İşçinin Mola Saatinde İş Yerinde Geçirdiği Kaza İş Kazası Sayılır mı?

Mola saatinde iş kazası yaşandığında “çalışmıyordun, iş kazası değildir” cevabı eksiktir. 5510 sayılı Kanun m.13, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen ve bedenen ya da ruhen zarara uğratan olayı iş kazası kapsamındaki durumlardan biri olarak sayar. Ara dinlenmesinde yemekhanede düşme veya işyerinin avlusunda yaralanma bu nedenle iş kazası incelemesine konu olabilir. Bununla birlikte kazanın SGK bakımından iş kazası olarak tanınması, işverenin her durumda kusurlu olduğu veya her tazminat kaleminin otomatik ödeneceği anlamına gelmez.

Mola saatinde iş kazası sayılması için hangi yer ve olay incelenir?

İlk belirleme kaza yerinin hukuken işyeri sayılıp sayılmadığıdır. Fabrika yemekhanesi, işyeri bahçesi, personel dinlenme odası veya iş organizasyonuna bağlı yerler ile çalışanın kişisel işini görmek için tamamen ayrıldığı başka bir adres aynı değildir. 5510 sayılı Kanun m.11’deki işyeri tanımı ve m.13’teki sayılan haller birlikte değerlendirilir. İşyerinde bulunduğu sıradaki olayda işçinin o anda üretim yapması şartı aranmaz. Bu nedenle “mola ücretli çalışma süresi değil” tespiti tek başına sosyal güvenlik yönünden sonucu belirlemez.

Örneğin işçi fabrikadaki yemekhanede kaygan zeminde düşerse iş kazası bildirimi gündeme gelir. İşçi mola sırasında işyerinden ayrılıp kendi alışverişini yapmak için başka sokağa gitmişse yalnız “mola” sözüyle iş kazası denemez; işveren tarafından yürütülen iş, görevli gönderilme veya kanundaki diğer bağlantıların bulunup bulunmadığı araştırılır. Servisle geliş gidiş ve emzirme izni gibi m.13’te sayılan başka haller de ayrı kurallara sahiptir. Her olayın yeri ve zamanını kamera, tanık ve sağlık kaydıyla belirlemek gerekir.

SGK’ya bildirim kim tarafından ve ne zaman yapılır?

4/a kapsamındaki işçi bakımından işveren, iş kazasını yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir. İşverenin kontrolü dışındaki yerdeki olaylar ve öğrenmeye engel durumlar için süre başlangıcı ayrıca düzenlenmiştir. SGK’nın iş kazası açıklaması başvuru yollarını ve farklı sigortalılık statülerini açıklar. Hastaneye başvururken olayın işyerinde ve mola sırasında olduğunun doğru anlatılması, sağlık kaydı ile işyeri tutanağı arasındaki tarih ve yer uyumu için önemlidir.

İşveren “mola olduğu için bildirmem” derse işçi olaya ilişkin doktor raporunu, tanık adlarını, vardiya çizelgesini ve varsa kamera kaydının korunmasını yazılı olarak isteyebilir. SGK’ya bizzat başvuru ve idari tespit yolları değerlendirilebilir; bir kazanın iş kazası niteliğinin çekişmeli kalması halinde uygun tespit yargılaması gündeme gelebilir. İşverenin bildirmemiş olması, olayın hukuki niteliğini kendiliğinden yok etmez. Bildirim usulünü statüye göre doğru seçmek gerekir.

İş kazası kabul edilirse işveren otomatik tazminat öder mi?

Hayır. İş kazasının sosyal sigorta yönünden tespiti ile işverenin maddi ve manevi tazminat sorumluluğu ayrı aşamalardır. Tazminat için zararın türü, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemleri, kusur, uygun nedensellik bağı, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin davranışı ve SGK ödemeleri değerlendirilir. 6331 sayılı Kanun m.4, işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü düzenler; yükümlülüğün somut ihlali araştırılır. Her düşme olayını salt yer nedeniyle işverenin yüzde yüz kusuru olarak yazmak doğru değildir.

Yemekhanede zeminin ıslak bırakılması, uyarı levhası, temizlik çizelgesi, dökülen sıvının ne zaman fark edildiği, kamera açısı ve ilk yardım kayıtları kusur incelemesinde işe yarar. İşçi, hiçbir önlem alınmamış tehlike nedeniyle yaralanmış olabilir; bazı olaylarda ise ani ve öngörülemez başka etkenler vardır. Alt işveren çalışanının hangi işyerinde ve kimin gözetiminde kazaya uğradığı ayrıca ele alınır. alt işveren ilişkisinde sorumluluk yazısı bu ayrımı derinleştirir.

