Ayıplı Üründe İade Kabul Edildi: Satıcı Kullanım Bedeli Kesebilir mi?

Ayıplı mal nedeniyle geçerli sözleşmeden dönmede 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesi ödenen bedelin tümünün derhal iadesini düzenler. Satıcının yalnız ürün bir süre kullanıldı diye kendi belirlediği aylık kullanım bedeli veya amortisman tablosunu otomatik uygulaması bu hükmün yerine geçmez. Ancak gerçek bir hasar, eksik mal parçası, elde edilmiş ayrı yarar veya başka karşı alacak iddiasının hiçbir koşulda incelenemeyeceği de söylenmez. Kanuni ayıplı mal iadesi, gönüllü geri alım ve özel hukukta iade ilişkisinin şartları ayrılmalıdır. Kesintinin adı değil somut dayanağı ve hesabı belirlenir.

Kullanım bedeli hangi iade hakkından kesilmek isteniyor?

Tüketici ayıplı mal için sözleşmeden dönme hakkını kullanmış ve satıcı bu talebi kabul etmiş olabilir. Başka olayda satıcı sadece gönüllü ikinci el geri alım yapmış veya belirli bir tutarda anlaşma teklif etmiş olabilir. Bunlar aynı değildir. İade kabul mesajının ne söylediği incelenir: ayıplı mal nedeniyle dönme mi, indirimli geri alım mı, yoksa inceleme için teslim mi? Tüketici kullandığı hakkı ve satıcının kabulünü açıkça gösterebilmelidir. “Ürün alındı” kaydı her olayda bütün bedelin kabul edilmiş olduğu anlamına gelmez.

Ayıplı mal nedeniyle dönme, tüketicinin malı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek kullanılabilen seçimlik haktır. Bedel indirimi ise malı elinde tutarken başka bir giderim sağlar. Tüketici dönme istemişken satıcının sadece kullanım oranı kadar düşük fiyatla geri satın alma önerisi sunması farklı bir işlemdir. Tüketici bu teklifin kanuni talebinin yerine geçmesini isteyip istemediğini değerlendirmelidir. Her iade belgesi aynı hukuki sonuç doğurmaz. Seçimlik hak, satıcının yazılı cevabı ve varsa uzlaşma metni birlikte okunarak kesinti tartışmasının doğru zemini belirlenir.

Kanunun tam bedel iadesi kuralı neyi ifade eder?

6502 sayılı Kanun’un 11. maddesinin beşinci fıkrası, dönme halinde ödenmiş bedelin tümünün derhal tüketiciye iade edilmesini düzenler. Tüketicinin ürünü bir süre kullanmış olması ayıbın daha sonra anlaşılmasına bağlı olabilir. Kanunda bütün tüketici malları için her kullanım ayına karşılık belirli yüzde indirme kuralı yer almaz. Satıcı kendi muhasebe amortismanını tüketicinin satış bedeli alacağına otomatik uygulamamalıdır. Ödenen gerçek bedel ve dönmenin geçerli kullanılması dosyada gösterilir. Başka bir karşı talep varsa onun hukuki kaynağı ayrıca incelenir.

Tam bedel, öncelikle bu sözleşmede ödenen tutardır. Ürünün bugün daha pahalı satılması, para iadesini her olayda güncel yeni ürün fiyatına yükseltmez. Faiz veya ek zarar iddiası ayrı koşullarla değerlendirilebilir. İndirimsiz etiket bedeliyle tüketicinin gerçekten ödediği net bedel de ayrılır. Satıcı tarafından daha önce yapılmış geri ödemeler hesaba katılır. Tüketici talep edilen anaparayı, varsa fark ve başka kalemleri açıkça yazmalıdır. Böylece kullanım kesintisine karşı itiraz gerçek ödeme üzerinden kurulur; hiç ödenmemiş fiyat veya aynı alacak iki kez istenmez.

Normal kullanım ve ikinci el değer düşmesi

Ürün satın alındıktan sonra kişisel ihtiyacı karşılamak için kullanılmış olabilir. Ayıp ilk günden açık olmayabilir; servis denemeleri veya aralıklarla ortaya çıkan sorun yaşanabilir. Sırf malın artık ikinci el olarak satılabileceği, tüketicinin ayıplı mala karşı dönme talebini otomatik indirimli geri alım haline getirmez. Satıcının piyasada ürünü daha düşük satacağını söylemesi, tüketicinin hangi ayrı borcu doğurduğunu kendiliğinden açıklamaz. Ayıbın niteliği, ortaya çıkma zamanı ve kullanımla ilgili gerçek durum belgelenir. Genel değer kaybı ifadesi hukuki hesap yerine geçmez.

