Birlikte Borçlu Olduğum Kişi Borcumu Artırabilir mi?

Müteselsil borçlunun borcu artırması, diğer borçlunun da yeni tutardan otomatik olarak sorumlu olduğu anlamına gelmez. Türk Borçlar Kanunu’nun 165. maddesi, kanun veya sözleşmede aksi belirlenmedikçe, borçlulardan birinin kendi davranışıyla diğerlerinin durumunu ağırlaştıramayacağını düzenler. Bununla birlikte ilk sözleşmede üstlenilmiş ortak borç devam eder; korunma, mevcut borcun bütünüyle silinmesi değildir.

Aynı borca imza atmak birbirinin temsilcisi olmak değildir

Birlikte mal alan iki kişinin bedelin tamamından sorumlu olmayı kabul etmesi, her birinin diğeri adına yeni taahhüt verebileceğini göstermez. Müteselsil sorumluluk, alacaklının mevcut ortak borcu kimden isteyebileceğiyle ilgilidir. Başkasını temsilen sözleşme yapma yetkisi ise ayrı bir hukuki dayanak gerektirir. Belgede bu iki konu karıştırılmamalıdır.

Önce müteselsil borçluluğun gerçekten bulunup bulunmadığı belirlenir. TBK162–163 çerçevesinde kanuni sebep veya sözleşme incelenir. Kişi gerçekte kefilse özel kefalet hükümleri de uygulanabilir. Bir imza kutusuna “müşterek borçlu” yazılması, her uyuşmazlıkta aynı hukuki sınıflandırmayı sağlamaz. İşlemin içeriği ve kişinin hangi yükümlülüğü üstlendiği görülmelidir.

Sonradan eklenen faiz veya ceza herkese yüklenebilir mi?

Alacaklı ile borçlulardan birinin yeni bir ceza, ek ücret veya daha ağır ödeme yükü kararlaştırması, diğerinin onayı bulunmadığında ayrıca incelenir. 165. madde başlangıç noktasıdır. Yeni protokolde imzası olmayan kişinin sadece eski sözleşmeye taraf olması, bütün ek şartları kabul ettiği anlamına gelmez. Artan tutarın eski sözleşmeden mi yeni anlaşmadan mı doğduğu ayrıştırılmalıdır.

Örneğin ilk anlaşmada vadesinde ödenmeyen bedel için zaten geçerli sonuçlar öngörülmüş olabilir. Bu sonuçların uygulanmasıyla, bir borçlunun sonradan daha ağır yükümlülük üstlenmesi aynı değildir. Hesapta yeni eklenen kalem gösterilmeden “borç arttı” demek yeterli olmaz. Eski vade, yeni vade, eski yükümlülük ve değişiklik metni yan yana okunmalıdır.

Kanun veya sözleşmedeki istisna ne anlama gelir?

165. madde, kanun veya sözleşmeyle farklı düzenleme yapılabileceğini açıkça kabul eder. Dolayısıyla diğer borçlunun hiçbir davranışının sizi hiçbir zaman etkileyemeyeceği söylenemez. İlk sözleşmedeki yetki kaydının kapsamı, geçerliliği ve somut işleme uzanıp uzanmadığı araştırılır. Belirsiz bir ifade sınırsız sorumluluk yetkisi gibi kabul edilmemelidir.

Temsil yetkisi verilmişse işlemin o yetki içinde yapılıp yapılmadığı da önemlidir. Sadece tahsilat görüşmesi yapabilmek ile başkasının borcunu artıran protokol imzalayabilmek farklıdır. Yetkisiz işlem sonradan onanmış olabilir; ancak susma veya tek bir mesaj her olayda onama olarak değerlendirilemez. Temsil ve sözleşme iradesi somut olgulardan belirlenir.

Borcu kabul eden beyan nasıl değerlendirilir?

Bir borçlu, alacaklıya borcun tamamını kabul ettiğini yazmış olabilir. Bu beyanı veren kişiyle beyanı vermeyen kişinin hukuki durumu ayrı incelenmelidir. Ortak borcun gerçekten doğduğunu gösteren başka belgeler bulunması ile yalnız bir kişinin sonradan yazdığı yeni kabul cümlesi aynı ispat gücüne sahip değildir. Beyanın zamanı, amacı ve kapsamı belirlenir.

Buna karşılık bir borçlunun ortak borca yaptığı ödeme, TBK166 kapsamında diğerlerinin borcunu ödeme ölçüsünde azaltabilir. Bu yazıdaki ağırlaştırmama kuralı, yararlı sonucun da yok sayılacağı anlamına gelmez. Borçlular arası ilişkinin her sonucu tek bir kuralla açıklanamaz; ödeme, yeni taahhüt ve kişisel savunma birbirinden ayrılmalıdır.

Talep geldiğinde itiraz nasıl somutlaştırılır?

İlk sözleşme, sonradan imzalanan protokol, yetki belgeleri, ödeme kayıtları ve istenen güncel hesap toplanır. Kişi hangi ek yükümlülüğe taraf olmadığını belirtmeli, eski borcun mevcut veya tartışmalı kısmını da ayrı göstermelidir. “Diğer imzaladı, beni ilgilendirmez” şeklindeki genel cevap, ilk sözleşmeden doğan sorumluluğu açıklamaz.

Ödeme emri veya dava gelmişse ilgili usul süresi ayrıca korunur. Alacaklıyla belge isteme yazışması yapılması başvuru süresini kendiliğinden durdurmaz. Bir sulh önerisi hazırlanacaksa eski borç ile kabul edilmeyen ek tutarın ayrı yazılması yararlıdır. Yeni metnin farkında olmadan önceki uyuşmazlığı bütünüyle kabul eden ikinci bir taahhüde dönüşmemesi gerekir.

Bağlantılı konular

Sözleşmede Müteselsil Borçlu Yazıyor: İmzalayan Her Zaman Kefil mi Sayılır?; İki Borçlulu İcra Dosyasında Bir Borçlu Ödeme Yaptı: Diğerinin Borcu Azalır mı?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK19,40–46,162–165.