Geçici iş göremezlik ve sağlık yardımları nasıl ayrılır?

İş kazası sigortasının sağlık ve geçici iş göremezlik yönünden koşulları SGK tarafından değerlendirilir. Hastalık haliyle iş kazası halinde ödeme günleri ve usulü aynı varsayılmamalıdır. Sağlık raporunun başlangıcı, sigortalılık statüsü, olay bildirimi ve SGK kararı dosyada bulunmalıdır. Kalıcı iş göremezlik iddiasında kurul değerlendirmesi ve meslekte kazanma gücü kaybına ilişkin usul ayrı izlenir. İşverenden istenebilecek maddi ve manevi tazminat bunlarla karıştırılmamalı; mükerrer ödeme ve mahsup meseleleri somut hesabı gerektirir.

Genel çerçeve için iş kazasında işveren ve SGK sorumluluğu yazımıza bakılabilir. Buradaki özel nokta, kazanın mola sırasında oluşmasının tek başına olayı sigorta kapsamından çıkarıp çıkarmadığıdır. Hastane tutanağında “iş saatleri dışı” yazılması, işyeri sınırı ve kanundaki diğer bağlantılar incelenmeden kesin red gerekçesi olamaz.

Mola yerinin işyeri sayılması nasıl ispat edilir?

İşyerinin yerleşim planı, yemekhanenin işverence sağlanıp sağlanmadığı, giriş çıkış kayıtları, çalışanların kullanım talimatları ve kira/işletme belgeleri yerin iş organizasyonuyla ilişkisini gösterir. Büyük kampüslerde giriş kapısı dışındaki sosyal alanlar veya üçüncü kişinin işlettiği tesisler bakımından sınır daha çok tartışılır. Olayın iş saatinden önce veya sonra gerçekleşmesi de m.13’teki her ihtimali tek başına dışlamaz; ilgili bağ somutlaştırılır.

Bildirim geciktiğinde hangi sorunlar çıkar?

Geç bildirim olayın fotoğrafını, kamera kaydını ve tanık hafızasını zayıflatır. Hastanede ilk açıklamanın olayla uyumlu olması önemlidir; sonradan bir tutanakla tarihi değiştirmek hukuken güvenilir çözüm değildir. Kurumun ret kararı çıkarsa gerekçe okunmalı, hangi maddi noktanın kabul edilmediği belirlenmeli ve buna uygun itiraz veya tespit yolu seçilmelidir. Usul ve süre, bildirilen sigortalılık statüsüne ve kurum işleminin türüne göre ayrıca değerlendirilir.

İlk 24 saatte hangi deliller korunmalı?

• İşyeri içindeki kesin kaza yeri, saat, vardiya ve mola çizelgesi.
• İlk yardım tutanağı, acil servis kaydı, tanık isimleri ve fotoğraflar.
• Varsa kamera kaydı için silinmeden önce yazılı muhafaza talebi.
• İşverenin SGK bildirim numarası, bildirimin günü ve kurum cevabı.
• Zeminin durumu, temizlik ve risk değerlendirmesi belgeleri.

Tazminat davası ile iş kazası tespiti, işçilik alacağı için arabuluculukla aynı prosedür kabul edilmemelidir. 7036 sayılı Kanun m.3, iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı arabuluculuktan ayrı tutar. Mersin merkezli ofisimiz Türkiye genelinde rapor, SGK ve işyeri kayıtlarını inceler; olayın sınıflandırılması, kusur ve tazminat ancak dosyaya göre belirlenir. Dayanak: SGK iş kazası rehberi ve 5510 m.13, 6331 sayılı Kanun m.4.

Sık sorulan sorular

Yemek molasında işyerinde düşmek iş kazası mı?

5510 m.13’te işyerinde bulunma hali yer alır. Olayın yeri, sigortalılık ve bedensel/ruhsal zarar koşulları incelenerek SGK bakımından değerlendirilir.

İşveren bildirim yapmazsa iş kazası hakkım biter mi?

Bildirim yapılmaması iş kazası niteliğini kendiliğinden kaldırmaz. Sağlık ve işyeri delilleriyle SGK başvurusu ve gerekirse yargısal tespit yolu incelenebilir.

SGK iş kazası derse işveren mutlaka tazminat öder mi?

Hayır. Sosyal sigorta tespiti ile işverenin kusuru, zarar ve nedensellik bağı ayrı değerlendirilir.