği demek değildir. Devir, ciroya bağlanan özel dolaşım kuralları yerine alacağın temliki hükümleri çerçevesinde ele alınır. Devredenin hangi hakkı kime aktardığı ve gereken yazılı devir iradesi belirlenmelidir. Senedin yalnız teslim edilmesiyle bütün bu şartların gerçekleştiği varsayılmaz.

Arka yüzdeki bir kaydın somut olayda yazılı alacak devri niteliği taşıyıp taşımadığı, sadece kaydın “ciro” diye adlandırılmasına bağlı değildir. Beyanın içeriği, imza, taraflar ve senetle bağlantısı birlikte değerlendirilir. Bu nedenle ciro rejiminin uygulanmaması ile yapılmış bütün devir işlemlerinin mutlaka yok sayılması aynı sonuç olarak sunulmamalıdır.

Borçlunun savunması devralana karşı korunur mu?

Alacağın temliki hükümlerinin uygulanması, borçlunun önceki alacaklıya karşı savunmalarının incelenmesinde önem taşır. Türk Borçlar Kanunu'nun 188. maddesi, borçlunun devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilmesini düzenler. Hangi savunmanın hangi tarihte mevcut olduğu bu nedenle açıkça gösterilmelidir.

Varsayımsal olarak tedarikçiye verilen çek emre yazılı değildir kaydı taşımaktadır. Tedarikçi alacağı başka kişiye devretmeden önce borçlu, aynı borcun bir kısmını banka yoluyla ödemiş olsun. Yeni alacaklının ödeme isteminde önceki ödemenin tarihi, açıklaması ve bu borçla ilişkisi araştırılır. Çeki sonradan alan kişinin varlığı, ödenmiş kısmın yeniden doğduğu anlamına gelmez.

Çeki alan kişi hangi belgeleri istemeli?

Çekin aslı, tüm yüzleri ve alonjları yanında devir belgesi, temel ilişkiye ait sözleşme ve ödeme kayıtları incelenmelidir. Devreden şirketse imza atan kişinin devir tarihindeki yetkisi kontrol edilir. Faturada geçen unvanla devredenin unvanı farklıysa bunun ticaret sicilindeki değişiklik veya başka bir işlemle açıklanıp açıklanmadığı görülmelidir.

Çekin bedeline indirim yapılarak alınması, hukuki niteliği tek başına değiştirmez. Alıcının ticari karar verirken yalnız bankadaki karşılığı sorması yeterli olmayabilir; alacağın devredilmiş, ödenmiş veya başka uyuşmazlığa konu olmuş olması ayrıca önemlidir. Bu yazıdaki kayıtla çek takibinde ciro zinciri incelemesi birbirine bağlı olsa da aynı inceleme değildir; önce devrin tabi olduğu rejim doğru seçilmelidir.

Takip yapılmışsa hangi ayrım korunur?

Ödeme emri geldiğinde “çekte bu kayıt var” demekle işlemlerin kendiliğinden durduğu düşünülmemelidir. Takip yapanın hak sahibi olup olmadığı, devrin niteliği, temel savunma ve ilgili usul süreleri ayrı değerlendirilir. Notun görünür olması, çekin diğer zorunlu unsurlarının bulunduğunu veya tüm borcun ödendiğini tek başına ispatlamaz.

Tüketici işleminde alınan evrak bakımından ayrıca emredici korumalar bulunabilir. tüketici senedinin şekil kuralları, tüketici taksitleri için düzenlenen senetlerin özel şartlarını açıklar; o şartlar her ticari çeke aynen taşınmamalıdır. Dosyada çek türü, devir belgesi ve savunmanın doğum tarihi birlikte ele alındığında, sırf arka yüzde imza bulunduğu için yanlış ciro sonucu kurulması önlenir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.785 ve 788/2: emre yazılı olmayan çekin devri
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB — m.184 ve 188: yazılı devir ve borçlunun savunmaları