Bununla birlikte ürünün talimata aykırı bozulması veya teslim edilen parçaların kaybolması normal kullanım tartışmasıyla aynı değildir. Tüketici gerçek durumu saklamamalıdır. Satıcının iddia ettiği zarar kendi delil ve koşullarıyla incelenir. Ayıplı ürünle ilgili kullanımın her şartta hiçbir ekonomik veya hukuki etkisi olmayacağı şeklinde geniş bir kural verilmez. Önemli ayrım, kanuni dönme nedeniyle otomatik amortisman kesmek ile somut başka hak iddiasını değerlendirmektir. Tüketicinin kullanım dönemi, ayıp bildirimi ve ürünü geri vermeye hazır olduğu tarih bir zaman çizelgesinde gösterilebilir.

Borçlar Kanununun yarar iadesi hükmü nasıl ele alınır?

Türk Borçlar Kanunu’nun 229. maddesi, satıştan dönmede satılanın elde edilen yararlarla geri verilmesini ve satıcının karşı yükümlülüklerini düzenler. Tüketici işleminde özel 6502 sayılı Kanun hükümleri öncelikle dikkate alınır. Bu nedenle genel hükmü okumadan hiçbir ayrı yarar tartışması olamaz denilmesi de, genel hüküm adıyla her üründe sabit kullanım kesintisi yapılması da doğru bir somut inceleme değildir. Satıcının neyi yarar olarak ileri sürdüğü, bunun gerçekten bulunup bulunmadığı ve özel tüketici düzenlemesiyle ilişkisi açıklanmalıdır.

Normal kullanımdan doğan varsayımsal avantaj ile elde edilmiş belirli ekonomik yarar aynı şekilde sunulmayabilir. Sebepsiz zenginleşme veya başka karşı alacak ileri sürülüyorsa onun şartları ve ispatı ayrıca değerlendirilir. Yalnız “kullandınız” demek bütün hukuki unsurları göstermez. Tüketici iddiaya karşı malın ve kullanımın gerçek niteliğini açıklayabilir. Bu yazı belli bir yargı kararını bütün mal gruplarına aktarmamaktadır. Kesinti veya mahsup sonucu, özel tüketici hükümleri, genel iade ilişkisi ve somut iddia üzerinden hukuki değerlendirme gerektirir. Tek taraflı listeyle sonuçlandırılması kabul edilmemelidir.

Serviste geçen dönem kullanımdan farklıdır

Ürün uzun süre serviste kalmış veya arıza nedeniyle kullanılamamış olabilir. Satıcı satın alma tarihinden iade tarihine kadar geçen bütün süreyi kullanım ayı sayıyorsa bu dönem ayrıştırılır. Servis teslim ve çıkış belgeleri, arıza bildirimleri ve kullanılmayan günler gösterilir. Bir cihazın tüketicinin elinde bulunmasıyla gerçekten işlevinden yararlanması aynı olgu değildir. Satıcının varsayımsal aylık hesabına itirazda bu kayıtlar yardımcı olabilir. Ancak gerçek arıza ve hizmet ilişkisinin belgelenmesi gerekir; yalnız kullanım olmadığını sözlü söylemekle yetinilmemelidir.

Satıcının veya servisin onarım denemeleri nedeniyle süre uzamışsa bu akış da anlatılır. Tüketicinin hatalı kullanım iddiası ile aynı arızanın tekrar etmesi teknik olarak ayrılır. Para iadesi kabul edilmişken servis tarihleri henüz belirlenmemiş olabilir; kayıtlar istenir. Dönme hakkının hangi süreçte kullanılabildiği ve önceki seçimlik hakların etkisi ayrıca incelenir. Bu yazı her onarımın ardından her koşulda otomatik dönme sonucu öngörmez. İadenin hukuki dayanağı kabul edilmiş veya koşulları belirlenmişse, kesinti hesabına dahil edilen gerçek dönemler ayrıca tartışılabilir.

Tüketicinin verdiği ayrı zarar veya eksik parça

Satıcı, ayıptan bağımsız olarak malın tüketici tarafından hasarlandığını veya önemli aksesuarın geri verilmediğini iddia edebilir. Bu iddia otomatik aylık kullanım bedelinden farklıdır. Ürünün teslim ve iade fotoğrafları, teknik inceleme ve parça listesi önemlidir. Hasarın ne zaman ve hangi sebeple oluştuğu belirlenmelidir. Satıcı kanuni ayıp nedeniyle zaten bozuk olan parçayı tüketicinin yeni zararı gibi göstermemelidir. Tüketici de gerçekten kaybettiği değerli bir parçayı sırf ayıp bulunduğu için yok saymamalıdır. Her iddia kendi unsuruyla incelenir.

