İşverenin çalışanı başka şehirde düzenlenen programa göndermesi, eğitim bedeli kadar yol ve konaklama hesabını da gündeme getirir. Başka ilde zorunlu eğitim, çalışanın kendi isteğiyle katıldığı kişisel gelişim kursuyla aynı değildir. Programın neden gerekli olduğu, kim tarafından seçildiği ve katılımın işin yürütülmesi için zorunlu tutulup tutulmadığı belirlenmelidir.
Özellikle iş sağlığı ve güvenliği eğitimi için 6331 sayılı Kanun'un 17. maddesinde açık koruma bulunur: bu kapsamdaki eğitim maliyeti çalışana yansıtılamaz ve eğitimde geçen süre çalışma süresinde dikkate alınır. İşverenin zorunlu tuttuğu diğer mesleki programlar ise görev ve çalışma ilişkisi bakımından ayrıca değerlendirilir. Her eğitim türü tek bir kanuni rejime yerleştirilmemelidir.
Eğitim işverenin görevi mi, işçinin tercihi mi?
Davetiye, katılım talimatı, iş tanımı ve eğitimin içeriği birlikte incelenir. İşveren “katılım isteğe bağlı” dese bile eğitim almayanı görevden uzaklaştıracağını açıklamış olabilir. Fiilî zorunluluk ile yalnızca tavsiye edilen kişisel kurs ayrılmalıdır. Eğitim belgesinin işte kullanılacak olması tek başına bütün özel kursları işveren programına dönüştürmez.
İş güvenliği eğitimi, göreve özgü makine programı, müşteri sistemi tanıtımı veya yabancı dil kursu farklı nitelikte olabilir. İşçi hangi bölümün işveren tarafından zorunlu tutulduğunu gösterebilmelidir. Programın içinde kişisel gezi veya serbest zaman varsa bunlar da ayrılır. Sadece seyahatin bütünü “eğitim” adı altında olduğu için tüm günün kesintisiz çalışma sayıldığı sonucu kurulamaz.
Eğitim saatleri çalışma hesabına nasıl girer?
6331 sayılı Kanun kapsamındaki eğitim için çalışma süresine sayılma kuralı gözetilir. Haftalık çalışma süresini aşan bölüm bakımından ilgili fazla çalışma hükümleri değerlendirilir. Eğitimin hafta sonuna yerleştirilmesi, ücret hesabından kendiliğinden çıkarılmasına izin vermez. Ancak her hafta sonu programının bütün saatleri otomatik olarak aynı zam oranına tabi kabul edilmemelidir.
Gerçek ders, uygulama, zorunlu sınav ve ara dinlenme süreleri belirlenmelidir. Önce normal iş ve eğitim toplamı hesaplanır; ardından günlük, haftalık ve özel çalışma sınırları incelenir. Öğle molasında işçinin gerçekten serbest olup olmadığı da önem taşır. Katılım formunda tam gün yazması ile fiilen süren program farklı olabilir.
Yolculuğun bütün süresi mesai mi?
İşverenin başka yerde iş görmek amacıyla gönderdiği çalışan için 4857 sayılı Kanun'un 66. maddesindeki yol süresi hükümleri gündeme gelebilir. Eğitim yolculuğunun işveren görevlendirmesi içindeki niteliği bu kapsamda incelenir. Evden normal işyerine gidilen yol ile şehirler arası eğitim görevine çıkılması aynı değildir. Rota, ulaşım yöntemi ve zorunlu beklemeler belgelenmelidir.
Otelde uyuma, serbest akşam yemeği ve kişisel gezi saatleri yalnızca başka şehirde bulunulduğu için bütünüyle çalışma sayılmaz. Buna karşılık akşam saatinde zorunlu uygulama veya toplantı yapılmışsa bu süre ayrıca dikkate alınabilir. İşçi, seyahat süresini yirmi dört saatlik kesintisiz mesai gibi göstermek yerine hangi zamanlarda hangi görev yükümlülüğü bulunduğunu açıklamalıdır.
