İş Göremezlik Geliriyle Emekli Aylığı Birlikte Alınır mı?

Sürekli iş göremezlik geliriyle emekli aylığı birlikte alınabilir; ancak iki ödemenin tamamının her durumda birlikte yatırılması beklenmemelidir. 5510 sayılı Kanunun 54. maddesindeki birleşme kuralında, iş kazası veya meslek hastalığı geliri ile yaşlılık ya da malullük aylığına ayrı ayrı hak kazanılmışsa yüksek olanın tamamı, düşük olanın yarısı ödenir. Buradaki ilk soru hesap oranı değil, her iki hak için gerekli şartların gerçekten oluşup oluşmadığıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Gelir ile aylık farklı sigorta haklarıdır: Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığının sigortalının meslekte kazanma gücü üzerindeki etkisine dayanır.
• Hangi ödeme tam, hangisi yarım olur: 5510 m.54/c kapsamında karşılaştırma, birleşen gelir ve aylığın tutarları üzerinden yapılır.
• Varsayımsal hesap örneği: Bir kişinin sürekli iş göremezlik gelirinin 10.000, yaşlılık aylığının 20.000 birim olduğunu varsayalım.
• Eski sigortalılık dönemleri neden ayrıca kontrol edilir: İlk sigortalılık, iş kazası, gelir başlangıcı ve aylık başlangıcı farklı kanun dönemlerine denk gelebilir.
• Eksik ödeme şüphesinde istenecek belgeler: Her iki tahsis kararı, başlangıç tarihleri, ayrı hesaplanan gelir ve aylık tutarları, birleşme işleminin gerekçesi ve aylık ödeme dökümleri bir araya getirilmelidir.

Gelir ile aylık farklı sigorta haklarıdır

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığının sigortalının meslekte kazanma gücü üzerindeki etkisine dayanır. Yaşlılık aylığı ise ilgili emeklilik rejimindeki hizmet, yaş ve diğer şartlarla bağlantılıdır. Malullük aylığı da kendi sağlık ve sigortalılık koşulları bulunan ayrı bir haktır. Banka açıklamasında hepsine maaş denilmesi, bu ödemelerin hukuken aynı tür olduğu anlamına gelmez. Tahsis kararında hakkın tam adı kontrol edilmelidir.

İş kazası geçiren bir kişiye gelir bağlanması, onun otomatik olarak malulen veya yaşlılıktan emekli olduğu sonucunu doğurmaz. Örneğin sürekli gelir için kabul edilen kayıp oranı, malullük değerlendirmesindeki koşulu tek başına karşılamayabilir. Sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesi ile aylık için gerekli hizmet günlerinin tamamlanması ayrı incelemelerdir. İki başvuru aynı tıbbi belgelerden yararlansa bile hukuki değerlendirme bütünüyle aynı değildir.

Hangi ödeme tam, hangisi yarım olur?

5510 m.54/c kapsamında karşılaştırma, birleşen gelir ve aylığın tutarları üzerinden yapılır. Yüksek tutar tam korunur; küçük tutarın yarısı ödenir. Bu yüzden emekli aylığının daima tam, iş göremezlik gelirinin daima yarım ödeneceği söylenemez. Gelir daha yüksekse tam ödenecek kalem gelirdir. Tutarlar eşitse iş kazası veya meslek hastalığı gelirinin tamamı, malullük veya yaşlılık aylığının yarısı esas alınır.

Yarım ödeme, sağlık kurulunun kayıp oranını yarıya indirdiği anlamına gelmez. Bu, iki sigorta hakkının birlikte ödenmesiyle ilgili hesap kuralıdır. Oran kararıyla ödeme kararı ayrı belgeler olarak istenmelidir. Sağlık raporunda değişiklik olmadan banka ödemesinin azalması bu nedenle mümkün olabilir. Bunun hukuka uygun olup olmadığı, ikinci hakkın başlangıç tarihi ve birleşme hesabı görülmeden belirlenemez.

Varsayımsal hesap örneği

Bir kişinin sürekli iş göremezlik gelirinin 10.000, yaşlılık aylığının 20.000 birim olduğunu varsayalım. Yalnız birleşme kuralını göstermek için yapılan bu örnekte 20.000 birimin tamamı ile 10.000 birimin yarısı birlikte değerlendirilir. Gelir 20.000, aylık 10.000 olsaydı bu kez gelirin tamamı ve aylığın yarısı esas alınırdı. Bu sayılar gerçek bir kişinin aylığı veya güncel alt sınır tutarı değildir; ek ödeme, kesinti ve somut dosya hesapları ayrıca incelenir.

Eski sigortalılık dönemleri neden ayrıca kontrol edilir?

İlk sigortalılık, iş kazası, gelir başlangıcı ve aylık başlangıcı farklı kanun dönemlerine denk gelebilir. 5510’un geçiş hükümleri veya önceki sosyal güvenlik rejimleri dosyanın değerlendirilmesini etkileyebilir. Bu yazıdaki temel formül, her eski tahsis dosyasına tarih araştırılmadan uygulanmamalıdır. Özellikle kamu görevlilerinin özel rejimleri ile birden fazla ölüm dosyasından alınan aylıklar aynı örnek gibi değerlendirilmez. İkiden fazla hak varsa karşılaştırmanın kapsamı da değişir.

Malullük aylığı başvurusu reddedilmiş kişinin zaten gelir alması, ret kararının mutlaka hatalı olduğunu göstermez. Malullük aylığı ret gerekçesi sağlık, hizmet veya diğer koşullar yönünden ayrı okunmalıdır. Önce hak kazanma uyuşmazlığı çözülür; ardından hakların aynı dönem için birleşip birleşmediği ve tutar hesabı incelenir.

Eksik ödeme şüphesinde istenecek belgeler

Her iki tahsis kararı, başlangıç tarihleri, ayrı hesaplanan gelir ve aylık tutarları, birleşme işleminin gerekçesi ve aylık ödeme dökümleri bir araya getirilmelidir. Kuruma başvuruda yalnız toplam paranın azaldığı söylenmek yerine hangi kalemin hangi tarihten itibaren yarım ödendiği sorulabilir. Sağlık oranında değişiklik olmadığı halde hesap hatası ileri sürülüyorsa talep buna göre kurulmalıdır. Önceki aylarda fazla veya eksik ödeme çıkarıldığı söyleniyorsa ilgili dönem ve hesap cetveli ayrıca istenmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• TBMM — 5754 sayılı Kanunla 5510 m.54/c değişikliği — m.34 ile düzenlenen gelir ve aylık birleşmesi.
• SGK — Maluliyet soru ve cevapları — soru 32; sürekli iş göremezlik geliri ve malullük aylığının birlikte ödenmesi.
• 5510 sayılı Kanun — Bakanlık mevzuat nüshası — m.19,25–28,54/c; geçiş hükümleri.