Ticari Sözleşmenin Türkçe ve Yabancı Dil Nüshaları Çelişirse Hangi Metin Uygulanır?

Bir sözleşmenin Türkçe metni teslim süresini “30 gün”, İngilizce metni “30 business days” olarak yazıyorsa hangi nüsha uygulanır? Önce tarafların imzaladığı sürümler ve “çelişkide şu dil üstün gelir” kaydı incelenir. Sonra ilgili hükmün hangi tarafça hazırlandığı, müzakere yazışmaları ve ifa davranışı araştırılır. Sözleşmenin iki dilde hazırlanması, tek başına yabancı dilin veya Türkçenin otomatik üstün olduğu anlamına gelmez. Uygulanacak hukuk seçimi de hangi dil metninin üstün olacağıyla aynı soru değildir.

Gerçekten iki bağlayıcı nüsha var mı?

İmzalı son sürüm, ekler, paraflar, dijital imza ve sözleşmedeki “her iki metin eşit derecede geçerli” ya da “çelişki hâlinde Türkçe metin esas alınır” ifadeleri birlikte okunur. Çevirmen tarafından bilgilendirme amacıyla sonradan hazırlanmış, imzalanmamış bir metin ile iki tarafın imzaladığı paralel nüshalar aynı statüde değildir. Dosyada ilk sunulan PDF, son onaylanmış sürüm olmayabilir. Revizyon dosya adları, e-posta kabulü ve imza tarihleri sıralanır.

Üstün dil kaydı varsa ihtilaflı cümledeki anlam farkı önce o kayıt üzerinden çözülür. Fakat kaydın kendisi iki dilde farklı yazılmışsa, yanlış çeviri karşı tarafa önemli biçimde farklı vaat sunmuşsa veya bir tarafın standart şartları müzakere edilmeden eklenmişse sorun yalnız “hangi bayrak var” diye çözülemez. Türk Borçlar Kanunu m. 19 sözleşmenin türü ve içeriğinde tarafların gerçek ortak iradesine bakılmasını öngörür. Genel işlem koşullarının sözleşmeye girişi ve yorumunda m. 20–25 ayrıca önem kazanabilir.

“İngilizce geçerlidir” maddesi ile “İngiliz hukuku uygulanır” maddesi aynı mı?

Hayır. Birincisi iki metnin çelişkisine ilişkin yorum kuralı, ikincisi uyuşmazlığa uygulanacak maddi hukukun seçimi olabilir. Yabancılık unsuru olan sözleşmede 5718 sayılı MÖHUK m. 24 açık veya tereddüde yer bırakmayan hukuk seçimini, seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuku düzenler. Sadece belgenin İngilizce olması İngiliz hukukunun seçildiği anlamına gelmez. İngiliz hukuku seçilmiş olsa bile “hangi dil önceliklidir” sorusu sözleşme metni ve yorum delilleriyle çözülecektir. Mahkemenin yetkisi, tahkim yeri ve uygulanacak hukuk da ayrı kayıtlar olabilir.

Yabancılık unsuru olmayan, iki Türk şirketi arasındaki sözleşmenin çeviri versiyonu için m. 24'ü kendiliğinden uygulamak doğru değildir. Türkiye'deki ticari işletmelerin Türkçe kullanımı veya sektöre özgü emredici düzenlemeler gündeme gelirse bunlar ayrıca denetlenir; “İngilizce üstün” kaydı bütün zorunlu mevzuatı bertaraf etmez. Tarafların kimliği ve işlemin uluslararası niteliği ilk değerlendirme verisidir.

Fiyat ve teslim farkı nasıl somutlaştırılır?

Uyuşmazlığa yol açan madde iki sütunda kelime kelime karşılaştırılır. “Shipment” sevk, “delivery” teslim; “calendar days” takvim günü, “business days” iş günü olarak farklı sonuca götürebilir. “May terminate” ile “shall terminate” arasındaki yetki/zorunluluk ayrımı da önemlidir. Muhasebe faturaları, sipariş onayı, teslim tutanağı, daha önce aynı hükmün nasıl uygulandığı ve tarafların uyarı yazıları anlamı aydınlatır. Bir taraf sonradan kendi tercih ettiği çeviriyi hazırlayıp ortak irade belgesi gibi sunamaz.

