Vekil İşi Başkasına Verirse Zararı Kim Öder?

Bir işin yapılması için vekâlet verilen kişinin işi üçüncü bir kişiye bırakması, sorumluluğunu her durumda sona erdirmez. Türk Borçlar Kanunu’nun 506 ve 507. maddeleri, işi şahsen yürütme kuralını ve başkasına gördürmenin sonuçlarını düzenler. Yetki dışına çıkarak devreden vekille, bunu yapmaya yetkili olan vekilin sorumluluk ölçüsü farklıdır. Önce üçüncü kişiye hangi işin, hangi izinle bırakıldığı belirlenmelidir.

Kural işi bizzat yürütmektir

Vekil, üstlendiği işi kural olarak kendisi yerine getirmelidir. Ancak kendisine yetki verilmesi, durumun zorunlu olması veya teamülün mümkün kılması hâllerinde işi başkasına yaptırabilir. Bu istisnalar her vekâlet ilişkisinde otomatik olarak var sayılmaz. Sözleşmenin kapsamı ve işin niteliği değerlendirilmelidir. Sadece vekilin yoğun olması veya başka birini tercih etmesi, tek başına yeterli açıklama değildir.

Yetki belgesinde başkasını görevlendirmeye ilişkin hüküm bulunabilir. Bununla birlikte hükmün hangi işleri kapsadığı ve özel sınırlamaları okunmalıdır. Malvarlığı yönetimi, belirli başvurunun yapılması ve tahsilat gibi işler birbirinden ayrılabilir. Noter belgesinin varlığı kadar içeriği de önemlidir. İşin üçüncü kişiye ne ölçüde devredildiği yazışma ve uygulama üzerinden kontrol edilir.

Yetkisi olmadan başkasına yaptırırsa

Vekil yetkisini aşarak işi başkasına gördürdüğünde, o kişinin davranışından kendisi yapmış gibi sorumludur. Dolayısıyla “zararı ben değil arkadaşım verdi” açıklaması tek başına yeterli bir savunma oluşturmaz. Devredilen işteki davranış, zarar ve bunlar arasındaki bağlantı incelenir. Bunun yanında zararın gerçekten üstlenilen iş kapsamında doğup doğmadığı da belirlenmelidir.

Örneğin belgeleri belirli kuruma sunmayı üstlenen kişinin, yetkisi olmadan görevi başka birine bırakması ve bu süreçte belgelerin kaybolması gündeme gelebilir. Kaybın nerede oluştuğu ve hangi talimatın verildiği araştırılır. Vekilin eşyayı veya evrakı üçüncü kişiye teslim ettiğini gizlemesi, olayın aydınlatılmasını güçleştirir. Teslim zinciri tarihleriyle açıklanmalıdır.

Yetki varsa yine özen gerekir

Vekil başkasına vekâlet vermeye yetkiliyse kanun, seçimde ve talimat vermede gerekli özeni göstermesini arar. Bu durumda yetkisiz devrin sorumluluk ölçüsü aynen uygulanmaz; fakat vekil bütünüyle sorumsuz da olmaz. Görevlendirilen kişinin işe uygunluğu ve verilen talimatların yeterliliği somut olarak değerlendirilir. Yetki, rastgele kişiyi seçme izni değildir.

İşin niteliğine uygun deneyim veya güvenilirlik gereksinimi varsa bunlar dikkate alınmalıdır. Belgelerin teslim zamanı, görevin sınırı ve geri bildirim yöntemi açık olmalıdır. “Ben sadece yönlendirdim” sözü, gerçekten üstlenilmiş seçme ve talimat verme görevini ortadan kaldırmaz. Öte yandan üçüncü kişinin her bağımsız hatası da yetkili devreden vekile aynı gerekçeyle otomatik yüklenmemelidir.

Vekâlet veren doğrudan başvurabilir mi?

507. madde, her iki durumda da vekâlet verenin, vekilin kendi yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu hakları doğrudan o kişiye yöneltebilmesini düzenler. Böylece yalnız ilk vekille muhatap olunacağı varsayımı doğru olmaz. Fakat doğrudan talebin konusu ve dayanağı belirlenmelidir; her üçüncü kişiye sınırsız bir tazminat istemi doğduğu düşünülmemelidir.

Vekilden hesap ve ilgili belgelerin teslimi de istenebilir. Kimlerin görevlendirildiği, hangi ödeme veya belgeyi aldığı ve nasıl işlem yaptığı kayıtlarla açıklanmalıdır. Aynı zarar için farklı kişilere yöneltilen taleplerde mükerrer tahsilat oluşturulmamalıdır. Yetki aşımı ile üçüncü kişinin temsil olunan adına yaptığı işlemin geçerliliği de bağlantılı fakat ayrı incelemelerdir.

Genel vekâlet ile özel meslek kuralları

Bu çerçeve genel vekâlet ilişkisine aittir. Avukatlık veya başka düzenlenmiş mesleklerde özel kanun hükümleri ayrıca uygulanabilir; her görevlendirme aynı genel örnekle çözülemez. Dosyada sözleşme, yetki belgesi, devir yazışması, talimat, teslim kaydı ve zarar belgeleri birlikte tutulmalıdır. Başvuruda yalnız üçüncü kişinin adı değil, ilk vekilin işi devretme yetkisi ve özen yükümlülüğü de açıkça tartışılmalıdır. Görevin yalnız yardımcı bir bölümünün yaptırılmasıyla işin bağımsız biçimde başka vekile bırakılması da aynı kabul edilmemelidir. Üçüncü kişinin fiilî rolü belirlenmeden sorumluluk hükmü seçmek eksik değerlendirmeye yol açabilir.

İlgili hukuki açıklamalar

Tapu İptal ve Tescil Davasında Vekâlet Görevinin Kötüye Kullanılması; Yetkisi Olmayan Kişi Başkası Adına Sözleşme İmzaladı: Kime Başvurulur?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.506–508.