Noter Senedindeki İmza İnkâr Edilince Belge Kullanılır mı?

Resmî senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde, sırf inkâr beyanı belgenin herhangi bir işleme esas alınmasını kendiliğinden durdurmaz. HMK 209/2, bu sonucu ancak sahteliğin mahkeme kararıyla sabit olmasına bağlar. Adi senette ise 209/1 uyarınca yazı veya imza inkârı hakkında karar verilinceye kadar senet herhangi bir işleme esas alınamaz. Belgenin hangi türde olduğu bu nedenle ilk sorudur. Her kâğıt üzerinde noter kaşesi bulunması bütün incelemeyi tek başına tamamlamaz.

Resmî belge ile adi belge ayrılır

HMK 204, ilamlar ve düzenleme biçimindeki noter senetleriyle, noterlerin beyana dayanarak tasdik ettikleri senetleri ve yetkili memurların usulünce düzenlediği belgeleri ayrı fıkralarda ele alır. Belgenin düzenlenme biçimi ve makamın yaptığı işlem belirlenir. Bir özel sözleşmenin yalnız fotokopisine konmuş tasdik, içerikle ilgili bütün hukuki sorunları aynı şekilde çözmez.

Belgenin mahkemeye sunulan nüshası, onay şerhi, yevmiye ve işlem kaydı birlikte incelenir. Sıradan bir belgeye kişinin kendi yazdığı “resmîdir” açıklaması onu resmî senet yapmaz. Benzer biçimde resmî belgenin fotokopisini görmek, tartışmanın imza aidiyeti mi, belgenin içeriği mi, örneğin doğruluğu mu olduğunu açıklamayı gereksiz kılmaz. Her itirazın dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Resmî senette inkârın özel dava usulü

HMK 208/4, resmî senetteki yazı veya imzayı inkâr edenin iddiasının, evraka resmiyet kazandıran kişinin de taraf gösterildiği ayrı bir davada incelenip karara bağlanmasını düzenler. Asıl davaya bakan hâkim gerekirse bu davayı açmak için iki haftalık kesin süre verir. Bu süre, her belgenin görülmesiyle otomatik başlayan genel bir süre olarak anlatılmamalıdır; ilgili mahkeme kararı takip edilir.

İddia, belgenin hangi yazısına veya imzasına yöneliyorsa açık belirtilir. “Borcu kabul etmiyorum” ile “bu imza benim değil” aynı açıklama değildir. Yazıyı veya imzayı inkâr etmek isteyen tarafın sahtelik iddiasını usulüne uygun ileri sürmesi gerekir; aksi durumda belgenin aleyhine delil olarak kullanılması riski vardır. Başvurunun hangi dava ve hangi belgeyle bağlantılı olduğu gösterilir.

Kullanımın devamı, sahtecilik iddiasının reddi değildir

209/2’nin resmî senet için koyduğu kural, mahkemenin belgenin mutlaka gerçek olduğunu kesinleştirdiği anlamına gelmez. İnceleme ve kullanımın geçici hukuki etkisi farklı sorulardır. Mahkeme kararıyla sahteliğin sabit olması durumunda kanuni sonuç değerlendirilir. Yalnız savcılığa şikâyet yapılması, bu mahkeme kararının yerine geçtiği varsayılmamalıdır; hukuk dosyasındaki usul işlemleri ayrıca izlenir.

Adi senet bakımından inkâr sonrası geçici sonuç farklıdır. Ancak senede dayanılarak verilmiş ihtiyati tedbirin, sahtelik iddiasından etkilenmeyeceği 209/3’te ayrıca düzenlenir; gerektiğinde hakların korunması için yeni tedbirler de istenebilir. Bu nedenle “imzayı inkâr ettim, bütün mevcut tedbirler kendiliğinden kalktı” sonucu çıkarılmaz. Her kararın türü ve uygulanma koşulu okunur.

Asıl belge ve dosya kayıtları korunur

Senet İmzası İncelenirken Fotokopi Yeterli mi, Asıl Senet Nasıl İstenir? fizikî imza incelemesinde asıl belgeyle fotokopinin neden ayrıldığını anlatır. Özel Belgede Sahtecilik İddiasında İmza İncelemesi Nasıl Yapılır? özel belge hakkındaki ceza incelemesini ele alır. O incelemeler resmî senedin hukuk davasındaki özel usulünün otomatik yerine geçmez. Belgenin üzerine yeni not, işaret veya imza örneği eklenmeden mevcut hâli korunmalıdır.

Dosyada belgenin tam örneği, düzenleyen makam, inkâr edilen bölüm, ilgili mahkeme kararları ve tebliğ kayıtları sıralanır. İki haftalık kesin süre verilmişse yapılacak dava açma işlemi ve kayıt belgesi ayrıca takip edilir. Kanundaki ayrım, iddianın doğru belgede doğru usulle ileri sürülmesini sağlar; tek başına davanın tümünün kabul veya reddini belirlemez.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 204, 208, 209