Güvenli Elektronik İmza İnkâr Edilirse Nasıl İncelenir?

Güvenli elektronik imzayla oluşturulmuş veri inkâr edildiğinde HMK 210, önce veriyi inkâr eden tarafın hâkim tarafından dinlenmesini öngörür. Bu dinleme sonunda kanaate varılamazsa bilirkişi incelemesine başvurulur. Dolayısıyla her inkârda hiçbir açıklama alınmadan doğrudan teknik raporla başlanacağı söylenemez. Önce sunulan kaydın gerçekten güvenli elektronik imza ile oluşturulmuş olup olmadığı da belirlenir. Sıradan taranmış imza görseliyle kanuni koşulları taşıyan güvenli imza aynı araç değildir.

Senet hükmü hangi veriye tanınır?

HMK 205/2, usulüne uygun güvenli elektronik imza ile oluşturulmuş elektronik verileri senet hükmünde kabul eder. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, delil olarak sunulan elektronik imzalı belgenin güvenli imzayla oluşturulup oluşturulmadığının hâkimce kendiliğinden incelenmesini düzenler. Belgenin adında “e-imzalı” yazması veya kâğıt çıktısında imza sembolü görünmesi bu incelemeyi gereksiz kılmaz.

Bir PDF’ye fizikî imzanın fotoğrafı eklenmiş olabilir. Bir dosya kurumsal elektronik mühür taşıyor olabilir. Başka bir kayıt gerçek kişinin güvenli elektronik imzasıyla oluşturulmuş olabilir. Her birinin araç, aidiyet ve ispat sorusu farklıdır. Elektronik Mühür Kişisel E-İmza Yerine Geçer mi? elektronik mühür ile kişisel imzanın ayrımını açıklar. Kurum mührü, belirli kişinin güvenli imzasının bulunduğunu otomatik kanıtlamaz.

İnkârın konusu açık tutulur

Taraf, hangi dosyayı ve hangi imza veya veriyi inkâr ettiğini belirtmelidir. “Bu işlemle ilgim yok” sözü, imza aidiyetinin mi, temsil yetkisinin mi, sonradan dosya değişikliğinin mi tartışıldığını açıklamayabilir. Bir kişinin veriyi gerçekten imzalamasıyla o işlemde başkasını temsile yetkili olması aynı sorun değildir. İmza gerçek olsa da temsil veya işlemin içeriği hakkında ayrı itirazlar bulunabilir.

Mahkemece dinlemede, kişinin sunduğu somut açıklamalar ve dosya kayıtları birlikte değerlendirilir. Sertifikanın adı, elektronik dosyanın sürümü ve işlem tarihi gibi bilgiler önem taşıyabilir. “Ben hiç elektronik imza kullanmadım” beyanıyla belirli sertifika veya cihazın olay günü farklı kişi tarafından kullanıldığı iddiası aynı bilgi ihtiyacını doğurmaz. Başvuruda gerçek bilinenler ile varsayımlar ayrılır.

Bilirkişi aşaması hangi durumda gelir?

210. madde, dinleme sonrası kanaat oluşmaması hâlinde teknik incelemeye geçişi düzenler. Bilirkişiye yöneltilecek teknik sorular uyuşmazlığın özelliğiyle ilişkilendirilir. Dosyanın bütünlüğü, kullanılan imza verisi ve mevcut doğrulama kayıtları teknik inceleme konusu olabilir. Uzmanın raporunun hukuki uyuşmazlığın tamamını mahkemenin yerine karara bağladığı söylenemez; karar mahkemeye aittir.

Karşılaştırma yapılırken özgün elektronik dosya korunmalıdır. Yalnız kâğıda alınmış çıktı, elektronik doğrulama verilerinin hepsini göstermeyebilir. Dosyanın farklı biçimde yeniden kaydedilmesi veya imzanın görüntü olarak başka belgeye taşınması, ilk verinin yerine geçmez. Mevcut doğrulama raporu varsa hangi sürüme ait olduğu belirtilir. İnceleme için gerekli kayıtların ilgili kurumdan uygun usulle istenmesi gündeme gelebilir.

Fizikî imza incelemesiyle aynı yöntem kullanılmaz

Senet İmzası İncelenirken Fotokopi Yeterli mi, Asıl Senet Nasıl İstenir?, kâğıt senette asıl belgenin fizikî imza incelemesine etkisini ele alır. Elektronik imzalı verinin doğrulanmasında, kâğıt üzerindeki kalem baskısını karşılaştırmak aynı işlem değildir. Hangi araç kullanıldığı anlaşılmadan standart bir imza incelemesi talebi bütün sorunu çözemeyebilir. Teknik sorunun doğru tanımlanması, incelemenin uygun veriye yönelmesini sağlar.

Dosya listesinde özgün kayıt, sunum tarihi, ilgili imza veya sertifika bilgisi, inkâr açıklaması, mahkemenin dinleme tutanağı ve varsa inceleme kararı bulunur. Geçerli dosya işlemleri ve verilen süreler ayrıca takip edilir. Veri hakkında inkâr yapılması, mahkemenin bütün esas uyuşmazlığı kendiliğinden sonuçlandırdığı anlamına gelmez; 205 ve 210’daki değerlendirme sırası uygulanır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 205, 210