Finansal Kiralamayla Alınan Makineler Haczedildi: Ne Yapmalı?

Finansal kiralamayla alınan makineler haczedildiğinde, ilk kontrol makinenin haciz tarihinde kimin mülkiyetinde olduğudur. Geçerli finansal kiralama ilişkisinde mülkiyet kural olarak kiralayana aittir; makinenin borçlu işletmede kullanılması onu kendiliğinden işletmenin malı yapmaz. 6361 sayılı Kanun m.28, kiracı aleyhine takipte finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasını düzenler. Bunun uygulanabilmesi için sözleşme, sicil kaydı ve haczedilen makinenin kimliği birlikte gösterilmelidir. Haciz tutanağını incelemeden yalnızca muhasebe kaydına veya makinenin üzerindeki etikete dayanmak yeterli olmayabilir.

Finansal kiralamayla alınan makineler için ilk kontrol

İşletmeler üretim makinesini genellikle kendi seçer, satıcıyla teknik ayrıntıları görüşür ve makineyi kendi tesisine yerleştirir. Finansal kiralama şirketi ise malı satın alıp kullanımını kira bedeli karşılığında işletmeye bırakabilir. Böyle bir durumda fiilî kullanım, ekonomik fayda ve bakım giderlerinin kiracıda olması ile hukuki mülkiyetin kiralayanda olması birbirinden ayrılır. Haciz anında bu ayrımın belgelerle kurulması gerekir.

6361 sayılı Kanun m.18 ve m.23, finansal kiralama sözleşmesini ve mülkiyetin kiralayana ait olduğunu düzenler. Taraflar, sözleşme süresi sonunda kiracıya satın alma hakkı tanıyabilir. Ancak gelecekte kullanılabilecek satın alma hakkı, her durumda bugünden mülkiyetin kiracıya geçtiği anlamına gelmez. Haciz tarihindeki hukukî durum esas alınır; sözleşmenin başlangıç tarihi veya muhasebede amortisman ayrılması tek başına sonuç belirlemez.

İlk belge incelemesinde malın finansal kiralamaya konu olduğu, hangi şirkete ait bulunduğu, sözleşmenin devam edip etmediği ve bir devir işlemi yapılıp yapılmadığı araştırılır. İşletmede on farklı makine varsa bunların yalnız ikisi finansal kiralamayla edinilmiş olabilir. Toplu bir “bütün makineler leasinglidir” beyanı yerine her makinenin seri numarası ve sözleşme ekiyle eşleştirilmesi gerekir. Aynı modeldeki makineler bakımından bu eşleştirme özellikle önemlidir.

Kiracıya karşı takipte özel kanun ne öngörür?

6361 sayılı Kanun m.28/2, kiracı aleyhine icra takibi yapılması hâlinde icra memurunun finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar vereceğini belirtir. Bu, sıradan bir taşınır kira sözleşmesindeki her uyuşmazlığın aynen finansal kiralama sayılması demek değildir. İşlemin kanunun kapsamına girmesi ve haczedilen eşyanın o sözleşmenin konusu olduğunun gösterilmesi gerekir. Belgenin başlığında kullanılan kelime tek başına yeterli değildir.

Özel hüküm uyarınca verilen karara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir; itirazları icra mahkemesi en geç bir ay içinde karara bağlar. Kanundaki bir aylık düzenleme, her somut dosyanın bu tarihte kesinleşeceğine veya makinenin mutlaka işletmede kalacağına ilişkin bir sonuç garantisi olarak sunulamaz. Başvuru süresi açısından kararın kaydı, ilgilinin karardan haberdar oluşu ve tebligat durumu gecikmeden incelenmelidir.

Kiracı iflas etmişse m.28/1 kapsamında finansal kiralama mallarının iflas masasından ayrılması konusunda farklı bir işlem söz konusudur. İcra yoluyla bireysel takip ile iflasın bütün malvarlığını kapsayan süreci aynı dosya değildir. İşletmenin yalnız bir alacaklı tarafından takip edilmesi ile iflasının açılması arasında usul ayrımı yapılır. Yanlış merciye verilen genel bir dilekçe, doğru başvuru süresini koruduğu varsayılarak kullanılmamalıdır.

Seri numarası ve sicil kaydı neden belirleyicidir?

