Kazaya Yol Açmayan Tehlikeli Olay Kayda Alınmalı mı?

Kimsenin yaralanmadığı tehlikeli bir olayın kayda alınması ve incelenmesi gerekebilir. 6331 sayılı Kanun'un 14/1-b maddesi, işyeri veya ekipmanda hasar oluşturan ya da çalışan, işyeri veya ekipmana zarar verme potansiyeli taşıyan olayların işverence incelenmesini ve raporlanmasını öngörür. Bu yükümlülük için bir kişinin mutlaka yaralanmasını beklemek gerekmez. Günlük dilde ramak kala denilen olaylar, kazayı önlemek bakımından somut uyarı niteliği taşıyabilir.

Hasar oluşmasa bile neden inceleme gerekir?

Bir rafın üstündeki malzeme çalışan geçtikten birkaç saniye sonra düşmüş olabilir. Malzeme kırılmamış, zeminde hasar oluşmamış ve kimse yaralanmamış olsa bile olayın zarar verme potansiyeli vardır. Kanun, yalnız gerçekleşen maddi hasarı değil bu potansiyeli de kapsar. Olayın iyi sonuçlanması, aynı koşulların tekrarında zararın daima önleneceğini göstermez. Tesadüfen boş kalan alanla güvenli biçimde tasarlanmış alan birbirinden ayrılmalıdır.

Buna karşılık ortada gerçekleşmiş olay bulunmadan saptanan tehlikeli durumla, meydana gelmiş ramak kala olay aynı kayıt türü değildir. Örneğin gevşek bağlantının kontrolde görülmesi tehlike tespitidir; bağlantının kopup parçanın düşmesi ayrıca olaydır. Her ikisi de önleyici tedbir gerektirebilir. Ancak raporda neyin gözlemlendiği, neyin gerçekleştiği ve hangi zararın oluşmadığı doğru yazılmalıdır. Belirsiz ifadeler sonraki değerlendirmeyi zorlaştırır.

İşveren hangi bilgileri araştırmalı?

Olayın zamanı, yeri, ilgili ekipman, yapılan iş ve çalışanların konumu belirlenmelidir. Görgüsü olan kişilerin açıklamaları, güvenli biçimde elde edilmiş fotoğraflar, bakım kayıtları ve varsa ilgili kamera kesiti değerlendirmeye yardımcı olabilir. Kayıt yalnız bir kişiyi suçlayan kısa bir cümleden oluşmamalıdır. İş akışı, ekipmanın durumu, verilen talimatlar ve koruyucu düzenlemeler birlikte ele alınmalıdır. Böylece benzer olayın neden tekrar edebileceği anlaşılabilir.

Önlem almak için olay yerinin tehlikeli halde korunması gerekmez. Öncelik çalışanları güvenli duruma getirmektir; deliller güvenli koşullarda muhafaza edilir. Çalışanların tehlikeye maruz bırakılması pahasına görüntü toplamak doğru değildir. Ciddi ve yakın tehlikede çalışmaktan kaçınma hakkına ilişkin koşullar ayrıca değerlendirilir. Ramak kala raporu tutulacak olması, devam eden tehlike karşısında hiçbir şey yapmadan çalışmayı sürdürme gerekçesi olamaz.

Her ramak kala olay üç gün içinde SGK'ya mı bildirilir?

İşyeri içindeki inceleme ve raporlama yükümlülüğüyle gerçekleşmiş iş kazasının SGK'ya bildirimi farklıdır. Kanunun 14/2. maddesi, iş kazaları için kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK bildirimi düzenler. Bu süreyi, yaralanmasız her tehlikeli olay bakımından otomatik SGK bildirim süresi gibi anlatmak doğru olmaz. Önce olayın hukuki niteliği ve fiilî sonucu belirlenmelidir. İç rapor düzenlenmesi, bildirilmesi gereken gerçek bir iş kazasının bildirimini de ortadan kaldırmaz.

İlk anda yaralanma görülmediği düşünülmüş olsa bile sonradan sağlık şikâyeti veya tıbbi bulgu ortaya çıkabilir. Olayın etkileri sonradan anlaşıldığında başlangıçtaki ramak kala etiketi değişmez bir hüküm değildir. Sağlık durumu ve olay bağlantısı yeniden değerlendirilmelidir. Çalışanın yaralanmasını gizlemek için olayı yalnız ekipman arızası diye yazmak, doğru kayıt tutmakla bağdaşmaz. Rapor, bilinen gerçekleri ve sonradan öğrenilen bilgileri ayırmalıdır.

Varsayımsal örnek: boş koridora düşen yük

Depoda kaldırılan yükün bağlantıdan kurtularak boş koridora düştüğünü varsayalım. Kimseye çarpmadığı için olayın kayıtsız bırakılması düşünülmektedir. Oysa yükün düşmesi çalışanlara veya ekipmana zarar verebilecek niteliktedir. İşverenin inceleme yapıp rapor düzenlemesi gerekir. Yükleme şekli, bağlantı parçası, ekipmanın kontrolü ve koridorun kullanımı araştırılarak benzer olayın önlenmesine yönelik tedbirler belirlenebilir. Sadece yeni parça takılması, diğer nedenlerin de giderildiğini her zaman göstermez.

Çalışan açısından hangi kayıtlar önemlidir?

Çalışan, gördüğü olayı tarih, saat ve yer belirterek işverene veya ilgili iş güvenliği görevlilerine iletebilir. Yazılı bildirimin ve alınan cevabın saklanması, ne zaman bilgi verildiğini gösterir. Olay daha sonra bedensel zararla bağlantılı bir uyuşmazlığa dönüşürse önceki kayıtlar önem kazanabilir. SGK sürekli iş göremezlik oranına itiraz ise artık oluşmuş zararın değerlendirilmesiyle ilgili farklı bir süreçtir. Ramak kala kaydının asıl işlevi, zarar gerçekleşmeden nedenleri görünür hale getirmektir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — ÇSGB — m.13,14/1-b ve 14/2; m.19/2-c.