Çocuk Vefat Ederse Doğum Borçlanması Yapılır mı?

Çocuk vefat ederse doğum borçlanması hakkı geçmişteki bütün günler bakımından ortadan kalkmaz. Diğer koşullar sağlanıyorsa, doğumdan sonra çocuğun yaşadığı ve annenin borçlanmaya uygun sigortasız geçirdiği süreler değerlendirilebilir. Çocuğun ölümünden sonraki dönem bu doğuma dayanılarak borçlanılamaz. İki yıllık üst sınır, her başvuruda mutlaka iki yıl hizmet kazanılacağı anlamına gelmez. Önce doğum, vefat ve prim bildirim tarihleri birlikte incelenir; borç ancak uygun bulunan günler üzerinden hesaplanır.

Çocuğun başvuru gününde hayatta olması mı gerekir?

5510 sayılı Kanunun 41. maddesindeki ölçüt, borçlanılacak dönemde çocuğun yaşamasıdır. Bu nedenle çocuk yıllar önce vefat etmiş olsa da hayatta olduğu doğum sonrası uygun sürelerin sonradan talep edilmesi değerlendirilebilir. Başvuru tarihindeki aile tablosuna bakıp bütün talebi reddetmekle, borçlanılan günlerdeki durumu incelemek aynı şey değildir. Başvuru dilekçesinde hangi doğuma ve hangi tarih aralığına dayanıldığı açıkça gösterilmelidir. Nüfus kaydındaki ölüm tarihi ile talep edilen son gün birbirini doğrulamalıdır.

Doğumdan önceki sigortalılık ve sonraki çalışma

SGK'nın güncel açıklaması doğumdan önce sigortalılık koşulunun gerçekleşmesini arar. Sigortalılık türüne göre tescil, prim bildirimi veya tahakkuk koşulları farklı değerlendirilir. Yalnız çocuk sahibi olmak, sigorta kaydı hiç incelenmeden geçmiş yılları satın alma imkânı vermez. Doğum sonrasında uzun vadeli sigorta kapsamında değerlendirilmiş günler de aynı dönem için ikinci kez borçlanılarak hizmete eklenmez. Doğumdan sonraki iki yılın tamamında çalışılmışsa, çocuğun daha sonra ölmesi çalışılan günleri borçlanılabilir boşluğa dönüştürmez.

Bir işyerinde çalışmanın sona erdiği tarih ile prim bildiriminin bittiği tarih farklı görünüyorsa önce kayıtların doğruluğu araştırılır. Eksik bildirilmiş çalışma, sırf borçlanma yapılarak kapatılması gereken sıradan bir boşluk gibi kabul edilmemelidir. Aynı günlerin iki ayrı yolla hizmete dönüştürülmesi mümkün olmadığı için hizmet dökümünün yalnız toplamı değil, ay ay dağılımı önemlidir. Borçlanma istenen aralıkta başka bir sigortalılık statüsünün bulunup bulunmadığı da kontrol edilir.

Varsayımsal örnek: vefattan önce işe dönüş

Bir annenin doğumdan önce sigortalı olduğunu, doğumdan sekiz ay sonra işe döndüğünü ve çocuğun onuncu ayda vefat ettiğini düşünelim. Anne, iki yıllık üst sınır bulunduğu gerekçesiyle yirmi dört ayın tamamını isteyemez. Çocuğun yaşadığı ilk on ay içinde, işe dönüşten önceki uygun boşluk araştırılır; sigortalı çalışılan sonraki günler ayrıca dışlanır. Bu örnekte yaklaşık ay hesabı yalnız mantığı gösterir. SGK'nın kabul edeceği kesin gün sayısı doğum, işe giriş, bildirim ve vefat kayıtlarına göre belirlenir.

SGK'ya hangi bilgiler sunulmalı?

Başvuruda anneye ait hizmet dökümü, ilgili çocuğun doğum ve ölüm kaydı, istenen tarih aralığı ve varsa önceki borçlanma işlemi belirtilir. Kurumun erişebildiği kayıtlar esas alınır; her dosyada işverenden yeni bir belge alma zorunluluğu bulunduğu söylenemez. Buna karşılık nüfus veya hizmet bilgisinde uyuşmazlık varsa onu açıklayan belge eklemek gerekir. Birden çok doğum bulunuyorsa dönemler ayrı yazılmalı, aynı günler iki doğum için tekrar istenmemelidir. Hesap bildiriminde kabul edilen gün ve dışlanan bölüm ayrıca kontrol edilmelidir.

Borçlanma başvurusu ile hizmetin kazanılması aynı aşama değildir. Hesaplanan borcun bildirilmesi ve kanuni ödeme koşulunun yerine getirilmesi gerekir. Emeklilik için gereken bütün şartlar da ayrıca incelenir; borçlanma yapılması tek başına aylık bağlanacağı sonucunu doğurmaz. Kurumun ret gerekçesi çocuğun ölümüne dayanıyorsa, ölümden sonraki sürelerle ölümden önceki uygun günlerin birbirine karıştırılıp karıştırılmadığına bakılır. Yazılı hesap ve ret belgesi olmadan yalnız telefondaki açıklamayla sonuca varılmamalıdır.

Benzer görünen iki hakla farkı

Bu işlem, doğum sırasında gelir kaybını karşılayan analık rapor parasından farklıdır; analık ödeneğindeki prim şartı ayrı kurallara bağlıdır. Aynı şekilde ağır engelli çocuğu olan annenin emeklilik hakkı, uygun çalışma sürelerine ilave gün ve yaş indirimi mekanizması içerir. Çocuğun vefatının bu üç alandaki etkileri tek bir kurala indirgenemez. Talep edilen şeyin geçmiş sigortasız süreyi borçlanmak mı, bir ödeneği almak mı yoksa hizmete ilave istemek mi olduğu baştan belirlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• SGK — Doğum borçlanması — 5510 m.41/a; çocuğun yaşadığı dönem ve primli günlerin ayrılması.
• 5510 sayılı Kanun — Bakanlık mevzuat nüshası — m.41.