Örneğin Türkçe sözleşme “100.000 avro bedel, KDV dahil” derken yabancı nüsha “exclusive of VAT” diyorsa ödeme öncesi proforma faturalar, teklif yazışmaları, önceki ödemeler ve vergi kaydı incelenir. Sadece sözlük karşılığıyla hüküm seçmek bedeli yanlış hesaplatabilir. Her uyuşmazlıkta sözleşmenin bütünü ve ticari amaç dikkate alınmalıdır.

Uyuşmazlık büyümeden hangi kayıtlar korunmalı?

• Tarafların imzaladığı iki dildeki aynı tarihli son nüshalar ve ekler;
• Üstün dil, hukuk seçimi, yetki ve tahkim hükümlerinin tamamı;
• Taslak değişikliklerini gösteren e-postalar, müzakere tutanakları ve kabul yazıları;
• Ödeme, teslim, ihtar ve önceki ifa örnekleri;
• İtiraz edilen cümlenin bağımsız ve tarafsız tercümesi.

Ticari uyuşmazlıkta sözleşmeyi tek taraflı çevirip karşı tarafa “artık bu geçerlidir” yazmak mevcut sözleşmeyi değiştirmez. Mutabakat isteniyorsa iki dilde açık bir ek protokol hazırlanıp çelişkinin hangi tarihten itibaren nasıl giderildiği yazılır. Özellikle ihtar veya fesih öncesinde tercih edilen metin ve bunun dayanağı belirtilmelidir. E-posta sipariş kabulünün ne zaman sözleşme yarattığı ayrı bir konu olup elektronik sipariş onayı rehberinde açıklanır.

Uyuşmazlıkta çeviri hatası nasıl yönetilir?

İhtilaflı her terim için yalnız bir sözlük karşılığı seçmek yerine o sözleşmenin ticari işlevi incelenir. “Penalty”, bir metinde sözleşme cezası, diğerinde tazminat başlığı altında kullanılmış olabilir; bunların sonuçları farklıdır. Belgeyi hazırlayan kişinin taslak notları, karşı tarafın verdiği düzeltme ve son sürümde kabul edilen işaretli değişiklikler gerçek iradeyi aydınlatabilir. Taraflar aynı hükmü önceki teslimlerde nasıl uyguladıysa bu da delildir.

Örneğin yabancı nüshada “payment on shipment”, Türkçe nüshada “teslimde ödeme” yazıyorsa yükleme, teslim ve riskin geçiş belgeleri karşılaştırılır. Bedelin geç ödendiği iddiasında faizi hesaplarken hangi olayın vade sayıldığı bu yüzden belirleyicidir. Tarafların ortaklaşa imzalayacağı kısa bir açıklayıcı protokol, gelecekteki işlemler için iki dili eşleyebilir; geçmiş ihtilafı kapatıp kapatmadığı ayrıca yazılmalıdır. Yeni protokolde hangi imzalı nüshanın hangi ekleri değiştirdiği ve hükmün geleceğe mi geçmişe mi etkili olacağı da açık belirtilmelidir.

İki dilde fiyat uyarlama hükmü farklıysa kur artışı ve fiyat değişikliği incelemesi de faydalıdır.

Sık sorulan sorular

İki dilde “eşit derecede geçerli” yazıyorsa ne olur?

Çelişen hüküm için gerçek ortak irade ve yorum delilleri araştırılır. Bu cümle teknik olarak farklı iki borcun birlikte ifasını her durumda mümkün kılmaz.

Yeminli tercüme kendi başına hangi metnin üstün olduğunu belirler mi?

Hayır. Tercüme metnin anlamını ortaya koyar; üstünlük ve bağlayıcılık sözleşme ve hukuk kurallarıyla değerlendirilir.

Mahkeme yabancı dili kendi kendine seçebilir mi?

Dil, hukuk seçimi ve yargı yetkisi maddeleri farklı konulardır; imzalı metinler ve somut irade araştırılmadan birine dayanarak ötekine kesin sonuç bağlanmaz.

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu m. 19–25, Adalet Bakanlığı
• 5718 sayılı MÖHUK m.24, Adalet Bakanlığı

Uyuşmazlık farklı ülkelerdeki taraflar arasında olsa da Türkiye'deki dosya ve belgelerle hukuki değerlendirme yapılabilir. İletişim sayfasından imzalı nüshaları ve çelişen maddeyi iletebilirsiniz. Bu yayın genel bilgi niteliğindedir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)