Finansal kiralama sözleşmesinin bir fotokopisi, haczedilen makinenin sözleşmedeki makine olduğunu tek başına göstermeyebilir. Sözleşme eki, proforma ve satın alma faturası, teslim belgesi, marka, model ve seri numarası birlikte incelenir. Seri numarasının zamanla silinmiş olması veya haciz tutanağına eksik yazılması uyuşmazlığı büyütebilir. Bu durumda üretici belgesi, bakım kayıtları ve önceki fotoğraflar gibi doğrulanabilir yardımcı veriler toplanır.

6361 sayılı Kanun m.22, özel sicile tabi mallarda ilgili sicil düzenini; özel sicile kayıtlı olmayan taşınırlarda Finansal Kurumlar Birliği tarafından tutulan sicile tescili düzenler. Birliğin özel sicili herkese açıktır ve kanun, sicildeki kaydın bilinmediğinin ileri sürülemeyeceğini belirtir. Tescil veya şerhten sonra üçüncü kişilerin finansal kiralama malı üzerinde kazandığı ayni hakların kiralayana karşı ileri sürülememesi de bu maddede yer alır.

Sicil kaydı alınırken yalnız sözleşme numarası değil, ilgili mal listesinin kapsamı da kontrol edilir. Sonradan eklenen makineler, değiştirilen ekipmanlar veya sözleşmeden çıkarılan mallar olabilir. Eski tarihli bir ekran çıktısı güncel mülkiyet durumunu göstermeyebilir. Kayıt örneğinin tarihi, varsa tadil sözleşmesi ve devir belgeleri birlikte sunulmalıdır. Doğru makineyi yanlış sözleşmeyle ilişkilendiren bir başvuru, kuvvetli bir genel açıklamaya rağmen kanıt bakımından eksik kalır.

Haciz sırasında tutanağa hangi açıklamalar yazılmalı?

Haciz sırasında işletme yetkilisi, finansal kiralama ilişkisini somut olarak bildirmeli ve gösterebildiği belgeleri sunmalıdır. Makinenin kiralayana ait olduğu, kiralayanın tam unvanı ve sözleşme numarası tutanağa geçirilebilir. İcra dairesinin yaptığı işlemler ve kendisine bildirilen talep ve beyanlar İİK m.8 kapsamında tutanakla kayıt altına alınır. Sonradan sözlü olarak “biz bunu zaten söylemiştik” demek yerine kayıt örneğini almak önem taşır.

Makinenin marka, model, seri numarası, bulunduğu yer ve varsa bağlı ekipmanı doğru yazılmalıdır. Tek bir üretim hattı, birden çok sözleşmeye konu modülden oluşabilir. Haciz tutanağında “üretim hattı” şeklinde genel bir tanım varsa hangi parçanın haczedildiği ve hangisinin finansal kiralama kapsamında bulunduğu açıklanmalıdır. Fotoğraflar tutanakla eşleştirilir; fiziksel bütünlük ile hukuki mülkiyetin her parça bakımından aynı olduğu varsayılmaz.

Belgenin o anda tesiste bulunmaması, başvurunun ertelenmesi için güvenli bir neden değildir. Kiralayanla iletişim kurularak kayıtlar tamamlanabilir; ancak haciz tarihi, öğrenme tarihi ve verilen kararların tarihleri ayrı not edilir. İşletme çalışanının imzaladığı tutanakta yanlış bir mülkiyet beyanı varsa durum gecikmeden incelenir. Tutanağın imzalanması ve itirazın kaydedilmesi konuları somut belge üzerinden değerlendirilmelidir.

Kiralayan şirketin dosyaya katılımı nasıl sağlanır?

Makinenin mülkiyeti kiralayana ait olduğunda, mal üzerindeki hak sahibi ile takip borçlusu aynı kişi değildir. Kiracı işletmenin makineyi kullanma ihtiyacı, kiralayanın mülkiyet hakkını onun adına kendiliğinden takip etme yetkisi vermez. Kiralayana haciz tutanağı, dosya numarası, makine listesi ve varsa satış ya da muhafaza kararı iletilir. Şirketin kendi yetkili temsilcisi veya vekili üzerinden başvuru yapması gerekebilir.

