Dava Sürerken Davacı Alacağını Devrederse Ne Olur?

Dava açıldıktan sonra davacı, dava konusu alacağını geçerli biçimde başka kişiye devrederse, devralan kişi görülmekte olan davada davacının yerine geçer. HMK 125/2, davanın bulunduğu aşamadan devam etmesini düzenler. Yeni alacaklının gelmesiyle dosyanın bütün işlemleri sıfırdan tekrarlanmaz. Bununla birlikte devir belgesinin gerçekten dava konusu hakkı kapsadığı ve devrin geçerli olduğu açıklanmalıdır; yalnız “dosyayı ona bıraktım” sözü yeterli değildir.

Hakkın devri ile takip için yetki verme farklıdır

Bir kişiye tahsilat yapması için yetki vermek, alacağın sahibi haline getirmekle aynı değildir. Avukata vekâletname verilmesi de alacağın avukata devredildiği anlamına gelmez. HMK 125’in bu sonucu, dava konusu hakkın devrine bağlıdır. Dilekçede devrin tarafları, tarihi ve kapsamı gösterilir. Dosyayla ilgisiz başka alacağın devredilmesi, bu davada kendiliğinden davacı değişimi sağlamaz.

Birden fazla alacak bulunan sözleşmede devir belgesinin hangi kalemi içerdiği özellikle önemlidir. Dava ana para, faiz ve başka talepleri kapsarken belgenin yalnız belirli bir bölümünü devretmesi farklı değerlendirme gerektirebilir. Kısmi veya birden çok kişiye devirde taraf yapısı somutlaştırılır. Bütün dosyanın tek kişiye geçtiği, belgenin başlığından peşinen kabul edilmemelidir. Yazılı devir koşulu ve özel sınırlamalar maddi hukuk yönünden ayrıca incelenir.

Mahkemeye hangi bilgi verilir?

Devir sözleşmesi veya geçişin dayanağı, devredilen alacağın kimliği ve yeni davacının bilgileri dosyaya sunulur. Alacağın kaynak sözleşmesi ve dava dilekçesindeki talep birlikte karşılaştırılır. Mahkemenin taraf kaydını ve sonraki bildirimleri nasıl düzenlediği izlenmelidir. Devir geçerliliği tartışmalıysa bu mesele belge ve tarafların açıklamalarıyla değerlendirilir. Dosyadaki bir isim satırının değişmesi bütün maddi hukuk itirazlarını ortadan kaldırmaz.

Devredenin borç senetlerini ve gerekli bilgileri teslim etmesini anlatan Alacağı Devreden Kişi Borç Belgelerini Vermeli mi?, yeni alacaklının dava dosyasını doğru devralması bakımından bağlantılıdır. Belgeler verilmezse dosyanın önceki iddiaları ve ödemeleri anlaşılmayabilir. Yeni kişi, mahkemeye yalnız kendi yeni hesap tablosunu sunmak yerine önceki işlem ve delilleri de okumalıdır. Borçlunun yaptığı ödeme, devir nedeniyle yeniden doğan bir borç gibi gösterilemez.

Dosya hangi aşamadan devam eder?

Kanun açıkça davanın kaldığı yerden devam edeceğini söyler. Önceden tamamlanmış dilekçe aşaması veya toplanmış deliller sırf yeni davacı geldi diye otomatik açılmaz. Mahkemenin ara kararları ve yaklaşan duruşma mevcut dosya üzerinden izlenir. Devralanın yeni delil veya farklı talep ileri sürmesi gerekiyorsa bunların kendi usul koşulları vardır. Hak sahipliği değişimi, iddia ve talep genişletme serbestisi değildir.

Örneğin bir mal bedeli davasında alacak, bilirkişi raporu sunulduktan sonra devredilmiş olabilir. Yeni alacaklı raporu, itirazları ve duruşma takvimini mevcut aşamadan takip eder. Devir yapıldı diye rapor hakkında yeni ve sınırsız süre doğduğu varsayılmaz. Henüz yapılmamış tebligatın kime ve hangi temsilciye yapılacağı ise yeni taraf bilgileriyle belirlenir. Devir tarihiyle mahkemeye bildirim tarihi ayrı kaydedilir.

Davayı kaybederse gideri kim öder?

HMK 125/2, dava davacı aleyhine sonuçlanırsa devreden ile devralanın yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olmasını düzenler. Eski davacı hakkı devrederek bütün gider sorumluluğundan mutlaka çıktığını varsaymamalıdır. Tarafların aralarında masraf paylaşımı yapmasıyla karşı tarafa yönelik kanuni gider sonucu ayrı ilişkilerdir. Dava sonucu, gider türü ve hükmün kapsamı karar üzerinden incelenir.

İcra Takibinde Alacak Devredildiyse Borçlu Kime Ödeme Yapmalıdır?, icra takibinde alacak devrinden sonra doğru ödeme muhatabını açıklamaktadır. Mahkemedeki taraf geçişiyle icra dosyasındaki bildirim ve ödeme işlemleri aynı değildir. Dava sürerken devir planlanıyorsa hak kapsamı, evrak teslimi, temsil belgeleri ve gider ihtimali birlikte ele alınmalıdır. Böylece hak sahipliği değişirken mevcut dosyanın usul takvimi korunabilir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 125/2