Yayınevi Kitabı Basmıyorsa Yazar Haklarını Geri Alır mı?

Yayınevinin kendisine verilen mali hak veya ruhsatı kararlaştırılan sürede, süre yoksa duruma uygun zamanda gereği gibi kullanmaması ve bunun yazarın menfaatlerini esaslı biçimde ihlal etmesi, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 58. maddesindeki cayma hakkını gündeme getirebilir. Kitabın gecikmesi, hiçbir işlem yapılmadan aynı eserin hemen başka yayınevine verilebileceği anlamına gelmez. Kanundaki bildirim düzeni ve somut sözleşme birlikte incelenir.

Her basım gecikmesi aynı ağırlıkta mı?

Sözleşmede teslim, editör incelemesi, son onay ve basım için ayrı tarihler bulunabilir. Yazarın tamamlanmış eseri teslim edip etmediği ve yayınevinin hangi hakkı kullanması gerektiği önce belirlenir. Eksik metin veya kararlaştırılmamış yeni bölüm tartışması ile bütün yükümlülükler tamamlandığı hâlde eserin yıllarca kullanılmaması farklıdır.

58. madde, kullanmama yanında eser sahibinin menfaatlerinin esaslı surette ihlalini de arar. Eserin güncelliğini yitirmesi, yayın fırsatının kaybı veya münhasır hak nedeniyle başka yayına engel olunması somutlaştırılabilir. Yayınevinin tanıtım hazırlığı ve gerçekten yaptığı işlemler de görülür. Sadece yazarın soyut memnuniyetsizliğiyle her sözleşmenin çözülebileceği sonucu çıkarılmaz.

Önce uygun süre verilmesi

Caymak isteyen eser sahibi, sözleşmedeki hakların kullanılması için diğer tarafa noter yoluyla uygun süre vermek zorundadır. Süre, kullanılacak hak ve gereken gerçek işlemlerle uyumlu olmalıdır. Bildirimde eser, sözleşme, yerine getirilmeyen kullanım ve beklenen işlem açıkça gösterilir. Belirsiz “bütün haklarımı iade edin” mesajı bu aşamayla aynı değildir.

Kanun bazı durumlarda süre verilmesini aramaz: kullanımın karşı taraf için imkânsız olması, karşı tarafça reddedilmesi veya süre verilmesinin yazarın menfaatlerini esaslı tehlikeye düşürmesi. Bu istisnalar somut kayıtlarla açıklanmalıdır. Genel bir gecikme her durumda imkânsızlık veya açık ret sayılmaz. Yayınevinin yazılı cevabı ve proje tarihleri önemlidir.

Cayma ne zaman tamamlanır?

Verilen süre sonuçsuz geçtiğinde veya süre vermek gerekmeyen bir hâl bulunduğunda cayma, noter yoluyla yapılacak ihbarla tamamlanır. Kanun, cayma ihbarının tebliğinden itibaren dört hafta geçtikten sonra caymaya karşı itiraz davası açılamayacağını belirtir. Bu dört hafta, yazarın bütün sözleşmesel alacaklarını talep edebileceği tek süre değildir; karşı tarafın caymaya itirazına ilişkin özel sınırdır.

İlk süre verme ile son cayma bildiriminin tarihleri ve ulaşma kayıtları ayrı saklanır. Aynı eserin başka yayınevine verilmesi düşünülüyorsa önce mevcut hak ilişkisinin durumu netleştirilir. Yeni sözleşmede eski ilişkinin hiç bulunmadığını söylemek yerine gerçek belgeler üzerinden ilerlenmelidir. Önceden yayımlanmış baskı ve satışların hesapları da ayrıca incelenebilir.

Sözleşme caymayı yasaklayabilir mi?

58. madde, cayma hakkından önceden vazgeçmeyi kabul etmez. Hakkın kullanılmasını iki yıldan fazla süre engelleyen sınırlamalar da geçersizdir. Buna karşılık bu kural, her iki yıllık sözleşmenin veya her münhasır yayın izninin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Yasak, kanundaki cayma hakkını belirli biçimde bertaraf eden düzenlemeye yöneliktir.

Hakları edinenin kullanmamakta kusuru yoksa veya yazarın kusuru daha ağırsa, hakkaniyet gereken durumda uygun tazminat isteyebilir. Bu nedenle cayma yolu seçilirken yalnız basılmama olgusu değil gecikmenin nedeni de incelenir. Örneğin yazarın bütün düzeltmeleri teslim ettiği ve yayınevinin yayını açıkça reddettiği dosya ile son metnin yazar tarafından gönderilmediği dosya aynı değildir. Sözleşme, teslim kayıtları, yayın takvimi ve noter bildirimi hukuki değerlendirmenin omurgasını oluşturur.

Bağlantılı konular

Yayınevi Kitabı Bastı Ama Yazara Satış Payı Ödemedi: Hesap Nasıl İstenir?; Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.58–59.