Kiralayanın güncel tam unvanı, sicil bilgisi ve temsil yetkisi doğrulanır. Sözleşme başka bir finansal kiralama şirketine devredilmişse eski kiralayanın adıyla yapılan işlem sorun doğurabilir. Kanun m.27 kapsamında mülkiyet devri ve kiracının haberdar edilmesi koşulları değerlendirilir. Hak sahibi değişmişse devir zinciri belgelenir; yalnız kiracıya gönderilen ödeme planındaki logo değişikliği mülkiyet devrini açıklamak için yeterli olmayabilir.

Kiracı ile kiralayanın menfaatleri her noktada aynı olmayabilir. Kira taksitleri ödenmemiş ve sözleşmenin feshi gündeme gelmişse kiralayan makineyi geri almak isteyebilir. Haczin kaldırılması talebi, makinenin kiracıya süresiz kullanım hakkıyla bırakılacağı anlamına gelmez. İcra alacaklısıyla yaşanan uyuşmazlık ve finansal kiralama sözleşmesinden kaynaklanan teslim veya ödeme uyuşmazlığı birbirinden ayrılarak takip edilmelidir.

Takip dışında bırakma talebinin içeriği

Başvuru, yalnız “leasing malı haczedilemez” cümlesinden oluşmamalıdır. Hangi icra dosyasında hangi tarihte haciz yapıldığı, hangi makine için talepte bulunulduğu ve hak sahibinin kim olduğu açıkça belirtilir. Sözleşme, ekli mal listesi, tescil veya şerh kaydı, satın alma ve teslim belgeleriyle haciz tutanağı eklenir. Makine henüz işletmeden götürülmemişse muhafaza aşaması; götürülmüşse yediemin ve teslim kayıtları da açıklanır.

Talepte 6361 sayılı Kanun m.28 kapsamındaki takip dışında bırakma işlemi somutlaştırılabilir. Yanlış veya eksik tanımlanmış haciz kaydının düzeltilmesi gerekiyorsa bu da ayrıca belirtilir. Başvurunun alınmış olması, istenen kararın verilmiş olduğu anlamına gelmez. İcra dairesinin gerekçeli kararının örneği alınır ve kararın hangi makineleri kapsadığı kontrol edilir. Sadece bir makineyi kapsayan kararın bütün tesisi kapsadığı kabul edilmez.

Alacaklı sözleşmenin gerçekliğini, tarihini veya malın kimliğini tartışıyorsa uyuşmazlığın bu noktaları ayrı ele alınır. Finansal kiralama adı altında sonradan düzenlenmiş ve gerçek işlemi göstermeyen bir belge, koruma sağlayacağı düşüncesiyle sunulmamalıdır. Belge tarihini değiştirmek veya olmayan bir seri numarası eklemek hukuki sorunu ağırlaştırır. Mevcut kayıtlar eksikse eksikliğin nedenini ve doğrulanabilir yardımcı kanıtları açıkça göstermek gerekir.

Finansal kiralama ile genel istihkak sürecini karıştırmayın

Sıradan bir üçüncü kişi mülkiyet iddiasında İİK m.96–99 çerçevesindeki istihkak yolları gündeme gelir. Finansal kiralama için ise 6361 sayılı Kanun özel bir düzenleme içerir. Somut olayın özel düzenleme kapsamına girmemesi, mülkiyet iddiasının artık hiç ileri sürülemeyeceği anlamına gelmez; fakat başvuru türü, taraflar ve süreler değişebilir. Bu nedenle her makine için aynı hazır dilekçeyi kullanmak doğru bir yöntem değildir.

Genel istihkakta malın borçlunun elinde mi yoksa üçüncü kişi nezdinde mi bulunduğu, hangi tarafın dava açması gerektiğini etkiler. İİK m.96 kapsamında haczin öğrenilmesinden itibaren yedi günlük iddia süresi; m.97 ve m.99 kapsamında farklı aşamalara bağlanan süreler bulunur. Bu süreler tek bir genel “yedi gün” kuralıymış gibi birleştirilmemelidir. Önce yapılan işlem ve uygulanacak yol belirlenir, sonra somut başlangıç tarihi hesaplanır.

Makinenin satışı veya götürülmesi beklenirken ne yapılır?

Bir başvuru yapıldığı için icradaki bütün işlemlerin kendiliğinden durduğu varsayılmamalıdır. Özellikle bir icra işlemi hakkında şikâyet düşünülüyorsa İİK m.22 gereğince mahkemenin durdurma kararı önemlidir. Özel kanun uyarınca verilen takip dışında bırakma kararının kayda işlenmesi ile karar öncesindeki koruma ihtiyacı ayrı değerlendirilir. Yaklaşan satış veya muhafaza riski dilekçede somut tarihi ve işlemiyle gösterilir.

