Ortak Yazılan Eser Tek Yazardan İzinle Yayımlanır mı?

Birden çok kişinin yazdığı eserde yalnız bir yazarın imzası her durumda bütün eseri yayımlama yetkisi vermez. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, katkıların ayrılabildiği eserlerle ayrılmaz bütün oluşturan eserler için farklı kurallar koyar. Ayrıca sözleşme ve hakları kullanacak kişiye ilişkin özel düzenlemeler sonucu etkileyebilir. Önce kimlerin gerçekten eser sahibi olduğu ve hangi hakların kullanıldığı belirlenmelidir.

Her katkı eser sahipliği yaratır mı?

10. madde, eserin meydana getirilmesindeki teknik hizmet veya ayrıntılara ilişkin yardımların ortak eser sahipliğine temel oluşturmadığını belirtir. Yazım hatası düzeltme, dosya düzenleme veya teknik teslim desteğiyle yaratıcı katkı aynı değildir. Buna karşılık kişinin ortaya koyduğu bağımsız anlatım veya başka yaratıcı katkı, somut niteliğine göre değerlendirilebilir. Eser sahipliği yalnız projedeki görev unvanından çıkarılmaz.

Örneğin kitabın araştırmasını organize eden kişi ile ayrı bir bölümü kendi anlatımıyla yazan kişi farklı konumda olabilir. Editörün görev kapsamı ve fiilî katkısı görülmelidir. “Projeye herkes katıldı” veya “ücreti tek kişi ödedi” açıklaması hak sahiplerini belirlemeye yetmez. Çalışma dosyaları, bölüm taslakları ve sözleşmeler hangi katkının kime ait olduğunu gösterebilir.

Bölümler ayrılabiliyorsa

9. maddeye göre birlikte meydana getirilen eserin kısımları ayrılabiliyorsa her kişi meydana getirdiği kısmın sahibi sayılır. Aksi kararlaştırılmadıkça, bütün eserin değiştirilmesi veya yayımlanması için diğerlerinin katılımı istenebilir. Aynı hüküm mali hakların kullanılmasına da uygulanır. Tek bölümün sahibi olmakla kitabın tamamını yayımlama konusunda tek başına yetkili olmak aynı değildir.

Yayınevinin tek yazardan aldığı izin hangi bölümü ve hangi hakkı kapsıyor, kontrol edilir. Diğer yazarın hakları ayrıca devredilmiş veya geçerli biçimde kullanım yetkisi düzenlenmiş olabilir. Sözleşmede bütün eser üzerinde işlem yapmaya ilişkin hüküm varsa kapsamı okunur. İzin eksikliği, yalnız yayınevinin ödemeyi tek kişiye yapmasıyla kendiliğinden giderilmez.

Eser ayrılmaz bir bütünse

10. madde, ayrılmaz bütün oluşturan eserin sahibini onu meydana getirenlerin birliği olarak belirler ve birliğe adi şirket hükümlerini uygular. Ancak aynı maddede, sözleşme, hizmet şartları veya ilgili yasada aksi yoksa birlikte eser üzerindeki hakların eser sahiplerini bir araya getiren gerçek veya tüzel kişi tarafından kullanılmasına ilişkin özel hüküm de vardır; sinema eserine ilişkin haklar saklıdır.

Bu nedenle her ortak proje için “mutlaka bütün yazarların ayrı imzası gerekir” şeklinde tek kural kurulamaz. Birliğin oluşumu, organizasyonu, sözleşme ve özel hükümlerin etkisi görülmelidir. Hakları kullanmakla eseri meydana getiren kişi olmak yine farklıdır. Organizasyon yetkisi bulunduğu iddiası, yaratıcı katkı sahibinin adının ve diğer manevi haklarının yok sayılmasına genel izin vermez.

Bir yazar sebepsiz izin vermezse

9 ve 10. maddeler, diğer kişinin haklı sebep olmadan gereken katılımı veya izni reddetmesi hâlinde mahkemece izin verilebilmesini düzenler. Reddin haklı olup olmadığı somut olayda değerlendirilir. Yayımlama planı, değişiklikler, önceki anlaşma ve eser sahibinin korunması gereken çıkarları önemlidir. Ret üzerine tek taraflı yayına başlamak, mahkeme izniyle aynı hukuki işlem değildir.

Ayrılmaz esere ilişkin birliğin menfaatleri ihlal edildiğinde her eser sahibi tek başına hareket edebilir; bu koruma yetkisi bütün eseri tek başına lisanslama yetkisiyle karıştırılmamalıdır. Yayın hazırlığında katkı listesi, hak kullanım sözleşmeleri, ayrı ayrı gösterilen mali haklar ve planlanan değişiklikler bir araya getirilir. Böylece tek imzanın hangi yetkiye dayandığı açıkça görülebilir.

Bağlantılı konular

Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat; Yayınevi Kitabı Bastı Ama Yazara Satış Payı Ödemedi: Hesap Nasıl İstenir?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.8–10,15–16,52.