Sermaye Olarak Konulan Alacak Tahsil Edilmezse Ortak Sorumlu mu?

Sermayeye konulan alacak tahsil edilmezse, alacağı şirkete devreden ortak sırf devir işlemi yapıldı diye sermaye borcundan kurtulmuş olmaz. TTK 130, ortağın şirket alacağı tahsil etmedikçe borçtan kurtulmayacağını düzenler. Bununla birlikte öncelikle alacağın o şirket türünde sermaye olarak kabul edilip edilemeyeceği belirlenir. Anonim ve limited şirketlerde vadesi gelmemiş alacakların sermaye olarak konulmasına izin verilmez.

Alacağı devretmek ve sermaye borcunu ödemek

Bir ortağın müşterisinden alacaklı olması, aynı tutarı şirket kasasına koymasıyla ekonomik ve hukuki bakımdan aynı değildir. Şirket, devredilen alacağın borçlusundan ödeme bekler. Alacağın gerçekliği, geçerliliği ve tahsil edilebilirliği özellikle önem taşır. Karşı tarafın yalnız borcu kabul etmesi bile paranın şirkete geçtiğini göstermez.

Kuruluş veya sermaye işleminde hangi alacağın konulduğu açık yazılmalıdır. Borçlu, sözleşme, fatura veya diğer doğum sebebi, tutar, vade, teminat ve önceki ödemeler belirlenmeden sadece “ortak alacağını sermaye koydu” şeklinde kayıt tutulması takipte güçlük yaratır. Devir için gereken hukuki işlemler ile şirketin muhasebe kaydı birbirinin yerine kullanılmaz.

Her şirkete vadeli alacak konulabilir mi?

TTK 130 genel ticaret şirketleri hükümleri içinde vadesi gelmemiş alacakların tahsil zamanını da düzenler. Ancak bu hüküm, her şirket türünde böyle bir alacağın sermaye olmasına izin verildiği şeklinde okunamaz. Anonim şirkette TTK 342, limited şirkette TTK 581 vadesi gelmemiş alacakları sermaye dışında bırakır. Önce özel şirket türünün şartları uygulanır.

Vadesi gelmiş olması da tek başına yeterli değildir. Sermayeye elverişlilik ve gereken değerleme süreci tamamlanmalıdır. Ayni sermaye kapsamında değerlendirilen alacakta rapor, tahsil edilebilirlik ile gerçeklik ve geçerlilik yönlerini açıklamalıdır. şirkete konulabilecek sermayenin sınırları, hangi malvarlığı unsurlarının sermaye kabul edilebileceğinin bağlantılı sınırlarını ele alır.

Bir aylık süre hangi tarihte başlar?

TTK 130'a göre, vadesi gelmiş alacağın şirket sözleşmesi tarihinden başlayarak bir ay içinde tahsil edilmesi gerekir. Vadesi gelmemiş alacağın sermaye olabildiği bir şirket türünde ise, aksi kararlaştırılmamışsa bu süre vadenin gelmesinden itibaren işler. Bu iki başlangıç birbirine karıştırılmamalıdır; her dosyada doğrudan ticaret sicili tescil tarihi esas alınmaz.

Sürenin hesabı için şirket sözleşmesinin tarihiyle alacağın kendi vadesi ayrı kaydedilmelidir. Sonradan borçluyla yeni ödeme takvimi yapılması, ortağın şirkete karşı kanuni yükümlülüğünün kendiliğinden ortadan kalktığını göstermez. Borçluyla yapılan değişikliğin kim tarafından ve hangi yetkiyle kabul edildiği de incelenir.

Tahsil gecikirse faiz ve zarar nasıl ayrılır?

Kanun, hangi sebeple olursa olsun süre içinde tahsil edilmeyen alacak bakımından ortağın, sürenin bitimini izleyen günlerden itibaren işleyecek temerrüt faizini ödemesini öngörür. Şirketin bu nedenle uğradığı zararın tazmini hakkı da saklıdır. Faiz kalemi ile ayrıca ileri sürülen zarar aynı tutarın iki kez istenmesine dönüşmeyecek biçimde hesaplanmalıdır.

Varsayımsal olarak ortak, vadesi gelmiş 300 bin liralık bir alacağı sermaye olarak koymuş; şirket bir aylık süre sonunda yalnız 180 bin lira tahsil etmiş olsun. TTK 130'un üçüncü fıkrası gereğince tahsil edilmeyen bölüm için de aynı kurallar geçerlidir. Hesapta tamamı hiç ödenmemiş gibi davranılmaz; her tahsilatın tutarı ve tarihi kalan miktarla eşleştirilir.

Borçluya başvuru ile ortağın yükümlülüğü birlikte izlenir

Şirketin asıl borçluya karşı tahsil sürecini izlemesi, sermaye koyan ortağın durumunu incelemeyi gereksiz kılmaz. Buna karşılık tek alacağın hem borçludan hem ortaktan tahsili dosyada mükerrer ödeme yaratmamalıdır. Şirket hesabına gelen ödemeler, tahsil masrafları ve kalan ana para ayrı gösterilmelidir.

İncelemede alacağın dayanağı, devir evrakı, şirket sözleşmesi, değerleme raporu, borçluya yapılan bildirimler ve banka hareketleri birlikte kullanılır. Borçlu ödeme yapmadığında uygulanacak sermaye yaptırımı, yalnız TTK 130'daki faiz kuralından çıkarılmaz; şirket türünün diğer hükümleri de önemlidir. sermaye borcunu yerine getirmeyen ortağa başvuru bu daha geniş sermaye borcu takibini açıklar. Böylece alacağın tahsil edilmemesiyle ortağın kişisel nakit sermaye taahhüdünü hiç yerine getirmemesi birbirine karıştırılmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.130, 342–343 ve 581: alacak sermayesinde tahsil, süre, faiz ve şirket türü sınırı