Alacağı Devreden Kişi Borç Belgelerini Vermeli mi?

Alacağı devredenin belge teslim borcu, devir sözleşmesinin imzalanmasıyla sona ermez. Türk Borçlar Kanunu’nun 190. maddesine göre devreden, alacak senedini, elindeki ispatla ilgili diğer belgeleri ve alacağın ileri sürülmesi için gerekli bilgileri devralana vermelidir. Böylece yeni alacaklı yalnız soyut bir hak kaydıyla değil, hakkını açıklayabilecek dosyayla hareket edebilir.

Hangi belgeler teslim edilmelidir?

Alacağın kaynağını gösteren sözleşme, borç senedi, teslim veya hizmet belgeleri, hesap dökümü ve yapılmış ödemelere ilişkin kayıtlar önem taşıyabilir. Kapsam alacağın niteliğine göre belirlenir. Örneğin mal bedeli devredilmişse hangi malın teslim edildiğini gösteren belgeler, yalnız toplam tutarı yazan bir tablodan daha açıklayıcı olabilir. İlgisiz bütün ticari arşivin devri istenmiş sayılmaz.

Kanun, devredenin elinde bulunan ispatla ilgili belgelerden söz eder. Belgenin hiç oluşmamış olmasıyla mevcut belgenin saklanması aynı durum değildir. Devralan, hangi kaydın bulunduğunu, hangisinin başka kurumda olduğunu ve hangisinin kaybolduğunu öğrenmelidir. Eksik bir belgeyi varmış gibi göstermek veya sonradan gerçeğe aykırı evrak düzenlemek çözüm değildir.

Sadece dosya fotokopisi yeterli olur mu?

Senedin aslı ile okunabilir örneğin kullanım işlevi farklı olabilir. Senedin hukuki niteliği, alacağın ileri sürüleceği yol ve asla duyulan ihtiyaç birlikte değerlendirilir. Devredenin “bilgisayarda taraması var” demesi, elde bulunan aslı her durumda teslim etmeme gerekçesi değildir. Özellikle senede bağlı haklarda belgenin zilyetliği veya ibrazı önem taşıyabilir.

Buna karşılık her elektronik kayıt için fiziki asıl üretmek mümkün değildir. Elektronik sözleşmenin doğrulanabilir biçimi, gönderim bilgisi ve aidiyet kaydı korunmalıdır. Dosya aktarılırken belgelerin adları, tarihleri, sayfa sayıları ve asıl veya örnek oldukları tutanakta gösterilebilir. Böyle bir liste, sonradan hangi belgenin teslim edildiği tartışmasını azaltır.

Bilgi verme yükümlülüğü neden ayrıca düzenlenmiştir?

Belge yığını teslim etmek, gerekli açıklamaları vermenin yerini her zaman tutmaz. Borçlunun yaptığı kısmi ödeme, ileri sürdüğü ayıp iddiası, tarafların mahsup anlaşması veya devam eden takip bilgisi alacağın gerçek durumunu etkileyebilir. Devralan, tahsil için gereken bilgileri doğru ve anlaşılır biçimde istemelidir. Dosyada gizlenmiş bir ödeme, yeni alacaklıya aynı tutarı yeniden isteme hakkı vermez.

TBK188’de borçlunun belirli savunmaları yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilmesi düzenlenmiştir. Bu nedenle önceki uyuşmazlığın aktarılması, devralanın talebini gerçek kapsamıyla kurmasına yardım eder. Borçlunun hangi savunmayı yaptığı ile bu savunmanın kesinlikle haklı olduğu ise farklıdır. Bilgi aktarımı, uyuşmazlığın değerlendirilmesini mümkün kılmalı; taraflardan birinin iddiasını tartışmasız sonuç gibi sunmamalıdır.

Belge teslimi devir şeklinin yerine geçmez

İradi alacak devrinde TBK184’ün yazılı şekil kuralı ayrıca uygulanır. Devredenin dosyayı vermiş olması, her olayda geçerli devir sözleşmesinin bulunduğunu göstermeyebilir. Tersine, geçerli yazılı devir yapılmış fakat belgeler teslim edilmemiş olabilir. Hak sahipliğiyle dosyanın fiilen aktarılması iki ayrı başlıktır; eksiklik hangi aşamadaysa talep ona göre kurulmalıdır.

Alacağın devrinden borçluya yapılacak bildirim de ayrı işlemdir. Bildirim, borçlunun ödeme muhatabı ve iyiniyetli ifa bakımından önem taşır. Devreden ile devralan arasında belge teslim tutanağı imzalanması, borçlunun devri öğrendiğini kendiliğinden kanıtlamaz. Devir tarihi, teslim tarihi ve bildirim tarihi birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Devreden dosyayı vermiyorsa ne yapılabilir?

İstenen belgeler ve bilgiler tek tek belirlenerek teslim talebi iletilir. Alacağın kaynağı, devir sözleşmesi ve mevcut eksiklik açıklanır. Gerektiğinde belgenin verilmesi veya bilgi sunulmasına ilişkin uygun hukuki talep değerlendirilir. Teslimin gecikmesi nedeniyle zarar iddia ediliyorsa hangi girişimin neden sonuçsuz kaldığı ve zarar bağlantısı gösterilmelidir; her gecikme otomatik sabit tazminat doğurmaz.

Belge borcu, devredenin alacağın varlığını veya borçlunun ödeme gücünü garanti etmesine ilişkin TBK191–193 hükümleriyle de karıştırılmamalıdır. Dosyanın eksiksiz verilmiş olması borçlunun mutlaka ödeme yapacağı anlamına gelmez. Devir bedeli, garanti kapsamı, eksik bilgi ve tahsil sonucu ayrı incelenir. Devralan açısından en yararlı başlangıç, alacak bazında açık bir evrak listesiyle teslimi kayıt altına almaktır.

Bağlantılı konular

İcra Takibinde Alacak Devredildiyse Borçlu Kime Ödeme Yapmalıdır?; Alacak Başkasına Devredildi: Borçlu Eski Alacaklıya Karşı Savunmalarını Yeni Alacaklıya İleri Sürebilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK183–184,189–193.