Satın Alınan Tablo Ürün ve Kataloglarda Basılabilir mi?

Tablonun aslını satın almak, o tabloyu poster, ambalaj veya ürün üzerinde sınırsız çoğaltma hakkını kendiliğinden kazandırmaz. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 57. maddesine göre asıl veya çoğaltılmış nüsha üzerindeki mülkiyet devri, aksi kararlaştırılmadıkça fikrî hakların devrini içermez. Ancak sergi ve açık artırma katalogları için kanunda özel bir istisna bulunduğundan bütün katalog kullanımları da aynı sonucu vermez.

Fiziksel eserle görüntüsü aynı hak konusu mu?

Alıcı tablonun fiziksel maliki olabilir. Resmi çerçeveletmesi, bulunduğu yeri değiştirmesi veya kanuni sınırlar içinde satması ile görüntüyü binlerce ürün üzerine basması ayrı işlemlerdir. İkinci işlemde çoğaltma ve yayma gibi mali haklar değerlendirilir. Tablo sahibinin kendi atölyesinde fotoğraf çekmesi de fotoğrafın bütün mecralarda ticari kullanılabileceğini otomatik göstermez.

Satış belgesi, sanatçıyla anlaşma ve varsa ayrı lisans birlikte okunur. “Tüm kullanım hakları” ifadesi ilgili mali hakların yazılı ve ayrı ayrı gösterilmesi gereği açısından değerlendirilir. Baskı, reklam, dijital yayın veya değiştirilerek kullanım farklı kapsamlar içerebilir. Eser üzerindeki mali hakları satan kişinin bu haklara gerçekten sahip olması da gerekir.

Sergi kataloğunda farklı kural

40. madde, umumi mahallerde teşhir edilen veya açık artırmaya konulan eserin, sergi ya da artırmayı düzenleyenler tarafından bu amaçlarla çıkarılan katalog, kılavuz ve benzeri basılı materyalle çoğaltılıp yayılmasını mümkün kılar. Bu nedenle gerçek bir sergiyi tanıtan katalogla mağazanın tablodan desen üreterek ürün satması aynı değildir. Kataloğun kim tarafından, hangi amaçla ve hangi içerikle hazırlanacağı önemlidir.

Eserin yalnız “katalog” adlı dosyada bulunması istisnayı kendiliğinden sağlamaz. Sergiyle ilgisi olmayan ticari ürün listesi veya başka kampanya, aynı hükme dayanamayabilir. Kataloğun dijital platformlarda farklı biçimde yeniden kullanımında da somut kullanım incelenir; basılı materyal istisnası bütün yeni mecralar için sınırsız izin olarak genellenmez.

Eseri sergilemek için de izin gerekir mi?

40. madde, sahibince açık yasaklayıcı kayıt konulmamışsa güzel sanat eserinin maliki veya onun izniyle başkaları tarafından umumi yerde teşhir edilebilmesini düzenler. Dolayısıyla fiziksel eserin sergilenmesi, mali çoğaltma hakkının devredildiği anlamına gelmez. Satış sırasında konulan kayıtlar ve sözleşme koşulları ayrıca görülmelidir.

17. maddeye göre malik eseri bozamaz, yok edemez ve eser sahibinin haklarına zarar veremez. Eser sahibinin belirli durumlarda aslından geçici yararlanma isteme hakkı da vardır. “Eser benim, istediğim gibi keserim veya değiştiririm” yaklaşımı fiziksel mülkiyetin sınırlarını gözden kaçırabilir. Satış şartları sanat eserinin niteliğiyle birlikte değerlendirilir.

Baskı üretiminden önce ne kontrol edilir?

Tablonun kim tarafından meydana getirildiği, mali hakların devam edip etmediği, alıcının edinim belgesi ve hedef kullanım yazılı belirlenir. Bir lisans alınacaksa çoğaltma, yayma ve gerekiyorsa işleme/umuma iletim haklarının kapsamı açık gösterilir. Ürün adedi, mecra, süre ve ülke sınırları ticari amaçla uyumlu kurulur. Baskı firmasının dosyayı kabul etmesi, hak sahibinin izin verdiğini kanıtlamaz.

Örneğin koleksiyoner tablosunu gerçek bir sergide göstermiş ve sergi kataloğunda yer vermiş olabilir. Daha sonra aynı görüntüyü tişörtlerde kullanmak isterse önceki sergi kataloğu istisnası bu yeni ürün üretimine otomatik taşınmaz. Her kullanım, kendi amacı ve kanuni dayanağıyla değerlendirilir.

Bağlantılı konular

Logo Tasarım Bedelini Ödemek Telif Haklarını da Devralmak Anlamına Gelir mi?; Telif Hakkı İhlalinde Maddi ve Manevi Tazminat.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — Kültür ve Turizm Bakanlığı: m.17,21–23,40,52,57.