Evde Tam Zamanlı Çalışan Temizlikçinin Yıllık İzni Var mı? Borçlar Kanunundaki Süreler

Evde çalışan temizlikçinin yıllık izni, yapılan iş ev hizmeti niteliğindeyse Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümlerine göre belirlenir. En az bir yıl çalışan kişiye yılda en az iki hafta ücretli izin verilmelidir. On sekiz yaşından küçük veya elli yaşından büyük işçide asgari süre üç haftadır. Ev hizmetlerinin İş Kanunu kapsamı dışında bulunması, ücretli dinlenme hakkını ortadan kaldırmaz. Önce gerçek işin niteliği ve çalışma ilişkisinin başlangıcı belirlenir.

Evde çalışmak ile ev hizmeti yapmak aynı ölçüt değildir

4857 sayılı İş Kanunu’nun 4. maddesinde ev hizmetleri kapsam dışında bırakılmıştır. Özel konutta ailenin günlük temizlik, yemek ve ev düzeni işlerini ücret karşılığında yerine getiren kişi bu ayrımın tipik örneğidir. Ancak çalışma adresinin bir konut olması tek başına yeterli değildir. Evden şirketin müşteri çağrılarını karşılayan personel veya bir işletmenin yönetimi altında başka bir mesleki hizmet veren kişi sırf konutta çalıştığı için aynı istisnaya sokulamaz.

Sözleşmedeki “yardımcı”, “bakıcı” ya da “serbest çalışan” etiketi de fiilî ilişkinin önüne geçmez. Özellikle çocuk bakımı, profesyonel sağlık hizmeti ve bir şirket aracılığıyla görevlendirme bulunan dosyalarda işin ağırlığı ve işverenin kim olduğu ayrıca incelenir. Bu yazı, ev hizmeti olarak yürütülen sürekli temizlik işi için TBK izin rejimini açıklar; bütün evde çalışanlara aynı süreyi uygulamaz.

Bir yıllık çalışma hangi kayıtlarla gösterilir?

Yıllık izin hesabında işe başlama tarihi önemlidir. Haftanın belirli günlerinde fakat sürekli olarak aynı evde çalışan kişi ile birbirinden bağımsız tek seferlik temizlik işleri yapan kişinin ilişkisi aynı olmayabilir. Tam zamanlı çalışma bakımından ücretin her ay ödenmesi, düzenli mesai, işverenin işin yürütülmesine ilişkin talimatları ve işin sürekliliği birlikte değerlendirilir. Yazılı sözleşme bulunmaması, hizmet ilişkisinin varlığını tek başına ortadan kaldırmaz.

Banka havaleleri, aylık ücret mesajları, işe giriş bildirimi, çalışma takvimi ve tarafların izin konuşmaları başlangıç tarihini göstermeye yardımcı olabilir. Kişi başlangıçta haftada iki gün, sonradan tam zamanlı çalışmışsa dönemler ayrılarak kaydedilir. Hesapta yalnız son sözleşmenin tarihi kullanılıp önceki fiilî dönem göz ardı edilmemelidir. İşverenin değiştiği iddiasında, yeni evde çalışma ile aynı işverenin adres değiştirmesi de birbirinden ayrılır.

İki hafta ve üç hafta nasıl ayrılır?

TBK 422 asgari izin süresini haftayla belirler. Bir yılın tamamlanmasıyla genel alt sınır iki haftadır. Kanunun özel yaş grubunda on sekiz yaşından küçükler ve elli yaşından büyükler bulunur; bunlara en az üç hafta ücretli izin verilmesi gerekir. İş Kanunu’ndaki yaş eşikleri ve gün üzerinden düzenlenen izin tablosu, TBK kapsamındaki kişiye doğrudan aktarılmamalıdır. Özellikle tam elli yaş ile elli yaşından büyük olma ifadeleri aynı değildir.

Sözleşmeyle daha uzun ücretli izin kararlaştırılabilir. Ailenin her yaz üç hafta izin vermesi düzenli ve bağlayıcı bir sözleşme uygulaması oluşturuyorsa bunun belgeleri de incelenir. Kanuni alt sınır, daha elverişli bir anlaşmanın kendiliğinden azaltılmasını sağlamaz. İzin dönemi planlanırken çalışılan gün düzeni, haftalık dinlenme ve izin başlangıç-bitiş tarihleri açık yazılmalıdır; haftalık ölçü, bordroda gelişigüzel “on gün” diye değiştirilmemelidir.

İzin sırasında ücret ve yerine gelecek çalışan

Ücretli yıllık izin, çalışanın dinlenirken gelirinin korunmasını gerektirir. TBK 425 uyarınca izin dönemine ilişkin ücret izne çıkmadan önce peşin veya avans olarak verilmelidir. İşverenin izin süresinde başka bir temizlikçiyle anlaşması, izinli kişinin ücretini kesmek için tek başına hukuki gerekçe değildir. Yerine gelen kişinin bedelini çalışanın maaşından düşme düşüncesi, ücretli iznin niteliğiyle birlikte değerlendirilir.

İzin talebinde hangi tarihlerde iş görülmeyeceği ve izin ücretinin nasıl ödeneceği belirlenmelidir. Çalışan izin sırasında evde kalıp günlük işlerini sürdürüyorsa sadece kâğıt üzerinde izin verilmiş olması yeterli kabul edilmemelidir. Konutta yatılı kalma ile fiilen çalışmama ayrı olgulardır. Gece bakım veya temizlik görevi devam etmişse bu çalışma izin hesabında ayrıca ele alınır. Ödeme dekontunda izin ücretinin açıklanması, sonraki hesap uyuşmazlığını azaltır.

Para karşılığında izin hakkından vazgeçilebilir mi?