Makine yediemine teslim edilmişse teslim tutanağı, eşyanın durumu ve bulunduğu yer tespit edilir. Haczin kaldırılması kararı verildiğinde iade işlemi için malın aynı makine olduğunun doğrulanması gerekir. Nakliye, söküm ve yeniden kurulum giderleri doğmuş olabilir. Bu giderlerin kimden istenebileceği ayrı bir sorumluluk incelemesidir; haczin kaldırılması kararı, bütün ekonomik kayıpların otomatik tazmin edildiği anlamına gelmez.

Üretimin durmasıyla oluşan zarar iddiasında, hangi tarihte hangi makinenin kullanılamadığı ve bu durumun hangi üretim veya siparişi etkilediği belgelenmelidir. Sadece aylık cironun düşmesi, bütün farkın hacizden kaynaklandığını göstermez. Sipariş, üretim planı, alternatif makine imkânı ve gider tasarrufları değerlendirilir. Bu zarar incelemesi, makinenin finansal kiralama kapsamında olduğunun ispatından farklı bir delil çalışması gerektirir.

Son taksit ödenmişse veya satın alma hakkı kullanılmışsa

Son kira taksidinin ödenmesi, her sözleşmede mülkiyetin aynı anda kendiliğinden geçtiği anlamına gelmez. Satın alma hakkının nasıl kullanılacağı, devir işleminin yapılması ve ilgili sicil kaydı sözleşme ile kanun çerçevesinde kontrol edilir. Mülkiyet gerçekten kiracıya geçmişse daha önceki finansal kiralama kaydı, kiracının kendi borçları için süresiz bir haciz engeli oluşturmaz. Haciz tarihindeki durum burada da belirleyicidir.

Özel sicile kayıtlı taşınırlarla ilgili m.23/2 koşulları ayrıca incelenir. Satın alma hakkı, kullanılmasına ilişkin süre ve bildirimler ile sözleşmede düzenlenmiş devir usulü birlikte okunur. Geçmişte kiralayanın malı olması, bugünkü mülkiyetin de mutlaka aynı kişide kaldığını göstermez. Başvuruda eski sözleşme kadar güncel devir belgesinin bulunması, yanlış hukuki değerlendirmeyi önler.

Takip borçlusu kiralayan şirketse sonuç değişir mi?

Takip kiracıya değil kiralayan şirkete karşı yapılmışsa 6361 sayılı Kanun m.29 gündeme gelir. Bu madde, kiralayan aleyhine takipte finansal kiralama konusu malların sözleşme süresi içinde haczedilemeyeceğini düzenler. Dolayısıyla borçlunun hangi taraf olduğu belirlenmeden yalnız m.28’e atıf yapılmamalıdır. Kiralayanın borcu için haciz ile üretim işletmesinin borcu için haciz farklı dayanaklarla ele alınır.

Kiralayanın iflasında ise sözleşmenin kararlaştırılan süre boyunca iflas masasına karşı geçerliliği düzenlenmiştir. Bu durum kiracının bütün sözleşme borçlarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kira ödeme ve sözleşmeye uygun kullanım yükümlülükleri ayrı değerlendirilir. İcra korumasının varlığı, taraflar arasındaki sözleşmenin sona ermesi veya mülkiyetin geçişi konusunda otomatik bir sonuç yaratmaz.

Varsayımsal örnek: aynı model iki makineden yalnız biri kiralık

Bu örnek açıklama amacıyla oluşturulmuştur. Bir atölyede aynı marka ve model iki CNC makinesi vardır. İlk makine işletmenin kendi parasıyla satın alınmış, ikinci makine finansal kiralama şirketinden kiralanmıştır. İcra tutanağı her ikisini yalnız marka ve modelle tanımlamıştır. İşletmenin borcu nedeniyle yapılan hacizde, finansal kiralama korumasının hangi makineye uygulanacağı seri numarasıyla ayrıştırılmadan iki makine birden kapsam dışında bırakılmayabilir.