Ayrı zararın varlığı, miktarı, sorumluluğu ve varsa mahsup şartları hukuken değerlendirilir. Satıcının istediği tutarı kendiliğinden kesmesi her olayda doğru kabul edilmez; hiçbir karşı hak ileri süremeyeceği de peşinen söylenmez. Malın tam geri verilmesi için eksik parça tamamlanabiliyorsa bunun kayıtlı yolu belirlenebilir. Değerli ürün kutusu ile sıradan dış karton da ayrılır. Tüketici para iadesi, ürün teslimi ve karşı iddia arasında hangi unsurun çözülmediğini açıkça gösterebilir. Talep, ürünün gerçek durumunu belgeleyen somut bir dosyaya dayanmalıdır.

Malın geri teslimi ile para iadesi nasıl eşleştirilir?

Dönme hakkı kullanılırken tüketici malı geri vermeye hazır olduğunu bildirir. Satıcının teslim adresi, geri alma yöntemi ve ürünün mevcut durumu kayıt altına alınmalıdır. Ürün geri alınmışsa teslim belgesi ve içeriği saklanır. Satıcının yalnız inceleme için malı kabul etmesiyle dönmeyi kabul etmesi ayrılır. Tüketici uygun teslim girişimini göstermelidir. Satıcı tarafından malın geri verilmesi engelleniyorsa bu yazılı kayda geçirilir. Para iadesinin zamanı ve karşılıklı iade yükümlülüğü ilgili hak ve somut süreçle değerlendirilir.

Ayıplı mal seçimlik hakkının kullanımı nedeniyle ortaya çıkan masraflar, 6502 sayılı Kanun’un 11. maddesi çerçevesinde ilgili tarafça karşılanır. Tüketici taşıma, inceleme ve başka kalemi kullanım bedeliyle karıştırmamalıdır. Satıcı malı alıp kısmi para vermişse eksik tutarın gerekçesi istenir. Tüketici ödeme aracında görülen gerçek hareketi kontrol eder. Ürünün seri numarası ve bütün parçaların teslimi belgelenirse sonradan mal eksik veya farklı geldi tartışmasına cevap verilebilir. Aynı para ya da aynı gider birden fazla adla talep edilmez.

Sözleşmede her ay kullanım kesintisi yazması

Satıcının önceden hazırladığı formda her iade ayı için kesinti bulunduğu söylenebilir. Standart şartın varlığı, tüketicinin emredici seçimlik hakkını azaltan hükmü kendiliğinden geçerli yapmaz. 6502 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki haksız şart denetimi gündeme gelebilir. Koşulun açık olması, müzakere edilip edilmediği ve sözleşmedeki etkisi incelenir. Tüketici işlem anındaki metni isteyebilir. Satıcı sonradan yeni bir liste sunmuşsa bunun eski sözleşmeye dayanağı sorgulanır. Bir amortisman tablosu, gerçek ayıp ve iade ilişkisini incelemenin yerine geçmez.

Gönüllü ikinci el geri alım veya gerçek bir anlaşma başka şartlar içerebilir. Tüketici bunun kanuni dönme talebinin yerini aldığını kabul etmiş mi sorusu ayrıca değerlendirilir. Her imzanın hiçbir sonucu olmayacağı veya her imzanın bütün hakları bitireceği gibi genel bir kural yoktur. Belgenin kapsamı, irade ve özel tüketici koruması birlikte okunur. Bir uzlaşma teklifinde bedel, ödeme günü ve kapatılan talepler net olmalıdır. Tüketici kanuni tam bedel talebi ile satıcının sunduğu indirimli geri alımın farkını bilerek hareket etmelidir. Kayıtların gerçekliği korunur.

Varsayımsal örnek: ayıp kabulünden sonra aylık kesinti

Tüketici bir cihazı belirli net bedelle almış, tekrarlayan teknik arıza için başvurmuş ve satıcı ayıplı mal nedeniyle sözleşmeden dönmeyi yazılı kabul etmiş olsun. Cihaz tam parçalarıyla geri verilmiş olsun. Satıcı para iadesinden, yalnız satın almadan itibaren geçen ay sayısına göre kendi belirlediği bir tutar düşmüş olsun. Tüketici 6502 sayılı Kanun’un tam bedel kuralını ve kesintinin somut hukuki dayanağını sorabilir. Satıcının gerçek başka zarar veya yarar iddiası varsa bunun genel amortisman hesabından ayrılmasını isteyebilir.

