Beyaz Eşyayı Kendim Kurdum: Garanti Tamamen Biter mi?

Beyaz eşyanın tüketici tarafından kurulmuş olması, bütün yasal hakların her arıza için otomatik kaybedildiği anlamına gelmez. Bununla birlikte yanlış kurulumun neden olduğu arıza ücretsiz giderilmek zorunda olmayabilir. Ürünün kullanım kılavuzunda kurulumu kimin yapacağı, neyin yanlış yapıldığı ve şikâyet edilen arızanın bununla ilişkisi birlikte incelenmelidir. “Servis açmadı, garanti tamamen bitti” şeklindeki genel cevap tek başına teknik değerlendirme değildir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Kurulumu kimin yapması gerekiyordu: Önce satın alınan modelin tanıtma ve kullanma kılavuzu, garanti belgesi ve satışta verilen bilgiler bulunmalıdır.
• Hatalı kurulumla arıza arasında bağlantı aranır: Yanlış hortum bağlantısının su kaçırmaya neden olması ile cihazın bağımsız elektronik parçasındaki üretim kusuru aynı değildir.
• Talimat yanlışsa tüketici sorumlu tutulur mu: 6502 sayılı Kanun, montajın tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü durumda talimattaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle hatalı montajı sözleşmeye aykırı ifa kapsamında düzenler.
• Garanti ile ayıplı mal hakları nasıl ayrılır: Garanti kapsamında ücretsiz onarım koşullarıyla satıcının malı sözleşmeye uygun teslim etme borcu birlikte fakat ayrı incelenir.
• Başvuru dosyası nasıl hazırlanır: Talep reddedilirse uyuşmazlığın değerine göre hakem heyeti veya mahkemede teknik inceleme gündeme gelebilir.

Kurulumu kimin yapması gerekiyordu?

Önce satın alınan modelin tanıtma ve kullanma kılavuzu, garanti belgesi ve satışta verilen bilgiler bulunmalıdır. Bazı ürünlerde güvenlik, bağlantı veya teknik ayar nedeniyle yetkili kurulum öngörülür. Bu talimata aykırı müdahalenin sonuçları ürünün niteliğine göre değişir. Başka modelin internet kılavuzu veya satıştan sonra değişmiş bir açıklama doğru belge olmayabilir.

Satıcı “kendiniz bağlayabilirsiniz” demişse bu yönlendirmeye ilişkin mesaj veya satış kaydı saklanmalıdır. Kurulumun satıcı tarafından ya da onun sorumluluğu altında yapılacağı kararlaştırılmışken hizmet sağlanmamışsa bunun kaydı da önem taşır. Tüketicinin bekleyip beklemediği, randevu talebi ve verilen cevap olayın bütününü gösterir.

Hatalı kurulumla arıza arasında bağlantı aranır

Yanlış hortum bağlantısının su kaçırmaya neden olması ile cihazın bağımsız elektronik parçasındaki üretim kusuru aynı değildir. Tüketicinin yaptığı işlemin hangi arızaya yol açtığı teknik olarak açıklanmalıdır. Bir vida veya bağlantı noktasına müdahale edilmiş olması, bütün bileşenlerdeki her kusurun kullanıcı kaynaklı olduğunun kendiliğinden kanıtı sayılamaz.

Servis raporunda arızalı parça, bulgu, yapılan ölçüm ve kılavuzdaki hangi kurala aykırılık saptandığı sorulabilir. Yalnız “yetkisiz kurulum” kutusunun işaretlenmesi, tartışmalı neden bağlantısını her dosyada açıklamayabilir. Ürün güvenliği gerektiriyorsa cihazı kullanmaya devam etmek yerine uygun teknik inceleme sağlanmalıdır; tüketici kendi denemeleriyle hem zararı büyütmemeli hem delili değiştirmemelidir.

Talimat yanlışsa tüketici sorumlu tutulur mu?

6502 sayılı Kanun, montajın tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü durumda talimattaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle hatalı montajı sözleşmeye aykırı ifa kapsamında düzenler. Bu nedenle tüketiciye kurulum görevi verilmiş olması satıcıyı her koşulda sorumluluktan kurtarmaz. Eksik şema, modelle uyuşmayan parça açıklaması veya önemli aşamanın gösterilmemesi somut olarak belirlenmelidir.

Örneğin kılavuzda farklı bağlantı parçaları gösteriliyor ve kutudan çıkan ürün buna uymuyorsa montajı zorlayarak sürdürmek yerine satıcıdan açıklama istenmesi yararlıdır. Kılavuzun ilgili sayfası, ambalaj içeriği ve yazışmalar birlikte saklanır. Sonradan yalnız sözlü olarak “talimat anlaşılmıyordu” denmesi yerine hatanın nerede olduğu gösterilmelidir.

Garanti ile ayıplı mal hakları nasıl ayrılır?

Garanti kapsamında ücretsiz onarım koşullarıyla satıcının malı sözleşmeye uygun teslim etme borcu birlikte fakat ayrı incelenir. Garanti belgesindeki bir kayıt, tüketicinin emredici kanuni haklarını sınırsız biçimde ortadan kaldıramaz. Ayıbın varlığı, ortaya çıkış zamanı, ispat ve seçilen talebin koşulları değerlendirilir. Tüketicinin kendi kusuruyla oluşturduğu zarar ise satıcıya otomatik yüklenemez.

Kullanıcı hatası raporuna itiraz edilirken özellikle kurulumla arıza arasındaki bağ somutlaştırılmalıdır. Garanti uygulamasına ilişkin raporun bir nüshası alınmalı, cihazı teslim belgesindeki şikâyetin doğru yazıldığı kontrol edilmelidir. İmzalanan formda genel bir ibra veya ücretli onarım onayı bulunup bulunmadığı da okunmalıdır.

Cihaz henüz incelenmeden aynı bağlantıyı söküp yeniden yapmak, arızanın ilk durumunu ortadan kaldırabilir. Acil güvenlik önlemleri ayrı tutularak, teknik inceleme için mevcut bağlantıların belgelenmesi ve servis yetkilisine gösterilmesi yararlıdır. Ücretli müdahale onaylanacaksa yapılacak işin kapsamı önceden netleştirilmelidir.

Başvuru dosyası nasıl hazırlanır?

• Fatura, garanti belgesi ve ürünün doğru modeline ait kılavuz.
• Satıştaki kurulum taahhüdü ve servis randevu kayıtları.
• Kurulum öncesi ve sonrası bağlantı fotoğrafları.
• Arızanın ne zaman ve hangi koşulda ortaya çıktığına ilişkin açıklama.
• Servis raporu, ücret teklifi ve satıcıya yöneltilen yazılı talep.

Talep reddedilirse uyuşmazlığın değerine göre hakem heyeti veya mahkemede teknik inceleme gündeme gelebilir. Satışta ücretsiz kurulum sözü verilmesine rağmen ücret istenmişse ücretsiz kurulum vaadine ilişkin bedel uyuşmazlığı ayrıca ele alınır. Önce arızanın sebebi belirlenmeden her olayı yalnız garanti süresine veya montajı yapan kişiye indirgememek gerekir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)

Hukuki kaynaklar

• Ticaret Bakanlığı Ayıplı Mal Açıklaması — 6502m.8/3 ve montaj talimatındaki eksiklik.
• Ticaret Bakanlığı Garanti Belgesi Açıklaması — kullanım hatası, rapor ve tüketiciye nüsha verilmesi.
• Ticaret Bakanlığı Tüketici Hakları Rehberi — kurulum talimatı ve Garanti Belgesi Yönetmeliği m.11.