İş Kazası Nedeniyle Alınan Tazminat Haczedilebilir mi?

İş kazasında vücut veya sağlık zararını karşılamak için zarar görene ya da ailesine ödenen tazminat, İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesindeki haczedilmezlik korumasına girer. Ödemenin tek seferde veya dönemsel yapılması bu korumayı tek başına değiştirmez. Ancak işverenden alınan her para, üzerinde “tazminat” yazdığı için haczedilemez hâle gelmez. Önce hangi zararın karşılandığı belirlenmelidir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi ödeme korunur: Kanunun 82. maddesinin birinci fıkrasının 11.
• Para banka hesabına yatınca ne olur: Banka hesabına haciz gelmesi, hesabın içindeki her tutarın hukuken haczedilebilir olduğunu göstermez.
• Haciz öğrenildiğinde hazırlanacak dosya: Öncelikle haczi koyan icra dairesi ve dosya numarası öğrenilir.
• Örnek: Aynı hesapta iki farklı ödeme: Bir işçiye bedensel zarar için 500.000 lira, ücret alacağı için 40.000 lira ayrı açıklamalarla yatırıldığını düşünelim.
• Bankanın bloke açıklaması tek başına yeterli mi: Mobil uygulamadaki “icra blokesi” kaydı işlemin ayrıntılarını göstermeyebilir.

Hangi ödeme korunur?

Kanunun 82. maddesinin birinci fıkrasının 11. bendi, beden veya sağlık üzerine verilen zararlar için ödenen ya da ödenmesi gereken paraları kapsar. İş kazasına bağlı bedensel zarar nedeniyle hükmedilen ödeme bu çerçevede değerlendirilir. Aynı işçilik dosyasında ücret, kıdem tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ve bedensel zarar tazminatı birlikte bulunabilir. Bu kalemlerin hepsine aynı haczedilmezlik gerekçesi uygulanamaz.

Bu nedenle mahkeme kararının sadece toplam tutarı gösteren son sayfası yeterli olmayabilir. Hükümdeki kalemler, gerekçe, hesap raporu ve ödeme açıklaması birlikte okunmalıdır. Sulh veya arabuluculuk anlaşmasıyla ödeme yapılmışsa, anlaşmanın hangi uyuşmazlığı ve hangi zarar kalemlerini çözdüğü önemlidir. Gerçekte başka bir alacağı temsil eden tutara sonradan bedensel zarar etiketi verilmesi hukuki koruma sağlamaz.

Para banka hesabına yatınca ne olur?

Banka hesabına haciz gelmesi, hesabın içindeki her tutarın hukuken haczedilebilir olduğunu göstermez. Tazminatın kaynağının ve haciz tarihinde hesapta kalan bölümünün belirlenmesi gerekir. İlam, ödeme dekontu ve hesap hareketleri arasında kurulacak bağlantı bu nedenle önem taşır. Para farklı hesaplara aktarılmışsa aktarım zinciri de belgelendirilmelidir.

Hesapta tazminat dışında ticari tahsilatlar ve başka ödemeler bulunması, bütün bakiyenin tazminat sayılmasına imkân vermez. Harcanmış, yeniden yatırılmış veya kaynağı karışmış tutarlar bakımından ayrıca inceleme gerekir. Alınan tazminatla sonradan satın alınan her malın da aynı bent uyarınca otomatik olarak hacizden bağışık olduğu kabul edilmemelidir. Uyuşmazlık, haczedilen şeyin hukuki niteliğine göre ele alınır.

Haciz öğrenildiğinde hazırlanacak dosya

Öncelikle haczi koyan icra dairesi ve dosya numarası öğrenilir. Bankanın bildirdiği bloke ile icra dosyasındaki haciz kararı karşılaştırılır. Başvuruda hangi hesapta, hangi tarihte, ne kadar tutarın korunan tazminata ait olduğu açıkça gösterilir. Yalnızca “bu para benim tazminatım” şeklindeki genel açıklama yerine belgelerle izlenebilir bir hesap sunulması değerlendirmeyi kolaylaştırır.

• Tazminatın dayanağı olan karar veya anlaşmanın okunaklı örneği hazırlanır.
• Ödemeyi yapan kişi, tarih, tutar ve açıklamayı gösteren banka dekontu eklenir.
• Haczin öğrenildiği tarih ve varsa bildirim belgesi korunur.
• Korunan tutarın icra dosyasına gönderilip gönderilmediği araştırılır.

Haczedilmezlik uyuşmazlığı icra işleminin şikâyeti çerçevesinde incelenir. İİK 16’daki genel şikâyet süresi öğrenmeden itibaren yedi gündür; süre ve istisna tartışması yapılabileceği düşüncesiyle beklenmemelidir. İcra dairesine düzeltme başvurusu, mahkemeye başvuru süresinin güvenle durduğu anlamına gelmez. Şikâyet de kendiliğinden icrayı durdurmaz; gerekli koruma talebi ayrıca değerlendirilir.

Örnek: Aynı hesapta iki farklı ödeme

Bir işçiye bedensel zarar için 500.000 lira, ücret alacağı için 40.000 lira ayrı açıklamalarla yatırıldığını düşünelim. Sonrasında hesaba haciz gelirse incelemenin konusu 540.000 liranın tamamını tek kalem saymak değildir. Tazminatın dayanağı ve hesap hareketleri incelenerek korunan bölüm belirlenir. Bu varsayım bir dava sonucu veya belirli tutarın mutlaka serbest bırakılacağı sözü değildir.

Bankaya gönderilen yazının niteliği ve kaldırma işlemleri için banka hesabına konulan haczin kaldırılması yazısı; başvuru yolunu doğru ayırmak için icra şikâyeti ile borca itirazın farkı incelenebilir. İş kazası tazminatının korunması, takip borcunu ortadan kaldırmaz; belirli bir ödeme üzerindeki haczin hukuka uygunluğunu ilgilendirir.

Bankanın bloke açıklaması tek başına yeterli mi?

Mobil uygulamadaki “icra blokesi” kaydı işlemin ayrıntılarını göstermeyebilir. Bankadan hangi dosyadan gelen hangi yazıya dayanıldığı öğrenilmeli; haciz tutarıyla toplam hesap bakiyesi karşılaştırılmalıdır. Birden fazla takipten bloke bulunuyorsa bir dosyada alınan kaldırma kararı diğer dosyaları kendiliğinden sona erdirmez. Her haczin dayanağını belirlemek, tazminatın korunmasına ilişkin başvurunun doğru dosyada ve doğru kapsamla yapılmasını sağlar.

Hukuki kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.16,22,82/1-11.
• 538 sayılı Kanun — TBMM resmî yayımlama metni — İİK82/1-11 değişiklik metni.