Yenilenen Ceza Davasına Önceki Hâkim Bakabilir mi?

Ceza yargılamasının yenilenmesinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim aynı işte görev alamaz. CMK 23/3 bu yasağı açıkça düzenler. Ancak aynı mahkemenin dosyayı ele almasıyla aynı hâkimin yeniden görev yapması farklıdır. Mahkemenin adı değişmemiş olabilir; kararı verecek kişilerin kimliği ayrıca kontrol edilir. Ayrıca olağan kanun yolu incelemesinden sonra dosyanın yeniden görülmesiyle teknik anlamdaki yargılamanın yenilenmesi birbirine karıştırılmamalıdır. Önce dosyanın hangi usul kapsamında geri geldiği belirlenir.

Yargılamanın yenilenmesi hangi aşamadır?

Kesinleşmiş hüküm hakkında kanunda sayılan nedenlerle başvurulan olağanüstü yol, günlük dilde kullanılan yeniden dava görülmesi ifadesinden daha dar bir kavramdır. İstinaf veya temyiz incelemesindeki her bozma kendiliğinden bu yol sayılmaz. Bu ayrım önemlidir; çünkü CMK 23'ün üçüncü fıkrasındaki özel görev yasağını uygulamadan önce gerçekten yargılamanın yenilenmesi söz konusu olmalıdır. Kesinleşmiş ceza kararında yeni delile dayanılması bakımından başvuru koşulları ayrıca incelenir. Yeni delilin bulunmasıyla yenilemenin kabulü aynı sonuç değildir.

Yenileme dilekçesinin içeriği, önceki kesin hüküm ve başvuru üzerine verilen kararlar birlikte okunur. Dosyanın yeni esas numarası alması, tek başına hukuki yolun niteliğini göstermez. Aynı şekilde eski numaranın korunması da hiçbir usul değişikliği bulunmadığı anlamına gelmez. Karar başlıkları ve mahkemenin yaptığı işlemler, başvurunun hangi aşamada ele alındığını açıklamalıdır. Hâkim katılımına ilişkin sorun bu gerçek usul zemini üzerinde değerlendirilir.

Aynı mahkeme ile aynı heyet farklıdır

Yargılamanın yenilenmesi başvurusu bakımından önceki hükmü veren mahkemenin görevli olmasıyla, önceki yargılamadaki hâkimin görev alabilmesi aynı değildir. Kanun, mahkeme teşkilatını değil ilgili hâkimin aynı işte katılımını sınırlar. Bu nedenle dosyanın aynı mahkeme adına kayıtlı olduğunu görerek hemen hukuka aykırılık sonucu çıkarılmaz. Yeni işlemlerde görev alan hâkimlerin isimleri, önceki karar ve duruşma tutanaklarıyla karşılaştırılır. Heyetli mahkemede yalnız başkan değil üyeler de incelenmelidir.

Tersine, mahkeme numarasının değişmiş olması aynı hâkimin katılımını önemsiz kılmaz. Kişinin önceki görevini gösteren kayıtlar esas alınır. İsim benzerliği bulunan dosyalarda hâkim kimliğini ayırt etmeye yarayan bilgiler de kontrol edilebilir. İtiraz, tahmin edilen kişisel tutumdan önce belgelenebilir katılım ilişkisine dayanmalıdır. Daha önceki kararın altında bulunmayan bir kişinin hangi önceki işlemi yaptığı ileri sürülüyorsa o tutanak açıkça gösterilmelidir.

Kişisel taraflılık kanıtlamak gerekir mi?

CMK 23/3'teki durum, yalnız hâkimin davranışlarından taraflılık şüphesi çıkarılması değildir; kanuni görev yasağıdır. Kişinin eski hükmü savunacağını kesin olarak kanıtlamaya veya kişisel niyetine ilişkin suçlama yapmaya ihtiyaç duyulan bir kural gibi anlatılmamalıdır. Önceki yargılamada görev yapma ve aynı işte yenileme ilişkisi ortaya konulur. Hâkimin reddiyle ilgili usul hükümleri çerçevesinde uygun talep değerlendirilir. Somut dayanak olmadan hakaret veya baskı yoluyla hâkim değişikliği sağlanamaz.

Varsayımsal örnek: heyetin bir üyesi aynı kalıyor

Kesinleşmiş mahkûmiyet için yenileme başvurusu yapılmış bir dosyada, önceki yargılamada görev alan üyelerden birinin yeni işlemlere de katıldığını varsayalım. Başvurucu eski hüküm ve ilgili tutanaklarla yeni heyet bilgisini karşılaştırır. CMK 23/3 kapsamındaki katılım sorununun incelenmesini ister. Mahkemenin adının aynı olmasını tek gerekçe yapmaz; hangi hâkimin önceki hangi işlemde yer aldığını gösterir. Bu örnek, yenileme nedeninin esas bakımından mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez.

Başvuruya eklenecek kayıtlar

Önceki kararın tam örneği, kesinleşme bilgisi, yenileme dilekçesi, mevcut aşamayı gösteren karar ve hâkim katılım kayıtları hazırlanır. Talebin tarih ve konusu duruşma tutanağında veya yazılı başvuruda anlaşılır tutulur. Ceza duruşmasında zabıt kâtibinin reddi ise farklı görevliye ilişkin bir sorudur; onun koşulları hâkim için doğrudan kopyalanmaz. Hangi kişiye ve hangi kanuni nedene dayanıldığı ayrı belirtilmelidir.

Önceki hâkimin katılımının uygun olmaması, tek başına sanığın beraat ettiği veya eski hükmün bütün infaz sonuçlarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yenilemenin kabulü, esas incelemesi ve infaza ilişkin kararlar kendi koşullarıyla yürür. Katılım sorunu giderildiğinde de yeni yargılamanın delilleri ve usul takvimi takip edilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — Adalet Bakanlığı — m.23/3,24–26 ve 318.