Başka olayda aynı cihazın önemli bir parçası tüketici tarafından kaybedilmiş veya tüketici satıcının ayrı geri alım teklifini özel bir anlaşmayla kabul etmiş olabilir. Bu senaryo ilk örnekle otomatik eşit değildir. Örnek gerçek müvekkil dosyası değildir; kanuni dönme, genel kullanım kesintisi ve bağımsız karşı iddia arasındaki farkı gösterir. Sonuç yalnız cihazın kaç ay önce alındığına dayanmaz. Ayıbın ve dönmenin hukuki durumu, teslim, ödeme ve varsa ayrı anlaşmanın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir. Tüketicinin doğru belge ve doğru hesapla hareket etmesi önemlidir.

Eksik geri ödemenin hesabı nasıl hazırlanır?

Gerçek net satış bedeli, önceden yapılmış iadeler, satıcının son ödediği tutar ve kesilen kalem listelenir. Kullanım bedelinin ay, kilometre veya sabit yüzdeye göre hesaplandığı ileri sürülüyorsa yöntem ve kaynak sorulur. Satıcı hesabında serviste geçen dönem veya kullanılmayan mal varsa bu kayıtla gösterilir. Eksik parça iddiası ayrı satırda yer alır. Tüketici anapara, faiz ve zarar talebini farklı kalemler halinde kurabilir. Satış bedelinin bugün değer kaybetmesi veya piyasa fiyatının yükselmesiyle ilgili başka iddialar kendi şartlarıyla değerlendirilir.

Ödemenin bir kısmı kupon veya yüklenmiş bakiye ile yapılmışsa bunların ücretsiz indirim mi, tüketicinin kendi parasıyla edindiği değer mi olduğu ayrılır. Net bedel bunun üzerinden belirlenir. Taksitler ve ödenmemiş bakiye varsa iade ilişkisinde borç kayıtlarının kapatılması da önemlidir. Para iadesi yapılmış ama tüketiciden tahsilat sürüyorsa bu ayrı hesap sorunudur. Satıcı veya banka belgesiyle gerçek hareket karşılaştırılır. Taleplerin toplamı, gerçekten karşılanmamış alacak üzerinden tutulur. Belgesiz ve birbirini tekrar eden yüksek tutarlar yerine açık hesap hazırlanır.

Satıcıya kullanım kesintisi için nasıl başvurulur?

Yazılı talepte ürün, ayıp başvurusu, dönme kabulü, geri teslim ve net bedel belirtilir. Yapılmış geri ödeme ve kesinti ayrı gösterilir. Satıcıdan kesintinin yasal veya somut karşı alacak dayanağı, ilgili delil ve hesabı istenir. Tüketici yalnız genel aylık kullanım tablosuna dayandığını gördüyse kanuni tam bedel hükmüyle karşılaştırabilir. Gerçek hasar veya yarar iddiası varsa hangi olguya neden itiraz edildiği açıklanır. Başvuru doğru satıcı unvanına yöneltilir; üretici ve servis görüşmeleri ilgili ölçüde eklenir.

Satıcı farkı ödemişse bu tutar kayda alınır. Kısmi ödeme ile birlikte feragat veya sulh önerilmişse metnin kapsamı okunur. Tüketici bütün belgeleri saklamalı, gerçeğe aykırı teslim veya hasar kabulü imzalamamalıdır. İade sürecinde malın kendisi üzerindeki davranışlar da önemlidir; geri vermeye hazır olunan malın sonradan farklı amaçla kullanılması yeni olgular yaratabilir. Bu nedenle kanuni dönme talebinin varlığı bütün sonraki hareketlerin önemsiz olduğu şeklinde anlaşılmamalıdır. Dosyada tarihler, malın durumu ve tarafların gerçek açıklamaları tutarlı biçimde korunur.

Kullanım kesintisi uyuşmazlığı hangi yoldan incelenir?