Kiralayan şirket sözleşme ekindeki seri numarasını, satıcının teslim belgesini ve güncel sicil kaydını sunar. Haciz tutanağındaki genel tanımın ikinci makineyi nasıl kapsadığı açıklanır. İlk makine bakımından işletmenin mülkiyeti devam ettiği için ikinci makinenin finansal kiralama belgesi ona da koruma sağlamaz. Örneğin temel dersi, belge sayısını artırmak yerine belgenin haczedilen somut eşyayı tanımlamasını sağlamaktır.

Dosyayı hazırlamak için uygulanabilir kontrol planı

Önce haciz tutanağı ve mevcut kararlar alınır; makine başına kimlik çizelgesi hazırlanır. Ardından sözleşme, tadiller, satın alma ve teslim belgeleri, sicil örneği ve varsa mülkiyet devir kayıtları toplanır. Kiralayanın temsil yetkisi ve iletişim bilgileri doğrulanır. Haciz, öğrenme ve tebligat tarihleri ayrı kaydedilir. Satış veya muhafaza kararı bulunuyorsa bunların yakın tarihli işlem takvimi de başvuru dosyasına eklenir.

İkinci aşamada özel finansal kiralama yolu ile gerekiyorsa genel mülkiyet koruması arasındaki usul belirlenir. İstenen karar her makine için somutlaştırılır ve icra dairesinin cevabı takip edilir. Başvuru süresini korumak için bütün belgelerin kusursuz tamamlanmasını beklemek yerine mevcut kayıtlarla doğru işlemin zamanında yapılması değerlendirilir. Sonradan sunulacak belgelerin kabulü de ilgili usule bağlı olduğundan, ilk başvurunun içeriği özenle hazırlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Finansal kiralama makinesi işletmenin borcu için haczedilebilir mi?

Geçerli finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kural olarak kiralayana aittir. Kiracıya karşı takipte 6361 sayılı Kanun m.28, malın takip dışında tutulmasını düzenler. Sözleşme ve haczedilen makinenin kimliği birlikte gösterilmelidir.

Sadece finansal kiralama sözleşmesini sunmak yeterli mi?

Her olayda yeterli olmayabilir. Güncel sicil kaydı, sözleşme eki, seri numarası, satın alma veya teslim belgeleri ve haciz tutanağı makinenin o sözleşmenin konusu olduğunu doğrulamalıdır.

İcra memurunun özel kanun kapsamındaki kararına itiraz süresi nedir?

6361 sayılı Kanun m.28, kararına karşı yedi gün içinde itiraz öngörür. Somut karar, öğrenme ve tebligat kayıtları gecikmeden incelenmeli; süre başlangıcı dosya üzerinden belirlenmelidir.

Son kira taksidi ödenmişse haciz koruması devam eder mi?

Mülkiyetin gerçekten devredilip devredilmediği kontrol edilir. Son taksit her sözleşmede otomatik devir anlamına gelmez. Mülkiyet kiracıya geçmişse eski kiralama kaydı süresiz haciz koruması sağlamaz.

Haczin kaldırılması üretim kaybını da otomatik karşılar mı?

Hayır. Üretim kaybı ve giderlerin tazmini ayrıca hukuki dayanak, zarar, nedensellik ve delillerle değerlendirilir. Makinenin takip dışında bırakılması bütün kayıpların kendiliğinden ödenmesi anlamına gelmez.

İlgili yazılar ve dosyanın hazırlanması

Av. Emirhan Keskin’in Mersin’deki ofisine makine listesini, haciz tutanağını ve finansal kiralama kayıtlarını birlikte ileterek inceleme talep edebilirsiniz. Başka illerdeki icra dosyaları için hizmet planı, mülkiyet sahibi şirketin temsil yetkisi, gerekli vekâletname ve başvurulacak merciye göre oluşturulur. Belgelerin dijital paylaşılması mümkündür; fiziksel inceleme veya yerel işlem gerekip gerekmediği dosyanın koşullarına bağlıdır.

• Benim Malım Başkasının Borcu İçin Haczedildi: İstihkak İddiası Nasıl İleri Sürülür?
• İcra Müdürü Haciz Talebimi Reddetti: Nereye ve Ne Zaman Şikâyet Edilir?
• Hacizli Mal Yediemindeyken Kaybolursa Alacaklı Hangi Yola Başvurur?

İlgili hukuk yazılarını inceleyin veya dosyanız için iletişime geçin.

Resmî mevzuat kaynakları

• 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu: m.18, 22–23, 26–29
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.8, 16, 22, 96–99