Satış Bedeli Belirsizken Pazarlamacının Komisyonu Bekletilebilir mi?

Pazarlamacının komisyonu muaccel olduğu sırada yapılan işin değeri henüz kesin belirlenemiyorsa, bütün ödemenin süresiz bekletilmesi kanundaki çözüm değildir. Türk Borçlar Kanunu 455'in üçüncü fıkrası, önce alışılmış olan en az değer üzerinden ödeme yapılmasını; geri kalan kısmın ise en geç iş yerine getirildiğinde ödenmesini öngörür. Buradaki başlangıç koşulu, komisyonun ödeme zamanının gelmiş olmasıdır.

Değer belirsizliği ile ödeme zamanı farklıdır

Sipariş verilmiş olması, her dosyada aynı gün komisyonun muaccel olduğunu göstermez. Önce hak kazanma ve ödeme düzeni belirlenir. Bundan sonra, muaccel komisyonun hesabına esas iş değerinin neden kesinleşmediği araştırılır. Üçüncü fıkra bu ikinci soruya cevap verir; henüz doğmamış her komisyonun peşinen ödeneceği şeklinde okunmaz.

Örneğin satışın toplam miktarı teslim sırasında ölçülecek veya siparişin kesin kapsamı sonraki aşamada belirlenecek olabilir. Hangi unsurun değişken olduğu gösterilmelidir. Muhasebe biriminin henüz cetvel hazırlamamış olmasıyla, işin değerinin gerçekten belirlenememesi aynı olgu değildir. Var olan belgelerin hangi hesabı mümkün kıldığı somut olarak incelenir.

Alışılmış en az değer ne demektir?

Kanundaki ölçü, yapılan işe ilişkin alışılmış en az değerdir. Bu kavram asgari ücret tutarı veya bütün pazarlamacılar için belirlenmiş sabit bir komisyon yüzdesi değildir. Aynı tür işlerin önceki sözleşmeleri, işlem kayıtları ve uygulanmış değerler araştırılabilir. İşverenin açıklamasız biçimde sıfır değer yazması, bu ölçünün uygulandığını göstermeyecektir.

Hesapta kullanılan komisyon oranı ile oranın uygulandığı iş değeri ayrı satırlar olarak yazılmalıdır. İlk ödeme için esas alınan değer, o değerin belgesi, yapılan ödeme ve daha sonra kesinleşen toplam tutar aynı işlemle eşleştirilir. Böylece ilk ödemenin nihai borcu tamamen kapattığı veya aynı sipariş için iki kez alacak doğduğu gibi hatalar önlenebilir.

Kalan tutar hangi aşamada ödenir?

455. maddenin üçüncü fıkrası, geri kalan kısmın en geç işin yerine getirilmesinde ödenmesini düzenler. Yapılan işin hangi yükümlülüklerden oluştuğu ve bunların ne zaman tamamlandığı kayıtlarla belirlenir. Yalnız şirket içi mali kapanışın yapılacağı gelecekteki belirsiz tarihi göstermek, kanundaki işin yerine getirilmesi aşamasını açıklamaz. Teslim, kabul ve hesabın kesinleşmesine ilişkin belgeler karşılaştırılmalıdır.

İş kısmen yerine getirilmişse hangi işlem için hangi bedelin talep edildiği ayrıca açıklanır. Bu yazı bütün kısmi ifa ihtimalleri için otomatik aynı hesap sonucu kurmaz. Uygun talep, siparişin kapsamı ve doğmuş komisyon üzerinden hazırlanır. Yapılmış avansın ve ilk asgari değer ödemesinin kalan hesaptan nasıl düşüldüğü görünür olmalıdır.

Müşterinin borcunu çalışana yüklemek aynı sorun mu?

Hayır. İş değerinin henüz kesinleşmemesi, müşterinin ödeme yapmaması ve çalışanın müşterinin borcuna garanti vermesi farklı meselelerdir. Tahsil riski gerekçesiyle pazarlamacının kişisel borçlu gösterilmesi ayrı kanuni sınırlamalara tabidir. Bir satışın kayda alınmış olmasıyla o satışın bütün tahsil risklerinin çalışana geçtiği sonucu çıkarılamaz. Uyuşmazlığın sebebi doğru adlandırılmalıdır.

Ödeme talebinde hangi kayıtlar gerekir?

Sözleşme ve komisyon cetveli, sipariş numarası, değişken miktar veya bedel koşulu, ilk hesap, banka ödemesi ve işin tamamlanma kaydı birlikte hazırlanır. Çalışanın talebi hangi siparişin hangi aşamasına ilişkin olduğunu göstermelidir. Şirket de ödemenin neden beklediğini yalnız genel ekonomik koşullarla değil ilgili işin gerçek değer belirsizliğiyle açıklamalıdır.

Örneğin ilk hesapta düşük bir işlem değeri kullanılmış, teslim tamamlanınca daha yüksek değer kesinleşmiş olabilir. Talep, ilk ödemenin tamamen yok sayılması yerine kesin değer ve ödenen tutar arasındaki hesap farkına yöneltilir. Bu yöntem, komisyonun tümünü süresiz bekletme ile henüz ödeme zamanı gelmemiş işlemi erkenden talep etme arasındaki ayrımı korur.

Bağlantılı konular

Pazarlamacının bölgesindeki işlemler ve komisyon; Satış komisyonu alacağının ispatı.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB — m.448,451,454–455.