İşlem profesyonel satıcı ile kişisel amaçlı tüketici arasında yapılmışsa 2026 için değeri 186.000 TL’nin altında kalan uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetine götürülür. Bu tutara eşit veya üstündeki taleplerde kanuni istisnalar gözetilerek dava şartı arabuluculuk ve tüketici mahkemesi değerlendirilir. Yer bakımından tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yer esasları uygulanır. Kişiler arasındaki özel ikinci el satış veya ticari alımda aynı özel tüketici rejimi otomatik kullanılmaz. Genel satış ve iade hükümleri ayrıca önem kazanabilir. Taraf sıfatı dosyada açık gösterilir.

Başvuruya fatura, ayıp delili, seçimlik hak ve kabul yazışması, malın geri teslimi, ödeme ve kesinti açıklaması eklenir. Satıcının ayrı zarar, yarar veya mahsup iddiası varsa bunun somut unsurları değerlendirilir. Kanuni tam bedel iadesi kuralı, her kullanım ayına otomatik amortisman yükleyen genel politikaya karşı açık dayanak sağlar. Ancak hiçbir ayrı özel hukuk iddiasının hiçbir zaman önem taşımayacağı gibi bir garanti verilmez. Somut dosya, tüketici koruması ve gerçek iade ilişkisi birlikte incelenerek hazırlanmalıdır. Talep tutarı ve hukuki sebep bu ayrımlarla netleşir.

Sık sorulan sorular

Ayıplı cihazı altı ay kullandım; satıcı otomatik altı aylık kira kesebilir mi?

Kanunda bütün tüketici malları için aylık kira veya amortisman kesintisi öngören genel kural yoktur. Geçerli dönmede TKHK11/5 ödenen bedelin tümünün derhal iadesini düzenler. Satıcının ayrı karşı iddiası varsa somut dayanak, delil ve özel tüketici hükümleriyle ilişkisi ayrıca incelenir.

Serviste geçen aylar kullanım hesabına otomatik alınır mı?

Malın tüketicinin elinde veya serviste bulunduğu dönem, arıza nedeniyle kullanılabilirliği ve gerçek yararlanma ayrı olgulardır. Servis teslim ve çıkış kayıtlarıyla dönemler gösterilebilir. Genel ay sayısı, gerçek kullanım veya ayrı yarar iddiasının bütün şartlarını tek başına açıklamaz.

Tüketici malın önemli parçasını kaybetmişse hiçbir karşı talep olamaz mı?

Gerçek eksiklik veya tüketiciden kaynaklanan ayrı zarar kendi koşullarıyla değerlendirilebilir. Bunun varlığı, miktarı, sorumluluğu ve olası mahsup şartları incelenir. Böyle bir iddia, sırf ürün bir süre kullanıldı diye uygulanan genel amortisman kesintisiyle aynı değildir.

TBK229daki yarar iadesi tüketici işleminde hiç önemli değil midir?

Genel satıştan dönme hükmü ile özel6502 düzenlemesi birlikte değerlendirilir; tüketici koruması öncelikle dikkate alınır. Hiçbir yarar iddiası olamaz denmesi de her malda otomatik kullanım kesintisi yapılması da somut hukuki inceleme yerine geçmez. Gerçek iddia ve elde edilmiş yarar açıklanmalıdır.

Para iadesinde güncel yeni ürün fiyatını otomatik isteyebilir miyim?

Tam bedelin temel konusu ilgili sözleşmede gerçekten ödenen bedeldir. Güncel piyasa fiyatı her olayda otomatik iade anaparası olmaz. Faiz, ek zarar, değişim veya başka haklar kendi koşullarıyla ayrı incelenir. Önceden alınmış iadeler hesaptan düşülmelidir.

Resmî hukuki dayanaklar

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: m.5, 8-12 ve 68; özellikle m.11/5-6.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.77 ve 229: ayrı zenginleşme iddiası ve genel dönme sonuçları.
• Ticaret Bakanlığı ayıplı mal ve hizmetler bilgilendirmesi: Dönmede tüm bedelin derhal iadesi ve seçimlik hak masrafları.
• Ticaret Bakanlığı tüketici hakem heyetleri bilgilendirmesi: 2026 görev sınırı ve başvuru yeri.

İlgili hukuk yazıları

• Ayıp ve kullanıcı hatasının teknik ayrımı
• Tamirde geçen sürenin garantiye etkisi
• Kampanya ürününde iade ve kesinti hesabı

Bu konuya ilişkin diğer açıklamalar Tüketici Hukuku bölümündedir. Yazar: Av. Emirhan Keskin. Mersin’den, yetki ve vekâletname koşulları değerlendirilerek Türkiye genelindeki dosyalar için iletişim kurulabilir. Hukuki dayanaklar 30 Eylül 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)