Yabancılar Bilgi Edinme Başvurusu Yapabilir mi?

Türkiye’de ikamet eden yabancılar ile Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler, istedikleri bilgi kendileriyle veya faaliyet alanlarıyla ilgiliyse ve karşılıklılık ilkesi çerçevesinde 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunundan yararlanabilir. Bu başvurular Türkçe yapılır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler saklıdır. Yabancı olmak tek başına bütün bilgi taleplerinin reddi gerekçesi olmadığı gibi, kamu kurumundaki her belgeye sınırsız erişim hakkı da vermez.

Gerçek kişi ile şirketin durumu

Yabancı gerçek kişi bakımından Türkiye’de ikamet koşulu; yabancı tüzel kişi bakımından Türkiye’de faaliyette bulunma koşulu dikkate alınır. Başvuru sahibinin kimliği ve bu bağlantısı belirlenebilmelidir. Bir şirket yöneticisinin kendi kişisel dosyası hakkında başvurmasıyla yabancı şirket adına faaliyet belgelerini istemesi farklı başvuru sıfatlarıdır.

Tüzel kişi adına başvuruda unvan, adres ve yetkili kişinin imzası ile yetki belgesi önemlidir. Şirketle çalışan her kişinin şirketi temsile yetkili olduğu varsayılamaz. Talebi imzalayan kişinin hangi sıfatla hareket ettiği açıkça gösterilirse, kurumun başvurunun kime ait olduğunu belirlemesi kolaylaşır. Vekil kullanılması da başvurucunun tabi olduğu maddi koşulları ortadan kaldırmaz.

Bilginin başvurucuyla ilgisi nasıl açıklanır?

Yabancı başvurucu, istediği belgenin kendisi veya faaliyet alanıyla bağlantısını somutlaştırmalıdır. Kendi yaptığı başvurunun kayıtları, kendisi hakkında tesis edilen işlemin belirli evrakı veya şirketin faaliyetini ilgilendiren bir idari dosya örnek olabilir. Başka kişilerin bütün dosyalarını herhangi bir bağlantı göstermeden istemek aynı çerçevede değerlendirilmez.

Dilekçede kurum, dosya numarası, işlem tarihi ve talep edilen belge mümkün olduğu kadar açık belirtilmelidir. “Hakkımdaki her şeyi gönderin” gibi sınırları belirsiz ifade yerine incelenebilir kayıtlar seçilebilir. Kimlik tespitine yarayan bilgiler, istenen belgeye ilişkin açıklamalarla karıştırılmadan ayrı gösterilebilir. Bu yaklaşım, kurumun yanlış kişinin dosyasını araştırması riskini azaltır.

Karşılıklılık ve dil şartı

Yönetmelik, karşılıklılık kapsamında bulunan ülkelerin Dışişleri Bakanlığınca Resmî Gazetede ilan edilmesini öngörür. Bu nedenle vatandaşlık ülkesi ve ilgili ilan başvuru tarihinde kontrol edilmelidir. Bir ülkeyle turistik vize muafiyeti bulunması, bilgi edinme bakımından karşılıklılığın da kendiliğinden gerçekleştiğini göstermez. Uluslararası sözleşmenin özel hükmü varsa ayrıca değerlendirilir.

Başvurunun Türkçe yapılması gerekir. Yabancı dildeki belgenin hangi olayı gösterdiği Türkçe dilekçede açıklanmalıdır. Her belge için aynı onay veya tercüme usulünün geçerli olduğu varsayılmamalı; ilgili işlem bakımından talep edilen doğrulama koşulları belirlenmelidir. Dil desteği alınması, başvurudaki talebin ve verilen bilgilerin doğruluğuna dikkat edilmesini gerektirir.

Uygun başvuru her belgenin verileceği anlamına gelir mi?

Başvurucu koşulları sağlansa bile devlet sırrı, kişisel hayat, ticari sır veya diğer kanuni istisnalar somut belge bakımından incelenir. Gizli bölüm ayrılabiliyorsa kalan kısım yönünden kısmi bilgi edinme cevabı gündeme gelebilir. Başvurucunun yabancılığı ile belgenin gizlilik sebebi ayrı gerekçelerdir.

Ayrıca bilgi edinme, doğrudan ikamet izni verilmesi veya idari kararın kaldırılması talebi değildir. Dosyadaki bilgiye ulaşmak, o işlemin itiraz süresini her durumda durdurmaz. Kendi hakkında olumsuz karar tebliğ edilmiş kişi, bilgi cevabını beklerken asıl kararın başvuru yolunu da takip etmelidir.

Başvuru örneği ve cevap

Varsayımsal örnek: Türkiye’de ikamet eden yabancı bir öğrenci, kamu kurumuna daha önce sunduğu belirli belgenin dosyaya alınıp alınmadığını ve ilgili kayıt örneğini ister. Kimliğini, ikamet bağlantısını, dosya numarasını ve belgenin kendisiyle ilgisini Türkçe dilekçede açıklar. Kurum başvurucu koşullarıyla belgenin erişim durumunu ayrı değerlendirir.

Ret cevabında gerekçe ve başvuru yolları incelenmelidir. Bilgi edinme talebinin reddine itiraz için kararın tebliğ tarihi saklanır. Başvurunun alındı kaydı, yetki belgeleri ve cevabın tam metni birlikte tutulduğunda, ret sebebinin eksik kimlik, karşılıklılık veya belgenin niteliği olup olmadığı anlaşılır.

Ret sebebi yalnız yabancı statüsü olarak gösterilmişse, kararın hangi yasal koşulun gerçekleşmediğini açıkladığına bakılmalıdır. Başvurucu hakkında varsayımla hareket edilmesi ile belgelere dayanan koşul incelemesi birbirinden ayrılır.

Hukuki kaynaklar

• 4982 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği — BEDK mevzuat yayını — Kanun m.2,4,6–9,11–13; Yönetmelik m.5.