Vasiyeti Yerine Getirme Görevlisi Görevini İstediği Zaman Bırakabilir mi?

Vasiyeti yerine getirme görevlisi, görevi kabul ettikten sonra sulh hâkimine yapacağı bir beyanla görevinden ayrılabilir. Ancak Türk Medenî Kanunu’nun 554. maddesi görevin uygunsuz zamanda bırakılamayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle ayrılma hakkı, bekleyen bütün işler ve riskler görmezden gelinerek dosyanın bir anda terk edilmesi şeklinde kullanılmamalıdır. Ayrılmanın zamanı, terekenin durumu ve koruma ihtiyacı birlikte değerlendirilir.

Görevi kabul etmemek ile sonradan ayrılmak farklıdır

TMK 550’de görevin bildirimi üzerine kabul edilmeme beyanı ve on beş günlük süre düzenlenir. TMK 554 ise kabul edilen görevden ayrılma aşamasına ilişkindir. Görevli sıfatı kazanıldıktan aylar sonra yapılan açıklama, ilk bildirime karşı verilmiş süresinde ret beyanı gibi değerlendirilemez. Hangi aşamada bulunulduğu, mahkeme bildirimi ve önceki beyanlar üzerinden tespit edilmelidir.

Bu ayrım, kişinin göreve hiç başlamadığını söylemesi hâlinde de önemlidir. Kanundaki kabul sonucunun doğup doğmadığı yalnızca fiilen kaç işlem yapıldığına bağlı değildir. Bildirim ve süre kayıtları kontrol edilir. Eğer görev kabul edilmiş sayılmışsa ayrılmanın hukuki dayanağı ve görevlerin bırakılma zamanı buna göre belirlenir. “Bir şey yapmadım, o yüzden görevli değildim” yaklaşımı dosyadaki statüyü yanlış gösterebilir.

Uygunsuz zaman hangi riskleri düşündürür?

Kanunda her olay için takvimde belirlenmiş tek bir uygunsuz zaman listesi yoktur. Devam eden işlerin niteliği ve görevin birden bırakılmasının doğurabileceği somut zararlar önem taşır. Yaklaşan dava süresi, muaccel borç, korunması gereken bozulabilir mal veya tamamlanmak üzere olan bir işlem bu değerlendirmeye konu olabilir. Yalnızca mirasçıların ayrılmayı istememesi, zamanın uygunsuz olduğunu ispatlamaz.

Örneğin bir alacak davasında kritik başvuru süresi ertesi gün doluyorsa, hiçbir bilgi vermeden dosyanın terk edilmesiyle aylar öncesinden planlanmış düzenli bir devir aynı şekilde değerlendirilemez. Kişinin kendi sağlık durumu veya görevi sürdürme imkânı da göz önünde tutulabilir. Başvuruda hem ayrılma nedeni hem bekleyen riskler açıkça gösterilmelidir; tek tarafın rahatlığı üzerinden karar kurulmaz.

Ayrılma beyanı nasıl hazırlanır?

Beyan sulh hâkimine yöneltilir. Dosya numarası, görevlendirmenin dayanağı, ayrılma iradesi ve mevcut görev durumu belirtilmelidir. Tamamlanan işler, devam eden işlemler, yakın vadeli yükümlülükler ve teslim edilecek belgeler ayrıca açıklanmalıdır. Sadece aileye gönderilen mesaj, mahkeme dosyasındaki görevi sona erdirmeye yönelik beyanın yerini güvenle tutmaz.

Dilekçenin içeriği gerçek durumla uyumlu olmalıdır. Görevli elindeki belgeleri ve hesapları devretmeden “Hiçbir sorumluluğum kalmamıştır” demekle geçmiş işlem sorumluluğunu ortadan kaldıramaz. Mahkeme dosyasına sunma kaydı, diğer ilgililere yapılacak bildirimler ve devre ilişkin tutanaklar saklanmalıdır. Ayrılmanın sonuç doğurduğu aşama ile fiilen belgelerin teslim edildiği aşamanın kayıtları birbirine karıştırılmamalıdır.

Tereke malları ve kayıtlar nasıl devredilir?

Görevli zilyetliğinde bulunan anahtarları, sözleşmeleri, tapu ve banka belgelerini, gelir ve gider kayıtlarını listelemelidir. Fiziksel eşyaların teslimi kadar elektronik dosyaların ve hesap hareketlerinin açıklanması da önemlidir. Bir hesapta hangi paranın terekeye ait olduğu, hangi giderin hangi belgeye dayandığı görünür olmalıdır. Kişisel hesapla tereke hesabı karışmışsa ayrılma, bu karışıklığın açıklanmasını daha da önemli hâle getirir.

Teslim listesinde yalnızca “Belgeler verildi” yazılması yetersiz kalabilir. Belgenin türü, ilgili dosya, tarih aralığı ve varsa asıl veya örnek olduğu belirtilmelidir. Dava ve takip numaraları, son işlem ve yaklaşan tarihler de gösterilmelidir. Böylece görevi devralacak veya terekeyi yönetecek kişinin yeniden araştırma yaparken süre kaçırması riski azaltılır. Devir, görevlinin önceki işlemlerinin denetlenmesini de kolaylaştırır.

Yerine otomatik olarak yakın bir kişi geçer mi?

Görev kişisel bir görevlendirmeye dayanır. Ayrılan kişinin eşinin, çocuğunun veya seçtiği yardımcısının otomatik olarak aynı statüyü kazanacağı varsayılamaz. Vasiyetnamede başka görevli veya özel bir düzenleme bulunup bulunmadığı incelenir. Birden fazla görevli atanmışsa TMK 551 uyarınca, vasiyetnameden aksi anlaşılmadıkça diğerleri devam edebilir. Kalan kişinin yetkisi metindeki sınırlarla birlikte değerlendirilir.

