TİHEK Başvurusu Öncesi Şirkete Yazmak Gerekir mi?

TİHEK'e ayrımcılık yasağı ihlali nedeniyle başvurmadan önce, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen uygulamanın düzeltilmesi ilgili taraftan talep edilmelidir. Talep reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse Kuruma başvurulabilir. Telafisi güç ya da imkânsız zarar ihtimali varsa Kurum bu ön koşulu aramadan başvuruyu kabul edebilir; istisna her dosyada otomatik uygulanmaz.

İlk talebin muhatabı kimdir?

İhlal iddiasının yöneltildiği taraf bir şirket, başka özel hukuk kişisi veya kamu kurumu olabilir. Ön başvuru, somut uygulamayı düzeltmesi istenen tarafa yöneltilir. Bir işletmenin sosyal medya hesabında yaşananları anlatmak ile doğru muhataba belirli düzeltme talebi ulaştırmak aynı işlem değildir. Başvurulan kuruluşun unvanı ve olayla ilişkisi belirlenmelidir.

Örneğin hizmeti fiilen veren işletme ile rezervasyonu yapan aracı farklıysa kimin hangi davranışının şikâyet edildiği açıklanır. Sadece tabeladaki marka adı her zaman hukuki muhatabı tam göstermez. Fatura, sözleşme veya önceki cevap üzerinden doğru kişi belirlenebilir. Kamu hizmetinde ise talebin hangi idarenin işlemini hedeflediği anlaşılmalıdır.

Düzeltme isteği nasıl somutlaştırılır?

Yazıda olayın tarihi, farklı muamelenin ne olduğu, hangi ayrımcılık temeliyle bağlantılı görüldüğü ve beklenen düzeltme belirtilir. “Bana haksızlık yapıldı” demek yerine hizmete erişimin sağlanması, ayrımcı koşulun kaldırılması veya uygulamanın yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Her kötü hizmet veya her sözleşme anlaşmazlığı, 6701 sayılı Kanun anlamında ayrımcılık değildir.

Başvurunun kanıtlanabilir biçimde yapılması önemlidir. E-posta, teslim kaydı veya kurumsal başvuru numarası gibi kayıtlar, talebin içeriği ve ulaşma zamanını gösterebilir. Yalnız telefonla konuşulmuşsa hangi talebin kime iletildiğini sonradan ispatlamak güçleşebilir. Bu yüzden sözlü görüşmenin ardından açık bir yazılı talep oluşturulması pratikte yararlı olabilir.

Ret varsa otuz gün beklemek şart mı?

Kanun, talebin reddi ile otuz gün içinde cevap verilmemesini ayrı seçenekler olarak düzenler. Bu nedenle açık ret cevabı alınmışsa, sırf otuz gün tamamlanmadığı için beklenmesi gerektiği sonucu çıkarılmaz. Cevabın gerçekten talebi reddedip reddetmediği önemlidir. “Mesajınız alındı” gibi otomatik bildirim, esas hakkında verilmiş ret veya kabul cevabıyla aynı değildir.

Cevapsızlık halinde talebin ilgili tarafa hangi tarihte ulaştığını göstermek gerekir. Yazının taslağının hazırlanması veya gönderilmeyen e-postanın ekran görüntüsü süreyi başlatan ulaştırmayı kanıtlamaz. Düzeltme talebi, cevap ve teslim kaydı birlikte Kuruma sunulabilir. Sonradan verilen cevap varsa o da dosyaya eklenmelidir.

Acil zarar istisnası nasıl açıklanır?

Kurum telafisi güç veya imkânsız zararların doğma ihtimalinde ön başvuru koşulunu aramadan kabul kararı verebilir. Kişi bu yola dayanıyorsa hangi işlemin ne zaman yapılacağını ve beklemenin neden geri dönülmesi güç zarar doğuracağını somutlaştırmalıdır. Sadece hızlı sonuç istemek, kanundaki özel tehlikenin bulunduğunu göstermeye yetmez.

Engelli yolcunun hizmete erişimi gibi olaylarda hizmetin zamanı ve reddin etkisi önem taşıyabilir. Buna karşılık geçmişte tamamlanmış her hizmet sorunu aynı aciliyette değildir. Kurumun istisnayı kabul edip etmeyeceği dosyanın özelliklerine göre belirlenir; dilekçeye “acil” yazmak tek başına sonucu sağlamaz.

Diğer başvuru koşulları devam eder

Ön talebin yerine getirilmesi, başvurunun diğer kabul şartlarını gereksiz hale getirmez. İş Kanununun 5. maddesi kapsamındaki ayrımcılık iddialarında özel şikâyet usulleri de dikkate alınır. Bu yazıdaki genel açıklama, her iş uyuşmazlığına aynı sırayla uygulanacak tek yol gibi okunmamalıdır. Kuruma başvuru ile mahkeme ve diğer başvuru süreleri ayrıca kontrol edilir.

Varsayımsal olarak bir kişi, kendisine yönelik farklı hizmet koşulunun kaldırılmasını şirkete yazılı istemiş ve açık ret almış olsun. Başvuruda bu iki belgeyi, olayın neden kanuni ayrımcılık temeliyle bağlantılı görüldüğünü gösteren kayıtlarla sunabilir. Kiralamada ayrımcılık iddiası gibi özel olaylarda ayrıca sözleşme ve ödeme talepleri kendi hukuk kurallarıyla değerlendirilir. TİHEK yolu, bu diğer talepleri kendiliğinden sonuçlandırmaz. Başvurucu istediği düzeltmeyle para talebini ayrı başlıklarla göstermelidir; birinin cevabı diğerinin de karşılandığını her zaman göstermez.

Hukuki kaynaklar

• 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu — m. 17/1–5: düzeltme talebi, ret, otuz gün ve istisna.