Satış Yapamayan Pazarlamacı İşletmede Çalıştırılır mı?

Pazarlamacı kendi kusuru olmaksızın satış faaliyetini yürütemiyor, buna rağmen ücretinin tamamını alıyorsa işverenin istemi üzerine işletmede kendisinin yapabileceği ve kendisinden beklenebilecek işleri yapmakla yükümlü olabilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 456. maddesi bu özel durumu düzenler. Hüküm, her satış düşüşünde pazarlamacının sınırsız biçimde başka bir işe aktarılabileceği anlamına gelmez. Pazarlama engeli, ücret ve verilen görevin niteliği birlikte incelenir.

Satış azalması ile faaliyet engeli farklıdır

Müşteri talebinin düşmesi, pazarlamacının bütün ziyaret ve aracılık faaliyetlerinin imkansız hale gelmesiyle aynı olgu değildir. Ürünün teslim edilememesi, satış kanalının geçici kapanması veya çalışma organizasyonundaki engel, somut koşullarına göre değerlendirilir. Çalışanın kendi kusuruyla talimatları yerine getirmemesi de bu özel kusursuz engel kuralına doğrudan girmez. İşverenin yazısında sadece “satış yok” demesi gerekli şartların oluştuğunu kanıtlamaz.

Pazarlamacılık ilişkisi işletme dışında sürekli işveren hesabına aracılık veya yetkili işlem yapmayı konu alır. İşyerindeki her satış personeline 456. madde aynı biçimde uygulanmaz. Bağımsız acente veya tek seferlik temsilci yönünden sözleşmenin gerçek türü önemlidir. Engel döneminin ne zaman başladığı, hangi faaliyetleri kapsadığı ve tarafın hangi işlemleri hâlâ yapabildiği kayıtlarla gösterilmelidir.

Ücret hakkı önce ayrı belirlenir

Pazarlama faaliyeti kusursuz biçimde imkansız hale geldiğinde ve sözleşme veya kanun ücret ödenmesini gerektirdiğinde hesap, sabit ücret ile komisyon kaybı nedeniyle ödenebilecek uygun tazminat üzerinden kurulur. Komisyon ücretin beşte birinden azsa komisyon kaybı için tazminat ödenmeyeceği yazılı kararlaştırılabilir. Bu istisna, bütün ücretin kaldırılmasına izin vermez. Hangi kalemin sabit ücret, hangi kalemin komisyon olduğu açıklaştırılmalıdır.

Ücretinin tamamını alan pazarlamacının işletmede iş görmesi yükümlülüğü, aynı maddede ayrıca düzenlenmiştir. Eksik ücret ödeyip tam ücret koşulu gerçekleşmiş gibi hareket edilmemelidir. Ücret modelinin kendisi hakkında Pazarlamacı Yalnız Satış Komisyonuyla Çalıştırılabilir mi? farklı bir açıklama sunar. Engel dönemindeki ödeme cetveli, önceki komisyonlar ve varsa yazılı istisna aynı belgelerde gösterilmelidir; tahmin edilen kazanç tek başına hesap olmaz.

Her işletme görevi beklenebilir sayılmaz

Kanun, çalışanın yapabileceği ve kendisinden beklenebilecek işlerden söz eder. Eğitim gerektiren tehlikeli makineyi kullanmak, sağlık durumuna uygun olmayan ağır taşıma veya gerekli yetkinlik bulunmayan teknik işi üstlenmek aynı kapsamda değerlendirilemez. Görevin güvenliği, çalışanın becerileri, hizmet ilişkisindeki konumu ve somut iş ihtiyacı araştırılır. Normal müşteri kayıtlarını düzenlemekle bambaşka mesleğin tüm sorumluluğunu üstlenmek farklıdır.

Örneğin ürün sevkiyatı geçici durmuş ve satış çalışanına tam ücret ödeniyorsa, mevcut müşteri dosyalarının düzenlenmesi beklenebilir bir görev olabilir. Aynı kişiye sertifikasız olarak forklift kullanmasının söylenmesi ise farklı güvenlik ve yeterlilik sorunları yaratır. Bu varsayımsal örnek bir görevin otomatik uygun olduğu sonucunu vermez; gerçek iş tanımı, eğitim ve koşullar belirleyicidir. Talimatın içeriğinin yazılı alınması uyuşmazlığın konusunu netleştirir.

Çalışan hangi kayıtları saklamalı?

Faaliyet engeline ilişkin bildirim, alternatif görev yazısı, ücret hesapları, eğitim belgeleri ve sağlık kısıtlamaları birlikte korunur. İşçi, görevi neden yerine getiremeyeceğini somut olarak açıklamalıdır; yalnız “pazarlamacıyım” demek her uygun işletme işini reddetme yetkisi yaratmaz. İşveren de görevin hangi süre ve iş organizasyonu için verildiğini göstermelidir. Güvenlik riski varsa talimatı uygulamadan önce gerekli tedbir ve eğitimin sağlanması istenir.

Engel sürekli hale gelir veya taraflar sözleşmeyi sona erdirmeyi düşünürse fesih koşulları ayrıca incelenir. Mevsimlik Satış Yapan Pazarlamacının Sözleşmesi Ne Zaman Feshedilebilir? yalnız belirli mevsimsel komisyon ilişkilerindeki özel bildirim düzenine ilişkindir; geçici pazarlama engeli her zaman bu fesih kuralını doğurmaz. Verilen yeni işin sözleşmeyi kalıcı değiştirmesi, ücret kesintisi veya haklı fesih iddiası varsa bunlar geçici alternatif görev sorusundan ayrı kurulmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — ÇSGB — m.448,454,456,459