Hizmet ilişkisi devam ederken yıllık iznin sürekli paraya çevrilmesi, TBK 425’teki feragat yasağıyla bağdaşmaz. “Bu yıl izne çıkma, bir maaş fazladan vereyim” anlaşması, dinlenme hakkının yerine otomatik olarak geçmez. Ek ödeme yapılmış olması da kullanılmayan iznin her durumda kapanması anlamına gelmez. Hangi ödemenin hangi hukuki sebeple verildiği ayrı değerlendirilir.

İzin zamanını belirlerken TBK 424 işveren ve çalışanın haklı menfaatlerinin dikkate alınmasını öngörür. Ailenin bakım ihtiyacı ile çalışanın kişisel planı konuşularak belirlenebilir. Ancak izin hakkı bulunduğu hâlde yıllarca tarih verilmemesi sorunu çözmez. Öte yandan çalışan da kayıtlı izin onayı bulunmadan istediği tarihte işi bırakmanın sonuçlarını değerlendirmelidir. Yazılı talep, cevap ve önerilen alternatif tarihlerin korunması, hakkın kullanılmasını kimin engellediğini göstermeye yardımcı olur.

Varsayımsal örnek: aile tatildeyken izin sayıldığı ileri sürülüyor

Bir temizlikçinin aynı evde iki yıl tam zamanlı çalıştığını düşünelim. Ev sahibi ağustosta şehir dışına çıkar; çalışandan bu sırada eve gelip temizlik yapmasını ve çiçekleri sulamasını ister. Daha sonra bu iki haftanın yıllık izin olduğunu söyler. Böyle bir olayda ailenin evde bulunmaması, çalışanın dinlenmiş olduğunu kanıtlamaz. Verilen görevler, ziyaret günleri ve o dönemdeki mesajlar incelenir.

Çalışan gerçekten görev almadan ücretli olarak iki hafta dinlenmişse değerlendirme farklıdır. Taraflar bunu önceden izin olarak planlamış ve kayıt altına almış olabilir. Varsayımsal örnek, izin hesabının yalnız ev sahibinin seyahat tarihine bağlanamayacağını gösterir. Gerçek dosyada çalışma talimatları ve ödeme kayıtları önemlidir; bu örnek belirli bir mahkeme kararı veya kazanma garantisi değildir.

İşten ayrılınca kullanılmayan izin nasıl ele alınır?

TBK 425 hizmet sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesinde, hak kazanıldığı hâlde kullanılmamış izin sürelerinin ücretinin ödenmesini düzenler. Hesapta sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret esas alınır. Ayrılmanın kimden geldiği, kullanılmayan izin ücretini kendiliğinden yok etmez. Ancak kaç izin döneminin doğduğu, hangilerinin fiilen kullanıldığı ve ödemelerin niteliği belirlenmelidir.

Çalışma sürerken bütün yıllar için para istemek ile sözleşme sona erdiğinde izin ücreti talep etmek farklıdır. Kanun, bu ücretin zamanaşımının sözleşmenin sona erdiği tarihte başlamasını öngörür. Somut süre hesabında ilgili rejim ve geçiş hükümleri de incelenir. “Ödenecek hiçbir izin yoktur” biçimindeki ayrılış belgesi tek başına hesap yerine geçmez; izin çizelgesi ve gerçek ödeme de dosyaya eklenmelidir.

Başvuru yolunu doğru işveren üzerinden kurmak

Uyuşmazlıkta talep edilen izin veya ücretin hangi kişiye karşı ileri sürüleceği açıklanmalıdır. Aynı evde yaşayan her aile üyesi otomatik olarak işveren sayılmaz. İşe alımı yapan, ücreti ödeyen ve işin yürütülmesini yöneten kişiye ilişkin kayıtlar değerlendirilir. Şirket aracılığıyla çalışma varsa hem sözleşmenin tarafı hem fiilî ilişki araştırılır.

7036 sayılı Kanun kapsamındaki TBK hizmet sözleşmesi uyuşmazlıklarında iş mahkemesi ve para alacağı için dava şartı arabuluculuk düzenlemeleri dikkate alınır. Başvuruya başlanırken izin dönemleri tabloya dökülmeli, fiilen kullanılan tarihler dürüstçe gösterilmeli ve tartışmalı kayıtlar ayrıca belirtilmelidir. İşverenin geçerli gördüğü izin belgesine karşı yalnız genel inkâr yerine hangi günlerde çalışıldığı açıklanmalıdır. Böylece uyuşmazlık somut bir çalışma ve ödeme hesabına dönüşür.

Sık sorulan sorular

İlgili yazılar ve hukuki dayanaklar

Yıllık izin ücreti ve kullanılmayan izin alacağı · Ücretin elden ödenmesinde gerçek ücretin ispatı

• TBK 393 ve 422–425: hizmet ilişkisi, yıllık izin, izin zamanı ve ücret
• 4857 m.4: ev hizmetleri istisnası
• 7036 kapsamında iş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk

Başvuru belgeleri ve iletişim

İlk inceleme için işe başlama tarihini gösteren yazışmalar, hizmet sözleşmesi, banka ödemeleri, çalışma takvimi, izin talepleri ve varsa ayrılış belgesi birlikte hazırlanabilir. Bakıcılık veya şirket aracılığıyla görevlendirme de varsa yapılan görevlerin tam listesi eklenmelidir. Bu belgeler, önce uygulanacak kanunu, ardından izin süresi ve ödeme hesabını belirlemeye yardımcı olur. Mersin’deki hukuk büromuzdan Türkiye genelindeki dosyalar için belge incelemesi ve hukuki süreçlerin değerlendirilmesi amacıyla iletişim ve randevu sayfamız üzerinden başvurabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)