Tek görevlinin ayrılması hâlinde vasiyetnamenin kazandırmaları otomatik olarak ortadan kalkmaz. Terekenin nasıl yönetileceği, vasiyet borcunun kime yöneltileceği ve gerekli koruma önlemleri ayrıca belirlenir. Görevlinin yerine başka bir rol üstlenecek kişinin hukuki sıfatı açıkça kurulmalıdır. Mahkemece atanan tereke temsilcisi ile vasiyetnamede seçilmiş görevli aynı kurum değildir.

Geçmiş işlem sorumluluğu ayrılmayla biter mi?

TMK 556 uyarınca görevli, görevini yerine getirirken gerekli özeni göstermekle yükümlüdür ve ilgililere karşı vekil gibi sorumludur. Ayrılma gelecekteki görev ilişkisini etkiler; geçmişteki işlemlerin hukuka uygunluğunu kendiliğinden onaylamaz. Belgelerin yok edilmesi, açıklanmayan para hareketleri veya yetki aşımı iddiaları ayrılmadan sonra da incelenebilir. Her iddia için ihlal, zarar ve aralarındaki bağlantı ayrı değerlendirilir.

Öte yandan yalnızca ayrılma iradesi, kişinin geçmişte mutlaka kusurlu olduğu anlamına gelmez. Görevin kapsamı, hangi işlemlerden sorumlu olduğu ve fiilen neler yaptığı belirlenmelidir. Bir yardımcıya verilen işlerde de görevlinin denetim ve özen yükümlülüğü araştırılabilir. “Artık görevli değil” ve “Geçmişte görevliydi” ifadeleri farklı dönemleri gösterir; sorumluluk incelemesi buna göre yapılır.

Ücret ve giderler ayrılmadan önce kapatılmalı mı?

Görevi bırakma ile hizmetin karşılığındaki ücret veya belgeli gider talepleri ayrı konulardır. TMK 550 uygun ücret isteme imkânını tanır. Ücret uyuşmazlığının varlığı, tereke belgelerini belirsiz süreyle saklamaya veya acil işleri hiçbir bildirim yapmadan durdurmaya dayanak sayılmamalıdır. Yapılan işlerin ve masrafların hesabı açık tutulmalıdır.

Görev süresi boyunca hazırlanan liste, takip edilen dosyalar ve yapılan ödemeler ücret değerlendirmesinde de yararlı olabilir. Bununla birlikte her ileri sürülen tutarın tereke parasından kendiliğinden kesilebileceği varsayılmamalıdır. Ücretin dayanağı ve miktarı ayrıca incelenir. Bu konu için vasiyet yürütücüsünün ücret talebi hakkındaki açıklamalar okunabilir.

Varsayımsal bir ayrılma dosyası

Tamamen varsayımsal olarak, Bursa’da yaşayan bir görevlinin Mersin’deki terekeyi yönettiğini ve sağlık problemi nedeniyle devam edemediğini düşünelim. Dosyada iki ay sonra yenilenecek bir kira sözleşmesi, gelecek hafta yapılacak dava işlemi ve bankada tutulan satış bedeli bulunsun. Ayrılma beyanında bu kalemler, gerekli belgeler ve yaklaşan tarihler ayrı ayrı gösterilmelidir.

Görevli beyanı verirken satış bedelini kendi hesabında açıklamasız bırakırsa devir eksik kalır. Buna karşılık hesap özeti, dayanak belgeler ve teslim tutanağıyla hazırlanmış bir dosya, terekenin korunmasına yönelik devam düzenini kurmayı kolaylaştırır. Bu örnekte önemli olan, sağlık sorununu gizlemek değil, ayrılma iradesini doğru mercie bildirirken bekleyen riskleri görünür kılmaktır.

İlk hukuki incelemenin kapsamı

Vasiyetname, görev bildirimi, kabul kayıtları, son tereke listesi, bekleyen dava ve takiplerin belgeleri hazırlanmalıdır. Ayrılmaya ilişkin daha önceki mesaj ve dilekçeler de tarihleriyle gösterilmelidir. Bir işlem için hâkim yetkisi alınmışsa kararın kapsamı ayrıca incelenir. Eksik bilgilendirmeyle hazırlanmış beyan, hangi görevin ne zaman sona erdiği konusunda yeni bir uyuşmazlık yaratabilir.

Başlıca hata, ayrılmanın geçmiş borç ve işlem kayıtlarını görünmez hâle getirdiğini düşünmektir. Diğer hata ise hiçbir kayıt sunmadan yerine bir yakınını bıraktığını açıklamaktır. Sağlıklı bir ayrılma hazırlığı, görev kaynağı, mevcut statü, uygun zaman, bekleyen işler ve belgelerin teslimi üzerinde somut bir değerlendirme gerektirir.

Sık sorulan sorular

Hukuki dayanak ve dosyanın değerlendirilmesi

Bu yazı 1 Ekim 2026 itibarıyla Türk Medenî Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. İlgili hükümlere TBMM tarafından yayımlanan 4721 sayılı Kanun metninden ulaşılabilir.

Görev bildirimi, son tereke listesi, devam eden dava ve takipler ile teslim edilecek hesap kayıtları ayrılmanın zamanını değerlendirmeye yardımcı olur. Mersin merkezdeki ofisimizden Türkiye genelindeki dosyanız için belge incelemesi başvurusu yapabilirsiniz.