Alacakta İntifa Hakkı Sahibi Alacağın Kendisine Devrini İsteyebilir mi?

Bir alacak veya kıymetli evrak üzerinde intifa hakkı bulunan kişi, intifanın başlangıcını izleyen üç ay içinde bu alacağın ya da kıymetli evrakın kendisine devrini isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 822. maddesi bu özel imkânı düzenler. Ancak devir, intifa sahibinin alacağı bedelsiz ve yükümlülüksüz edinmesi değildir. Devir sırasındaki değer kadar ödeme borcu ve kural olarak ayrıca güvence yükümlülüğü doğar.

İntifa ile alacağın sahibi olmak aynı mı?

Alacak üzerindeki intifa öncelikle onun getirisini edinme yetkisi sağlar. Alacağın kendisiyle getirisini birbirine karıştırmak, kimin hangi tutarı isteyebileceği konusunda hata yaratır. 822. maddedeki devir istemi, bu başlangıç yapısını değiştirmeye yönelik özel haktır. Hak kullanılmadan yalnız intifa kurulmuş olmasına dayanılarak alacağın tamamının mülkiyet benzeri biçimde kişiye geçtiği söylenemez.

intifa ile mülkiyetin ayrımı, intifa ile mülkiyetin konut üzerindeki ayrımını açıklar. Burada konu taşınmazın kullanımı değil alacağın veya kıymetli evrakın devridir. İntifa kuruluş belgesi, hakkın başlangıcı ve üzerinde kurulduğu varlığın doğru tanımı belirlenmelidir. Bir banka hesabı, senet veya sözleşme alacağı söz konusuysa hangi hak üzerinde hangi kapsamda intifa bulunduğu somutlaştırılır.

Üç ay hangi tarihten hesaplanır?

Kanun sürenin başlangıcını intifanın başlangıcına bağlar. Borçlunun sonradan ödeme teklif ettiği gün, kişinin ilişkiyi öğrendiği gün veya mirasbırakanın her durumda ölüm günü otomatik başlangıç kabul edilmez. İntifanın nasıl ve ne zaman kurulduğu belgelendirilir. Kuruluş, bildirim ve fiilî teslim tarihleri farklı olabilir; hangi tarihin hukuken başlangıç oluşturduğu somut işlemle belirlenir.

İstem, ilgili alacağın veya kıymetli evrakın devrine yönelmelidir. Yalnız faiz ödenmesini istemekle alacağın tamamının devrini istemek aynı içerik değildir. Talebin ne zaman ve kime ulaştığını gösteren kayıt saklanır. Üç aylık istem imkânının süresiz bulunduğu varsayılmamalıdır. Süreyi gözetmeden uzun görüşmeler yürütmek, bu özel hakkın kullanılmasında sorun yaratabilir.

Devir bedeli ve güvence

İntifa sahibi, devir sırasında alacağın veya kıymetli evrakın değeri tutarında devredene karşı ödeme borcu altına girer. Kanunun ölçütü devir sırasındaki değerdir; belgedeki nominal tutarın her olayda incelemesiz aynı değeri verdiği kabul edilemez. Alacağın varlığı, kapsamı ve ekonomik durumu araştırılır. Değerin neye göre belirlendiği yazılı ve denetlenebilir olmalıdır.

Bu borç için güvenceden feragat edilmedikçe ayrıca güvence gösterilir. Güvence isteminden feragat edilmemişse devir ancak güvence gösterildikten sonra hüküm ifade eder. Dolayısıyla yalnız devir istediğini bildirmek, güvence şartı bulunan olayda bütün işlemi tamamlamaz. Güvencenin ne olduğu, hangi borcu karşıladığı ve gerçekten sunulup sunulmadığı gösterilmelidir. Feragat bulunduğu ileri sürülüyorsa bunun kapsamı da belgeyle anlaşılmalıdır.

Faiz alacağıyla karıştırılmamalı

intifada birikmiş faizlerin dönemi, intifa sona erdikten sonra muaccel olan birikmiş faizlerin dönem bakımından kime ait olduğunu açıklar. Bu yazıdaki üç aylık devir istemi ise alacağın kendisine yönelik ayrı bir işlemdir. Faizin intifa sahibine ait olması, devir bedeli ve güvence koşullarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı dosyada gelir paylaşımı ve devir tartışılsa da talepler ayrı kurulur.

Başvuru hazırlığında intifa kuruluş belgesi, başlangıç tarihini gösteren kayıt, alacağın dayanağı, kıymetli evrakın aslı veya uygun kayıtları, devir istemi ve değerleme belgeleri toplanır. Varsa güvence ve güvence isteminden feragat ayrıca eklenir. Amaç yalnız getiriyi almaksa bununla alacağın devri birbirine karıştırılmadan talep açıklanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 820, 822