Bilet ve konaklama giderini kim karşılar?
İşin gerektirdiği zorunlu harcamalar ile başka yerde çalışmanın zorunlu geçim giderleri TBK m. 414 kapsamında değerlendirilir. İşveren bunları doğrudan sağlayabilir veya uygun yöntemle karşılayabilir. İşçinin bütçesinden sınırsız gider çıkarması, yalnızca programın ona mesleki yarar sağlayacağı gerekçesiyle genel bir zorunluluk sayılamaz. Götürü ödeme yapılıyorsa zorunlu harcamaları karşılaması gerekir.
- Eğitim talimatı, davetiye ve program.
- Ders, sınav ve gerçek mola saatleri.
- Bilet, otel ve zorunlu ulaşım kayıtları.
- İşverenin karşıladığı giderler ile verilen avans.
- Eğitim haftasının normal mesai çizelgesi.
Farazi örnekte işçi başka ilde iki günlük zorunlu iş güvenliği eğitimine gönderilmiş, biletini kendi kartıyla almış ve o hafta normal görevlerini de sürdürmüştür. Eğitim süresi ile işin toplamı ayrı hesaplanır; bilet ve gerekli konaklama bedeli de gider hesabına alınır. İşverenin eğitim firmasına ödeme yapmış olması işçinin bütün yol giderlerinin karşılandığını göstermez.
Sonradan eğitim bedeli geri istenebilir mi?
İş sağlığı ve güvenliği eğitim maliyetinin çalışana yansıtılamaması kuralı önemlidir. İşçi ayrıldığında bu bedeli “eğitim yatırımı” başlığı altında geri istemek, programın kanuni niteliği dikkate alınmadan değerlendirilemez. Diğer mesleki eğitimlerde geri ödeme anlaşmasının geçerliliği ve kapsamı ayrı hukuki inceleme gerektirir. Her eğitim faturası otomatik işçi borcu değildir.
Başvuru hazırlanırken mesai ücreti, ödenmeyen görev gideri ve ileri sürülen eğitim borcu ayrı gösterilmelidir. İş ilişkisinden doğan alacaklarda arabuluculuk şartının kapsamına bakılır. Belgeler tarih sırasına konulduğunda, hangi saatin çalışma ve hangi harcamanın zorunlu görev gideri olduğu daha açık anlaşılır. Aynı bedel hem harcırah hem fatura hesabında iki kez istenmemelidir.
Zorunlu iş güvenliği eğitimi ücretsiz zaman sayılabilir mi?
6331 sayılı Kanun'un 17. maddesindeki çalışma süresine sayılma kuralı uygulanır. Maliyet de çalışana yansıtılamaz.
Başka şehirde kaldığım bütün gece mesai midir?
Hayır. Zorunlu görev, eğitim ve uygun yol süreleri ile serbest zaman ve uyku ayrılmalıdır.
İşveren kurs ücretini ödediği için biletimi ben mi öderim?
Eğitim faturasıyla görev yolculuğunun gideri ayrı kalemlerdir. İşin gerektirdiği zorunlu harcama ayrıca değerlendirilir.
İşten ayrılınca her eğitim bedelini geri vermem gerekir mi?
Böyle bir genel kural yoktur. Özellikle zorunlu iş güvenliği eğitimindeki maliyet yasağı ve diğer eğitimlerin anlaşma koşulları ayrılır.
İlgili hukuki bilgiler
Mesai Dışında İş Güvenliği Eğitimi: İşçi Eğitim Süresinin Ücretini İsteyebilir mi?
İşçi Kendi Cebinden Ödediği İş Seyahati Masraflarını İsteyebilir mi?
Resmî kaynaklar
- TBMM: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kabul metni: m.17: iş sağlığı ve güvenliği eğitiminin maliyeti ve çalışma süresi
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 4857 sayılı Kanun m.41,63,66 ve68: mesai, yol ve gerçek ara dinlenmesi
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: m.414–416: zorunlu iş giderleri, taşıt ve düzenli avans
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)